Trwa gorąca debata wokół ustawy o zabezpieczeniu socjalnym artystów.
mat. logotyp Unii Teatrów Polskich
Debata wokół projektu ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny nabiera tempa. Kilka dni po przyjęciu przez Radę Ministrów projektu przygotowanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego głos zabrała Unia Polskich Teatrów, jedna z najważniejszych organizacji reprezentujących publiczne sceny teatralne w Polsce.
W opublikowanym 29 maja liście otwartym jej zarząd ostro skrytykował wypowiedzi posła Konfederacji Sławomira Mentzena dotyczące planowanych rozwiązań.
O samym projekcie ustawy oraz przedstawionej przez resort kultury pełnej Ocenie Skutków Regulacji informowaliśmy już wcześniej na łamach naszego portralu „Teatru dla Wszystkich” – link do publikacji.
Projekt przygotowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ma stworzyć system wsparcia dla osób wykonujących zawód artystyczny, które osiągają niskie dochody i nie są w stanie samodzielnie opłacać pełnych składek społecznych i zdrowotnych. Jednocześnie dokument od początku wywołuje emocje zarówno w środowisku artystycznym, jak i politycznym.
Warto przypomnieć, że Związek Pracodawców Unia Polskich Teatrów został powołany w 2003 roku jako organizacja zrzeszająca dyrektorów teatrów publicznych oraz reprezentująca środowisko wobec administracji państwowej, samorządów i partnerów społecznych.
Od ponad dwóch dekad organizacja uczestniczy w debatach dotyczących finansowania kultury, prawa autorskiego, funkcjonowania instytucji artystycznych oraz sytuacji zawodowej pracowników teatrów. Wielokrotnie zabierała głos w sprawach dotyczących polityki kulturalnej państwa, warunków prowadzenia działalności artystycznej oraz organizacji życia teatralnego.
Obecnie zarząd tworzą: Ewa Pilawska, dyrektorka Teatru Powszechnego w Łodzi, Krzysztof Głuchowski, dyrektor Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, Piotr Kruszczyński, dyrektor Teatru Nowego im. Izabelli Cywińskiej w Poznaniu oraz Artur Tyszkiewicz, dyrektor Teatru Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie.
Bezpośrednim powodem publikacji listu był wpis Sławomira Mentzena dotyczący nowej ustawy.
Już we wstępie dokumentu przedstawiciele Unii Polskich Teatrów napisali:
„Odnosząc się do opublikowanego przez Pana wczoraj wpisu w mediach społecznościowych, który (jako komentarz do przyjętego projektu ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny) obraża wszystkich ludzi kultury, Unia Polskich Teatrów apeluje o zaprzestanie mowy nienawiści wobec twórców i niemanipulowanie opinią publiczną w celu uzyskania politycznych korzyści”.
Jednak dalsza część listu nie ogranicza się tylko do krytyki języka używanego przez polityka. Autorzy dokumentu podejmują przede wszystkim polemikę z argumentami ekonomicznymi i społecznymi pojawiającymi się w debacie wokół projektu.
Pierwszym argumentem przywołanym przez Unię są dane zawarte w Ocenie Skutków Regulacji.
Według autorów listu koszt funkcjonowania nowego systemu w 2027 roku wyniesie około 5,06 mln zł, co – jak podkreślają – stanowi około 0,00055 proc. całkowitego budżetu państwa. Środki te miałyby zostać przeznaczone na wsparcie około 20 tysięcy osób wykonujących zawód artystyczny.
Przedstawiciele Unii zestawiają tę kwotę z kosztami funkcjonowania parlamentu, wskazując, że same wynagrodzenia i diety 460 posłów kosztują rocznie ponad 100 mln zł.
To właśnie ten argument pojawia się w liście jako odpowiedź na zarzuty dotyczące rzekomo wysokich kosztów nowego rozwiązania.
Jednym z najczęściej powtarzanych w przestrzeni publicznej nieporozumień jest przekonanie, że ustawa przewiduje przekazywanie artystom dodatkowych świadczeń pieniężnych.
Autorzy listu zwracają uwagę, że projekt nie przewiduje wypłacania pieniędzy bezpośrednio twórcom.
Według zapisów ustawy pomoc miałaby obejmować wyłącznie osoby osiągające najniższe dochody. Granicą jest poziom 125 proc. minimalnego wynagrodzenia. Państwo nie przekazywałoby środków artystom, lecz dopłacałoby część obowiązkowych składek społecznych i zdrowotnych bezpośrednio do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Zdaniem autorów listu jest to zasadnicza różnica, która często ginie w publicznych sporach.
W dalszej części dokumentu Unia przypomina, że sektor kultury nie jest jedynie obszarem działalności artystycznej, lecz również ważnym elementem gospodarki.
Autorzy listu wskazują, że sektor kultury odpowiada za około 4 proc. polskiego PKB. Jednocześnie podkreślają, że efekty pracy twórców są wykorzystywane przez miliony odbiorców, a działalność artystyczna wiąże się ze specyficznym rodzajem ryzyka zawodowego.
W ich ocenie państwo wspiera wiele obszarów życia społecznego, które nie są oceniane wyłącznie przez pryzmat bezpośredniej opłacalności ekonomicznej. W podobny sposób powinno postrzegać również kulturę.
Szczególnie mocno wybrzmiewa fragment odnoszący się do porównania artystów z przedstawicielami innych zawodów.
Autorzy listu piszą:
„Pisze Pan, że twórcy nie są w niczym lepsi od magazynierów, sprzedawców, kelnerów i rolników. W pełni się z Panem zgadzamy – nie są lepsi. Po prostu wykonują inny zawód”.
Zdaniem sygnatariuszy ustawa uwzględnia specyfikę wykonywania zawodu artystycznego, podobnie jak w przypadku wielu innych profesji funkcjonujących w ramach systemu zabezpieczeń społecznych.
Najważniejszy element sporu dotyczy jednak pytania o rolę państwa w finansowaniu kultury.
Unia Polskich Teatrów argumentuje, że sztuka z definicji wiąże się z ryzykiem artystycznym, które nie zawsze prowadzi do sukcesu komercyjnego. Jednocześnie właśnie dzięki takim ryzykownym przedsięwzięciom powstają dzieła budujące pamięć kulturową i tożsamość społeczeństw.
Autorzy listu odwołują się przy tym do dziedzictwa europejskiej kultury, wskazując, że bez publicznego wsparcia i społecznego zrozumienia dla roli sztuki nie powstałyby dzieła, które dziś uznawane są za fundament europejskiego dziedzictwa.
Spór wokół projektu ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny z pewnością nie zakończy się na wymianie listów i komentarzy w mediach społecznościowych. W najbliższych miesiącach projekt będzie przedmiotem dalszych prac legislacyjnych w komisjach parlamentarnych, a dyskusja o jego skutkach ekonomicznych i społecznych prawdopodobnie będzie jeszcze ostrzejsza.
Na łamach „Teatru dla Wszystkich” swoje stanowisko przedstawił również redaktor naczelny portalu Wiesław Kowalski w felietonie „Nie jesteśmy darmozjadami. Jesteśmy pamięcią tego społeczeństwa” – link do publikacji.
Publikujemy stanowisko Unii Polskich Teatrów jako ważny głos jednej ze stron toczącej się debaty. Uważamy, że zarówno zwolennicy, jak i przeciwnicy proponowanych rozwiązań mają prawo do przedstawiania swoich argumentów. Zadaniem mediów pozostaje ich rzetelne prezentowanie oraz umożliwienie czytelnikom wyrobienia własnej opinii.
Pełna treść listu otwartego Zarządu Unii Polskich Teatrów do posła Sławomira Mentzena:
