Każdy raj ma swoje ciemne miejsce

Trudno byłoby przenieść na scenę całą rozbudowaną sagę Steinbecka, dlatego scenariusz nie ujmuje części wątków. Zadbano przy tym, aby jednak uwypuklić historie wszystkich bohaterów, dzięki czemu niemal każdy z aktorów otrzymuje przestrzeń na stworzenie pełnowymiarowej postaci.Tylko raz miałam poczucie, że spektakl zatrzymuje się w miejscu mniej istotnym dla głównej historii – podczas opowieści Samuela o dziejach jego rodziny. Scena jest zagrana bez zarzutu, jednak czas antenowy można było przeznaczyć na mocniejsze wyeksponowanie np. postaci Li, chińskiego służącego rodziny, którego sam Samuel określa jako „intrygującą postać”.

Katarzyna Łubik buduje fantastyczną rolę. Niezwykła jest skromność tej postaci. Mimo lat spędzonych z rodziną Trasków i roli cichego opiekuna Li wciąż nie przypisuje sobie prawa do przekraczania granicy między sługą a panem. Nie zajmuje miejsca przy rodzinnym stole, dopóki nie zaprosi go do niego Cal. W tym geście ujawnia się nie tylko jego pokora, ale i siła społecznego porządku, którego granice Li sam sobie wyznacza.

Drugą, nieco poboczną, ale w spektaklu bardzo istotną postacią jest Faye, w którą wciela się (również odpowiedzialna za choreografię) Martyna Dyląg. Wyjęta z powieści była właścicielka domu publicznego, do którego trafia Cathy, na scenie zamienia się w królika krążącego wokół bohaterów, zwodzącego ich i wprowadzającego zamęt. Zestawienie Faye i Li przypomina układ yin i yang – dwie siły, które nie tyle się ścierają, ile muszą współistnieć, aby opowieść mogła kołem się toczyć.

Do tego scenicznego świata należą również sam reżyser oraz Jan Bąk. Przez większość spektaklu ukryci w cieniu drzewa wykonują muzykę na żywo, by w pewnym momencie pojawić się na scenie jako stróże prawa prowadzący małe śledztwo. To kolejny element wpisujący „Dolinę Salinas” w estetykę westernu. Najmocniej świat ten buduje jednak scenografia Jakuba Kotyni. Kaktusy, tory kolejowe i wahadłowe drzwi tworzą sceniczną „bombonierkę”, w której zamknięta zostaje historia rodziny Trasków. Przestrzeń współgra z kostiumami zaprojektowanymi przez Julię Zawadzką i Karolinę Mertę. Bohaterowie zostają wpisani w kowbojską estetykę, na jej tle szczególnie wybijają się jednak kobiece sylwetki. Stylizacje Abry częściowo naśladują męską modę, podkreślając niezależność bohaterki, ale jednocześnie pozostają kobiece. Stroje Cathy są bardziej barokowe, natomiast Faye (Martyna Dyląg) staje się niemal pruderyjno-erotycznym emblematem. Kostium jest tu kolejnym sposobem opowiadania o bohaterach.

Każdy raj potrzebuje swojego węża. Bez niego nie byłoby wygnania, winy ani wyboru. Nie byłoby też historii. „Dolina Salinas” okazuje się więc opowieścią nie tyle o walce dobra ze złem, ile o niemożności jednoznacznego rozdzielenia tych dwóch porządków. Zalasa wykorzystuje Steinbeckowską historię, by przypomnieć, że każdy człowiek otrzymuje możliwość wyboru, ale żaden wybór nie pozostaje w próżni. Jego Eden nie jest miejscem wolnym od pęknięć – przeciwnie, to właśnie przez nie widać najlepiej jego mieszkańców.

Teatr im. Ludwika Solskiego