Festiwal Otwarcia po raz czwarty w Krakowie. Teatr dla młodych dorosłych, międzynarodowe spotkania i mocny program

W programie znalazły się przedstawienia z Polski, Czech i Słowenii, spektakle szkół teatralnych oraz realizacje podejmujące tematy szczególnie ważne dla młodych ludzi: dorastanie, lęk, odpowiedzialność, seksualność, zdrowie psychiczne, tożsamość i społeczne wykluczenie. Tegoroczna edycja ma wyraźnie zwrócić się ku młodym dorosłym – pierwszemu pokoleniu widzów Teatralnego Instytutu Młodych, które właśnie wchodzi w dorosłe życie.

Festiwal Otwarcia wraca po raz czwarty i ponownie będzie miał charakter międzynarodowy. Tegoroczny program łączy doświadczenia poprzednich edycji, spektakle zagraniczne oraz przedstawienia powstające w polskich szkołach teatralnych. Organizatorzy chcą jednak zrobić kolejny krok: jeszcze mocniej potraktować młodego widza jako samodzielnego uczestnika życia teatralnego, który nie przychodzi do teatru dlatego, że został do niego przyprowadzony, lecz dlatego, że sam chce w nim być.

To ważne zwłaszcza w kontekście działalności Teatralnego Instytutu Młodych. Instytut od początku swojej działalności towarzyszył dzieciom i nastolatkom, a pierwsze pokolenie jego odbiorców zaczyna dziś wchodzić w dorosłość. Tegoroczna edycja festiwalu została pomyślana właśnie z myślą o nich. Teatr ma być miejscem rozmowy, krytycznego oglądu rzeczywistości i konfrontacji z problemami, których nie da się już zamknąć w formule „teatru dla młodzieży”. Organizatorzy zapowiadają teatr reagujący, dialogujący i włączający, a spektaklom towarzyszyć będą spotkania z twórcami, warsztaty i dyskusje.

Program pokazuje, że nie jest to deklaracja bez pokrycia. Tematy sześciu festiwalowych propozycji są bardzo różne, ale wszystkie dotyczą sytuacji granicznych, w których młody człowiek musi mierzyć się ze światem dorosłych, społecznym osądem, własnym lękiem albo próbą określenia siebie.

Jak radzimy sobie ze strachem

Festiwal rozpocznie „Chór na cztery wiosła i poczucie winy” Analog Collective w reżyserii Agi Błaszczak. Spektakl opiera się na wypowiedziach osób nastoletnich i rozgrywa w konwencji czteroosobowego chóru. Bohaterowie znajdują się na obozie sekcji wioślarskiej. Nocny szelest namiotu i zasłyszane szepty uruchamiają wyobraźnię i lęk, z którego zaczynają rodzić się kolejne scenariusze.

Twórcy pytają o to, jak radzimy sobie ze strachem, poczuciem winy i napięciem, które nie zawsze ma racjonalną przyczynę, ale pozostaje doświadczeniem jak najbardziej realnym. Szkic przedstawienia został wyróżniony III Nagrodą podczas poprzedniej edycji Festiwalu Otwarcia za „ciekawą formę i bardzo ludzką refleksję opartą na pozornie prostym temacie”. W obsadzie są Malwina Czekaj, Izabela Zachowicz, Miłosz Konieczny i Marek Zimakiewicz.

„The Hunt” – europejski teatr i społeczny mechanizm osądu

Jedną z najmocniejszych pozycji międzynarodowej części programu będzie „The Hunt” praskiego Divadlo Na zábradlí w reżyserii Jana Mikuláška. To teatralna adaptacja filmu „Polowanie” Thomasa Vinterberga.

Historia nauczyciela przedszkolnego oskarżonego o molestowanie dziecka staje się opowieścią o społeczności, która w jednej chwili przestaje ufać człowiekowi będącemu dotąd jej częścią. Podejrzenie uruchamia strach, osąd i potrzebę natychmiastowego wskazania winnego. Spektakl stawia widza w niekomfortowej sytuacji: każe patrzeć nie tylko na oskarżonego Lucasa, ale również na reakcje rodziców, nauczycieli, sąsiadów i całego otoczenia.

Za reżyserię odpowiada Jan Mikulášek, jeden z cenionych czeskich twórców teatralnych, a spektakl przywozi do Krakowa Divadlo Na zábradlí – jeden z najbardziej rozpoznawalnych teatrów w Czechach. W obsadzie znaleźli się m.in. Magdaléna Sidonová, Miloslav König, Anna Kameníková, Vojtěch Vondráček i Jiří Vyorálek.

Więzienie widziane przez historie ludzi

Krakowską Akademię Sztuk Teatralnych reprezentować będzie „Metr na metr” w reżyserii Weroniki Kowalskiej. Spektakl muzyczny powstał z inspiracji reportażem Niny Olszewskiej „Pudło. Opowieści z polskich więzień” i jest pracą egzaminacyjną studentek i studentów II roku Wydziału Aktorskiego, specjalności wokalno-aktorskiej.

Przedstawienie koncentruje się na historiach osób osadzonych: ich samotności, wstydzie, tęsknocie, gniewie i nadziei. Nie chodzi o budowanie sensacji wokół więzienia, lecz o próbę zobaczenia człowieka i okoliczności, które prowadzą do decyzji zmieniających całe życie. Słowo łączy się tu z piosenką, a więzienna cela zostaje potraktowana również jako przestrzeń wewnętrzna bohaterów. Spektakl został nagrodzony podczas X Ogólnopolskiego Przeglądu Dyplomów i Egzaminów Muzycznych Wyższych Szkół Artystycznych „PRZYGRYWKA”.

„Zero” – młodzi ludzie w systemie, który nie zawsze potrafi pomóc

Tego samego dnia pokazane zostanie „Zero” Teatru Studyjnego PWSFTviT w Łodzi, spektakl dyplomowy w reżyserii Kuby Zubrzyckiego.

Przedstawienie dotyczy kryzysu psychiatrii dzieci i młodzieży oraz osób trafiających na młodzieżowe oddziały psychiatryczne. Nie sprowadza tematu do statystyk, choć te pozostają dramatyczne. Interesują go przede wszystkim ludzie – ich samotność, lęk i potrzeba bycia usłyszanym w sytuacji, kiedy system nie zawsze potrafi odpowiedzieć na ich kryzys.

„Zero” zostało nagrodzone na Tbilisi International Student Theater Festival 2025. W obsadzie występują Zuzanna Kłos, Klaudia Kuźmińska, Zuzanna Markowska, Julia Wojnowska, Mikołaj Lubera, Kuba Sirko i Dorian Zypper.

Seksualność bez zawstydzania

Na Dużej Scenie Teatru Ludowego pojawi się „Edukacja seksualna” Teatru Współczesnego w Szczecinie w reżyserii Michała Buszewicza.

Spektakl powstał przy udziale młodzieżowej grupy eksperckiej i dotyczy pierwszych doświadczeń seksualnych, granic, wstydu, niewiedzy i trudności w prowadzeniu otwartej rozmowy o seksualności. Twórcy wychodzą od doświadczeń osobistych: niezręczności, błędów, lęków, wspomnień i pytań, których często nie ma komu zadać. Chcą stworzyć przestrzeń, w której seksualność może zostać potraktowana bez zawstydzania i bez moralizowania.

Przedstawienie zdobywało nagrody m.in. podczas Festiwalu Dramaturgii Współczesnej „Rzeczywistość przedstawiona” w Zabrzu i Międzynarodowego Festiwalu Korczak DZISIAJ. W obsadzie są Maria Dąbrowska, Ewa Sobiech, Helena Urbańska, Arkadiusz Buszko, Maciej Litkowski, Paweł Niczewski, Jacek Piątkowski i Wojciech Sandach.

„I, David” na finał

Festiwal zakończy słoweński „I, David” w reżyserii Gabrijela Lazicia, przygotowany wspólnie przez teatr Maska Ljubljana i Akademię Teatru, Radia, Filmu i Telewizji Uniwersytetu w Lublanie.

Spektakl odwołuje się do historii Davida Reimera, którego życie zostało naznaczone decyzjami medycznymi i próbą narzucenia mu tożsamości. Twórcy stawiają pytania o granice ingerencji medycyny, rodziny, kultury i społeczeństwa w prawo człowieka do określania samego siebie. Interesuje ich również granica pomiędzy opieką, wychowaniem i przemocą oraz konsekwencje sytuacji, w której inni próbują zdecydować o cudzej tożsamości.

Za tekst odpowiadają Gabrijel Lazić i Nastja Uršula Virk, która przygotowała również dramaturgię. W obsadzie są Eneja Štemberger, Muhamed Kulauzović, Kaja Petrovič i Luka Kotnik.

Teatr dla tych, którzy właśnie dorastają do teatru

Program czwartej edycji Festiwalu Otwarcia układa się w coś więcej niż zestaw przedstawień adresowanych według kryterium wieku. Widać próbę zbudowania przestrzeni dla publiczności znajdującej się w szczególnym momencie: już nie dziecięcej, ale również niekoniecznie oswojonej z instytucjonalnym teatrem dla dorosłych.

Dlatego w programie obok zawodowych scen z Pragi, Szczecina czy Lublany pojawiają się realizacje studentów i młodych twórców. Festiwal otwiera rozmowę o zdrowiu psychicznym, odpowiedzialności, osądzie społecznym, seksualności, przemocy, więzieniu, tożsamości czy poczuciu winy. Organizatorzy deklarują, że chcą pokazać, jak różnorodnie można dziś opowiadać o dorastaniu, emocjach i świecie młodych ludzi.

Kalendarium 4. Festiwalu Otwarcia

24 listopada, godz. 10.00
„Chór na cztery wiosła i poczucie winy” – Analog Collective
reż. Aga Błaszczak
Teatralny Instytut Młodych, Scena Warsztatowa
13+ | spektakl, spotkanie z twórcami i warsztaty | bilety: 20 zł

25 listopada, godz. 18.30
„The Hunt” – Divadlo Na zábradlí, Praga
reż. Jan Mikulášek
Teatralny Instytut Młodych, Scena Kameralna
16+ | spektakl i spotkanie z twórcami | bilety: 50 zł

26 listopada, godz. 11.00
„Zero” – Teatr Studyjny PWSFTviT w Łodzi
reż. Kuba Zubrzycki
Teatralny Instytut Młodych, Scena Warsztatowa
16+ | spektakl i spotkanie z twórcami | bilety: 20 zł

26 listopada, godz. 18.30
„Metr na metr” – Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie
reż. Weronika Kowalska
Teatralny Instytut Młodych, Scena Kameralna
16+ | spektakl i spotkanie z twórcami | bilety: 20 zł

27 listopada, godz. 19.00
„Edukacja seksualna” – Teatr Współczesny w Szczecinie
reż. Michał Buszewicz
Teatr Ludowy, Duża Scena
15+ | bilety: 50 zł

29 listopada, godz. 17.00
„I, David” – Maska Ljubljana / Akademia Teatru, Radia, Filmu i Telewizji Uniwersytetu w Lublanie
reż. Gabrijel Lazić
Teatralny Instytut Młodych, Scena Kameralna
16+ | spektakl i spotkanie z twórcami | bilety: 50 zł.

4. Festiwal Otwarcia odbędzie się w dniach 24–29 listopada 2026 roku. Festiwal jest dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.