d 7 do 11 października Warszawa ponownie stanie się miejscem spotkania artystów zajmujących się pantomimą, teatrem fizycznym, wizualnym, teatrem maski i teatrem formy.
infografika: Fundacja Warszawskiego Centrum Pantomimy
Przed nami 26. Międzynarodowy Festiwal Sztuki Mimu, organizowany przez Fundację Warszawskiego Centrum Pantomimy. Wszystkie najważniejsze wydarzenia tegorocznej edycji odbędą się w Ursynowskim Centrum Kultury „Alternatywy”. Dyrektorem artystycznym festiwalu pozostaje Bartłomiej Ostapczuk – mim, reżyser, pedagog i jeden z najbardziej konsekwentnych propagatorów współczesnej pantomimy w Polsce.
O festiwalu pisaliśmy już w lipcu, kiedy znane były pierwsze informacje o tegorocznej edycji. Zapowiadaliśmy wówczas, że po jubileuszowym 25. spotkaniu organizatorzy nie zamierzają zwalniać tempa. Dziś znamy już cały program i wiadomo, że tegoroczna odsłona będzie mocno pokazywała, jak daleko współczesna pantomima wyszła poza swoje klasyczne wyobrażenie.
Nasza wcześniejsza zapowiedź 26. Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Mimu
Międzynarodowy Festiwal Sztuki Mimu od ponad ćwierćwiecza przypomina, że pantomima nie zatrzymała się na klasycznej technice mimu i iluzji niewidzialnego przedmiotu. W programach kolejnych edycji spotykają się teatr fizyczny, teatr wizualny, maska, lalka, taniec, nowy cyrk, iluzja i rozmaite odmiany teatru niewerbalnego. Sam regulamin zgłoszeń festiwalowych podkreśla otwartość na różne szkoły i tradycje, pod warunkiem że zasadniczym tworzywem spektaklu pozostaje niewerbalna praca aktora.
Tę różnorodność bardzo dobrze widać w programie 26. edycji. Obok fińskiego widowiska łączącego teatr wizualny z akrobatyką i iluzją znajdzie się francuski teatr lalek i ciała, polska pantomima skierowana także do młodszej publiczności oraz jeden z najbardziej rozpoznawalnych europejskich zespołów teatru maski – Familie Flöz. Tradycyjnie odbędzie się również Wieczór Współczesnej Pantomimy, pomyślany jako przegląd krótkich form i odmiennych sposobów wykorzystywania języka mimu.
Za festiwalem stoi działalność znacznie szersza niż przygotowywane raz w roku międzynarodowe wydarzenie. Centrum Pantomimy tworzy system naczyń połączonych: prowadzi całoroczne Studio Teatru Pantomimy, organizuje warsztaty z polskimi i zagranicznymi artystami, produkuje przedstawienia, wspiera projekty związane ze sztuką mimu, rozwija Teatr Mimo i Teatr Centrum Pantomimy.
Po zamknięciu działającej wcześniej w Teatrze Na Woli, a następnie w strukturach Teatru Dramatycznego przestrzeni, środowisko skupione wokół Centrum straciło stałą scenę. Działania odbywają się dziś w różnych miejscach Warszawy, a jednym z najważniejszych partnerów stało się Ursynowskie Centrum Kultury „Alternatywy”.
Sam Ostapczuk zajmuje się pantomimą od ponad trzech dekad. Jest aktorem-mimem, reżyserem teatru wizualnego i niewerbalnego, autorem choreografii i ruchu scenicznego oraz pedagogiem. Założył Teatr Pantomimy Mimo i Warszawskie Centrum Pantomimy, od wielu lat prowadzi Studio Pantomimy. Uczył się teatru w Polsce, Stanach Zjednoczonych i Hiszpanii, a jako aktor współpracował m.in. z Robertem Wilsonem, Leszkiem Mądzikiem, Mariuszem Trelińskim, Krzysztofem Warlikowskim czy Mikołajem Grabowskim. Jest także autorem książki „Warszawska pantomima – sztuka poza słowami 1970–2023”.
Jego osobista historia dobrze tłumaczy konsekwencję, z jaką od lat buduje w Warszawie środowisko mimu. W rozmowie z PAP wspominał, że zainteresowanie pantomimą rozpoczęło się u niego w 1993 roku po obejrzeniu „W nocy na Starym Rynku” Warszawskiego Teatru Pantomimy. Później był aktorem tego teatru, wyjechał na studia do Stanów Zjednoczonych, a w 2002 roku założył własny Teatr Pantomimy Mimo. Kilka lat później, przy Teatrze Na Woli, powstało Warszawskie Centrum Pantomimy.
26. edycja festiwalu jest więc także kolejnym rozdziałem wieloletniej pracy nad utrzymaniem w Warszawie miejsca dla tej dziedziny teatru.
Festiwal rozpocznie się 7 października o godz. 19.00, a dzień później, 8 października również o godz. 19.00, publiczność otrzyma drugą szansę zobaczenia „Tempo” – przedstawienia stworzonego przez fińskiego reżysera i artystę wizualnego Kalle Nio oraz brazylijskiego choreografa Fernando Melo. Oba pokazy znajdują się w oficjalnym repertuarze UCK „Alternatywy”.
To jeden z tych spektakli, które najlepiej pokazują, dlaczego współczesnej pantomimy nie sposób już zamknąć w jednej formule. „Tempo” korzysta z teatru wizualnego, tańca, akrobatyki, iluzji i nowych form magii. Tematem staje się czas: jego przyspieszanie i spowalnianie, doświadczenie chwili oraz sytuacje, w których zwyczajne prawa rzeczywistości zdają się przestawać obowiązywać.
Kalle Nio wykorzystuje doświadczenia teatru wizualnego, filmu eksperymentalnego, współczesnego cyrku i iluzji. Fernando Melo odpowiada za choreografię. Na scenie występują Barbara Kanc, Winston Reynolds i Luigi Sardone. Muzykę oraz opracowanie dźwięku przygotował Samuli Kosminen, a scenariusz Harry Salmenniemi.
9 października o godz. 19.00 odbędzie się Wieczór Współczesnej Pantomimy – wydarzenie, które przez lata stało się jednym z charakterystycznych elementów festiwalu. Tegoroczna obsada zapowiadana jest jako międzynarodowa.
Formuła tego wieczoru powstała blisko dwie dekady temu. Zamiast jednego pełnego spektaklu publiczność ogląda zestaw krótkich realizacji przygotowanych przez artystów reprezentujących różne techniki, tradycje i sposoby rozumienia pantomimy. Dzięki temu podczas jednego spotkania można zobaczyć, jak bardzo odmienne mogą być sposoby budowania teatru niewerbalnego.
Dobrze znamy tę formę także z poprzedniej edycji. Anna Czajkowska relacjonowała dla Teatru dla Wszystkich ubiegłoroczny Wieczór Współczesnej Pantomimy, podczas którego prezentowano zarówno prace doświadczonych twórców, jak i młodych adeptów tej sztuki.
Sobota 10 października będzie najbardziej intensywnym dniem festiwalu. O godz. 18.00 w sali Szekspir pokazana zostanie „Moja wyspa” Teatru Lalki i Aktora „Kubuś” w Kielcach. Scenariusz i reżyserię przygotował Bartłomiej Ostapczuk.
To spektakl adresowany zarówno do młodszych, jak i starszych widzów. Opowieść o przyjaźni, samotności, bliskości i poszukiwaniu swojego miejsca została zbudowana bez użycia słów. Ważne są ruch, muzyka i kompozycja obrazu. W obsadzie znaleźli się Anna Iwasiuta, Mateusz Drozdowski, Jolanta Kęćko, Michał Olszewski, Andrzej Kuba Sielski, Zuzanna Wiatr i Mateusz Wyźliński.
Za scenografię odpowiada Sławomir Szondelmajer, kostiumy przygotowała Agnieszka Magiera-Zielińska, muzykę Jagoda Stanicka, a kompozycję światła Bartłomiej Ostapczuk.
Warto zwrócić uwagę właśnie na obecność „Kubusia” w programie. Pantomima niezwykle rzadko pojawia się dziś regularnie w repertuarach polskich teatrów instytucjonalnych, tymczasem kielecka scena od lat wraca do tej formy. Ostapczuk realizował tam wcześniej m.in. pantomimiczne przedstawienia „Pan Bam i ptak Agrafka” oraz „Opowieść o Piotrusiu i Wilku”.
Tego samego dnia, 10 października o godz. 19.30, w sali Bareja wystąpi francuski DÍRTZtheatre. „Short Stories” będzie pierwszą prezentacją zespołu w Polsce.
Jolanda Löllmann i Charlie Denat łączą teatr fizyczny, współczesny taniec, pantomimę i teatr lalek. „Short Stories” składa się z trzech części: „Alias”, „Nonna(s) Don’t Cry” i „Le troisième Pas”. We wszystkich podstawowym tematem pozostaje spotkanie ludzkiego ciała z animowaną formą.
Raz lalka staje się drugim „ja” człowieka, innym razem uruchamia opowieść o starzeniu się i spotkaniu różnych pokoleń, wreszcie w ostatniej części performerzy i lalka tworzą układ trzech współzależnych ciał. Löllmann i Denat są autorami scenariusza, reżyserami i wykonawcami przedstawienia.
Finał 26. edycji przyniesie jeden z najmocniejszych punktów programu. 11 października o godz. 19.00 w sali Szekspir pokazane zostanie „Feste” niemieckiej Familie Flöz. Będzie to polska premiera spektaklu.
Familie Flöz należy do najważniejszych europejskich zespołów rozwijających współczesny teatr maski. Grupa wywodzi się ze środowiska Folkwang University of the Arts w Essen, a jej przedstawienia łączą maskę, pantomimę, teatr fizyczny, klaunadę, taniec oraz rozbudowaną narrację wizualną.
„Feste” rozgrywa się podczas przygotowań do wystawnego wesela w willi nad morzem. Uwagę twórców przyciągają jednak osoby pozostające zwykle poza centrum uroczystości: kucharze, osoby sprzątające, dozorcy i obsługa. Pojawienie się tajemniczej ciężarnej kobiety zaburza istniejący porządek. Z komedii fizycznej i groteski stopniowo wyłania się opowieść o społecznych podziałach, godności, nadziei i potrzebie bliskości.
Spektakl wyreżyserował Michael Vogel przy współpracy reżyserskiej Björna Leese. Występują Andres Angulo, Johannes Stubenvoll i Thomas van Ouwerkerk. Maski stworzył Hajo Schüler.
Dla stałych widzów warszawskiego festiwalu Familie Flöz nie jest nazwą nową. Zespół gościł już na wcześniejszych edycjach, a jego „Teatro Delusio” opisywała na naszych łamach Anna Czajkowska.
Program nie ogranicza się do wieczornych spektakli. 10 października przewidziano warsztaty prowadzone przez Felipe Véleza Martineza i Mireię Rigol. Oboje zajmują się teatrem fizycznym i mimem cielesnym, a zajęcia skierowane są do osób posiadających doświadczenie w teatrze fizycznym. Udział jest bezpłatny, ale wymaga wcześniejszego zgłoszenia.
11 października w godz. 11.00–14.00 własny masterclass poprowadzą Jolanda Löllmann i Charlie Denat z DÍRTZtheatre. Uczestnicy będą pracować m.in. nad jakością ruchu, relacją z partnerem i przedmiotem oraz tworzeniem krótkich sytuacji scenicznych bez słów. Warsztaty również są bezpłatne i wymagają zapisów.
W programie znalazły się także „Spotkania z Pantomimą”, prowadzone przez Bartłomieja Ostapczuka. Cykl służy przybliżaniu sylwetek najważniejszych artystów i szkół mimu oraz historii tej dziedziny teatru. Wstęp jest wolny po odebraniu wejściówki.
Przez wszystkie festiwalowe dni, od 7 do 11 października, w foyer UCK „Alternatywy” można będzie również oglądać wystawę fotografii teatralnej Macieja Zakrzewskiego. To już czwarta odsłona ekspozycji poświęconej teatrowi formy, pantomimie i ekspresji niewerbalnej. Zakrzewski jest wielokrotnym finalistą Konkursu Fotografii Teatralnej Instytutu Teatralnego. Wstęp na wystawę jest bezpłatny.
7 października, środa
19.00 – „Tempo”, Kalle Nio / Fernando Melo, Finlandia – sala Szekspir.
8 października, czwartek
19.00 – „Tempo”, Kalle Nio / Fernando Melo, Finlandia – sala Szekspir.
9 października, piątek
19.00 – Wieczór Współczesnej Pantomimy, skład międzynarodowy.
10 października, sobota
11.00 – warsztaty pantomimy z Felipe Vélezem Martinezem i Mireią Rigol, wydarzenie bezpłatne, obowiązują zapisy.
18.00 – „Moja wyspa”, Teatr Lalki i Aktora „Kubuś” w Kielcach, reż. Bartłomiej Ostapczuk – sala Szekspir.
19.30 – „Short Stories”, DÍRTZtheatre, Francja – sala Bareja; pierwszy występ zespołu w Polsce.
11 października, niedziela
11.00–14.00 – warsztaty Jolandy Löllmann i Charliego Denata, DÍRTZtheatre – sala Isadora, wstęp wolny, obowiązują zapisy.
17.00 – „Spotkania z Pantomimą / Historia Pantomimy”, prowadzenie Bartłomiej Ostapczuk – sala Mrożek, wstęp wolny po odebraniu wejściówki.
19.00 – „Feste”, Familie Flöz, Niemcy, reż. Michael Vogel – sala Szekspir; polska premiera.
7–11 października
Wystawa fotografii teatralnej Macieja Zakrzewskiego – foyer UCK „Alternatywy”, wstęp wolny.
Gospodarzem i współorganizatorem tegorocznej edycji jest Ursynowskie Centrum Kultury „Alternatywy” przy ul. Indiry Gandhi 9 w Warszawie. To właśnie tutaj odbędą się spektakle, warsztaty, spotkania i wystawa. Oficjalny repertuar Centrum potwierdza festiwalowe prezentacje od 7 do 11 października.
Organizatorem festiwalu jest Fundacja Warszawskiego Centrum Pantomimy, zaś UCK „Alternatywy” pełni rolę miejsca prezentacji i współorganizatora. Projekt jest współfinansowany przez m.st. Warszawę oraz dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z Funduszu Promocji Kultury. Bilety są już w sprzedaży.
Po 25 latach Międzynarodowy Festiwal Sztuki Mimu nie musi już udowadniać, że pantomima istnieje. Znacznie ciekawsze jest pytanie o to, czym może być dzisiaj. Tegoroczny program odpowiada na nie bardzo szeroko: może korzystać z maski, lalki, tańca, akrobatyki, iluzji i teatru wizualnego, może być przeznaczona dla dzieci albo dorosłych, może opowiadać kameralną historię i budować duże widowisko. Wspólnym mianownikiem pozostaje aktor i umiejętność konstruowania scenicznej opowieści bez uzależniania jej od słowa.
Teatr dla Wszystkich jest patronem medialnym 26. Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Mimu. Z dużą przyjemnością obejmujemy patronatem wydarzenie, które od ponad ćwierć wieku konsekwentnie przypomina o znaczeniu pantomimy i daje tej wyjątkowej dziedzinie teatru należne jej miejsce w życiu kulturalnym Warszawy.
