Tramwaj zwany trudną miłością (do pracy)

„Bardzo długa i powolna katastrofa tramwaju nr 26” to debiut reżyserki i autorki tekstu Julii Nowak w TR Warszawa, a także pierwsza premiera tego teatru w opisanym hasłem „Strumienie miłości” sezonie 2026/2027. Tekst w opracowaniu dramaturgicznym Karoliny Szczypek to gorzka diagnoza stosunku współczesnego człowieka do pracy jako wymuszanego przez założenia kapitalizmu odpowiednika miłości. Uczymy się wdzięczności za każde zlecenie i projekt, za banany dzielone raz w tygodniu z „miłymi ludźmi” z wyższych pięter biurowca, których co prawda nie znamy z twarzy czy nazwiska, ale mamy nadzieję, że oni znają nas i działają na naszą korzyść. Dopisujemy do naszej codzienności superbohaterskie narracje – Dostawca jedzenia czuje się mistrzem kierownicy, zagrzewanym do boju przez wierne zębatki rowerowe; Hipochondryczka nadzoruje stan zdrowia swojej małoletniej podopiecznej lepiej niż rodzice dziecka; Projektariusz gotowy jest na każde wyzwanie; Laska bez telefonu błyskawicznie zamienia się w postać z korpo-bajki, żeby nie przynieść wstydu koledze z biurka obok. W konfrontacji z obiektem ich uczuć – pracą – okazuje się jednak, że tkwią po uszy w bardzo przemocowym związku.

Tekst Julii Nowak zawiera dużo słów i początkowo sprawia wrażenie chaotycznego, w miarę trwania spektaklu przekonujemy się jednak, że ten rodzaj narracji pasuje do sposobu, w jaki mówi się współcześnie o pracy jako takiej: dużo, często, i nierzadko w silnych emocjach. 

W kontrze do ilości tekstu stoi natomiast ruch sceniczny opracowany przez Annę Kuszarecką: postacie poruszają się w miękkim, zwolnionym tempie, zamieniając każdy gest w surrealistyczną sekwencję taneczną. Pomagają im w tym hipnotyzująca muzyka Maksymiliana Zielińskiego oraz futurystyczna scenografia Antoniny Kality, znajdująca się gdzieś na pograniczu wnętrza starego tramwaju, podwórkowego trzepaka i małpiego gaju. Kostiumy autorstwa Zuzanny Bąk są miejscami futurystyczne i szalone (przykład uczłowieczonych zębatek rowerowych), ale przywodzą też na myśl opis odzieży termicznej noszonej przez Dostawcę jedzenia: „trzywarstwowa, nie trzyma ciepła”. Żadne z naszych bohaterów – z chlubnym wyjątkiem Motorniczego – nie nosi wyraźnie zaznaczonego munduru czy „ubrania służbowego”, nawet przebranie klauna sprowadzone jest do czerwonego nosa i papierowego kołnierza. Odczytuję to jako komentarz do tego, co prac(odawc)a DAJE pracownikowi w opozycji do tego, czego od niego WYMAGA.

O pracy trzeba i wypada mówić nie tylko w kontekście błyskawicznych karier i historii „od call center do biura prezesa”. Czasami warto się zatrzymać i poważniej przemyśleć sytuację, z ironią i dystansem zwracając uwagę na to, co nie pasuje do wyidealizowanego obrazu pracy na osiem godzin, z umową, ubezpieczeniem zdrowotnym, składkami emerytalnymi i godnym wynagrodzeniem. Najlepiej byłoby nie potrzebować do tego katastrofy tramwaju. I niech każdego będzie stać na psa.

TR Warszawa