Bez wyjścia

Siłą tego przedstawienia jest również aktorstwo. Danuta Stenka jako Hekuba nadaje tragedii wymiar niemal pierwotny. Jej bohaterka jest uosobieniem rozpaczy po zagładzie Troi, lecz także gniewu, który stopniowo przeobraża się w żądzę odwetu. W tej interpretacji cierpienie nie uszlachetnia – zatruwa, odbiera spokój i nie pozwala odzyskać utraconego świata. Aleksandra Justa w roli Klitajmestry buduje postać niejednoznaczną, rozdwojoną między osobistą krzywdą a potrzebą wymierzenia sprawiedliwości. Jej kreacja pozwala spojrzeć na znaną historię z perspektywy kobiety, której cierpienie zbyt łatwo podporządkowano cudzym racjom.

Na uwagę zasługuje też Karolina Staniec jako Kasandra. W jej interpretacji proroctwo staje się nie tyle darem, ile przekleństwem świadomości. Bohaterka widzi nadchodzącą katastrofę, ale nie potrafi jej zatrzymać. 

Szczególnie interesująca jest obecność Ifigenii, granej przez Hannę Wojtóściszyn. Milcząca, nieustannie obecna postać przywołuje pamięć ofiary, której śmierć uruchomiła łańcuch kolejnych zbrodni. Jej sceniczna obecność przypomina, że przemoc nigdy nie pozostaje zamknięta w przeszłości.

Perceval dokonuje przy tym znaczącego przesunięcia akcentów. Choć historia Orestesa, Klitajmestry i Agamemnona pozostaje osią przedstawienia, ważną przestrzeń zyskują kobiety – ich pamięć, gniew i doświadczenie wojny. Nie oznacza to jednak prostego odwrócenia tradycyjnej perspektywy. Reżyser pokazuje raczej, że w świecie naznaczonym przemocą trudno jednoznacznie oddzielić ofiarę od sprawcy, a sprawiedliwość od zemsty. Ciekawym rozwiązaniem jest powierzenie Robertowi Czerwińskiemu ról i Agamemnona, i Orestesa. Ten zabieg wzmacnia obraz przemocy przekazywanej z pokolenia na pokolenie: syn zdaje się powtarzać los ojca, a historia nieustannie odtwarza własne wzory.

Największa siła spektaklu jest zarazem źródłem jego słabości. Minimalizm i skupienie na emocjach wymagają od widza dużej koncentracji. Powracające lamenty, przeciągnięte sekwencje i oszczędna dramaturgia mogą prowadzić do znużenia. Tam, gdzie cisza powinna zagęszczać napięcie, niekiedy pojawia się wrażenie powtórzenia. Nie każdy gest i nie każda emocjonalna kulminacja zyskują jednakową siłę. Można też odczuwać niedosyt bardziej zróżnicowanej pracy ruchem, zwłaszcza że fizyczność jest jednym z podstawowych języków tej realizacji.

Mimo tych zastrzeżeń „Oresteja” pozostawia po sobie wyrazisty ślad. Nie oferuje łatwego katharsis ani pocieszającej wizji pojednania. Zamiast tego stawia widza wobec pytania, czy człowiek potrafi przerwać cykl krzywdy, skoro nawet pragnienie sprawiedliwości może stać się kolejnym źródłem przemocy. 

Teatr Narodowy