Od 16 do 25 października potrwa 64. edycja Rzeszowskich Spotkań Teatralnych – 5. Festiwal Arcydzieł. Sprzedaż biletów właśnie ruszyła.
infografika: Teatr im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie
Siedem spektakli konkursowych, wielka literatura od Calderóna i Szekspira przez Singera, Camusa i Gombrowicza po Goethego, trzy czytania performatywne Sceny Nowej Dramaturgii, koncerty, przedstawienia towarzyszące oraz jubileuszowe 20. Międzynarodowe Biennale Plakatu Teatralnego. Od 16 do 25 października Rzeszów ponownie stanie się jednym z najważniejszych teatralnych adresów jesieni. Teatr im. Wandy Siemaszkowej ogłosił pełny program 64. Rzeszowskich Spotkań Teatralnych – 5. Festiwalu Arcydzieł i rozpoczął sprzedaż biletów. Dyrektorem festiwalu i kuratorem nurtu konkursowego jest Jan Nowara.
O części tegorocznego programu pisaliśmy już jako pierwsi 25 sierpnia. Wówczas znanych było kilka najważniejszych tytułów oraz skład jury. Zapowiadaliśmy, że do Rzeszowa przyjadą m.in. teatry z Torunia, Gniezna, Warszawy, Lublina, Bydgoszczy i Bielska-Białej. Dziś można już zobaczyć całą konstrukcję dziesięciodniowego festiwalu. Naszą wcześniejszą publikację można przeczytać tutaj: Jako pierwsi: znamy już część programu 5. Festiwalu Arcydzieł w Rzeszowie
Teatr dla Wszystkich jest patronem medialnym wydarzenia.
Formuła Festiwalu Arcydzieł opiera się na rozmowie współczesnego teatru z tekstami, które należą do kanonu literatury i kultury. Rzeszowskie Spotkania Teatralne mają przy tym historię znacznie dłuższą niż sama obecna formuła. Organizowane są od 1961 roku, natomiast jako Festiwal Arcydzieł funkcjonują od 2022 roku.
W tym roku wybór jest wyjątkowo szeroki. Obok XVII-wiecznego Calderóna pojawia się Shakespeare, proza noblistów Isaaca Bashevisa Singera i Alberta Camusa, młodopolskie „Betlejem polskie” Lucjana Rydla, Gombrowicz oraz Goethe. Nie chodzi więc o jeden sposób obchodzenia się z klasyką. Są adaptacje bardzo swobodne, teatr muzyczny, monumentalna saga rodzinna, praca z tekstem niemal kanonicznym i spektakle, które przepuszczają dawne dzieła przez doświadczenia współczesności.
Festiwal otworzy 16 października Teatr im. Wilama Horzycy w Toruniu „Księżniczką na opak wywróconą” Pedra Calderóna de la Barci w reżyserii Pawła Aignera. Spektakl, którego premiera odbyła się w czerwcu 2025 roku, korzysta z imitacji Jarosława Marka Rymkiewicza. Aigner buduje przedstawienie z tradycji komedii „płaszcza i szpady”: pojedynków, miłosnych nieporozumień, pościgów i gwałtownych zmian sytuacji. Za scenografię i kostiumy odpowiada Magdalena Gajewska, muzykę napisał Piotr Klimek. Przedstawienie trwa 160 minut.
Dwa dni później przyjedzie Teatr im. Aleksandra Fredry w Gnieźnie ze swoim „Hamletem”. Jan Marek Kamiński nie tylko wyreżyserował przedstawienie, ale odpowiada także za opracowanie tekstu i muzykę. Jego Hamlet funkcjonuje w rzeczywistości posthumanistycznej, przesyconej technologią, projekcjami i multimediami. To młody człowiek obciążony odpowiedzialnością za rzeczywistość, z którą coraz trudniej mu się utożsamić. W tytułowej roli występuje Dominik Rubaj, Klaudiusza gra Roland Nowak, Gertrudę Joanna Żurawska, a Ofelię Kaja Zalewska.
19 października zobaczymy jedną z największych realizacji tej edycji – „Dziedzictwo” Teatru Żydowskiego im. Estery Rachel i Idy Kamińskich w Warszawie. Robert Talarczyk i Remigiusz Grzela połączyli w scenariuszu dwie powieści Isaaca Bashevisa Singera: „Dwór” i „Spuściznę”. Powstała rozpisana na bardzo liczny zespół saga o żydowskiej rodzinie, której losy biegną przez okres gwałtownych przemian historycznych i rozpadu dawnego porządku. Na scenie pojawia się ponad dwadzieścioro aktorów, a muzykę wykonywać będą również instrumentaliści i kwartet smyczkowy. Reżyseruje Talarczyk, muzykę skomponował Hadrian Filip Tabęcki, a scenografię przygotowała Dagmara Walkowicz-Goleśny.
20 października Teatr im. Juliusza Osterwy w Lublinie pokaże „Betlejem polskie” Lucjana Rydla w reżyserii Rafała Szumskiego. To przedstawienie, które szczególnie ciekawie korzysta z możliwości wpisanej od początku w utwór Rydla: aktualizowania jego trzeciego aktu. Dla lubelskiej inscenizacji nową dramaturgię tej części przygotował Maciej Wojtyszko. Na scenie występują dwadzieścia dwie osoby, prawie cały zespół Teatru Osterwy. Tradycja jasełkowa i ludowość spotykają się tu z elektronicznymi i klubowymi aranżacjami kolęd, a spektakl pyta o współczesne rozumienie wspólnoty, obecność mniejszości i stosunek do tego, co inne.
22 października przyjedzie do Rzeszowa „Dżuma” Teatru Kameralnego im. Wandy Rucińskiej w Bydgoszczy. Na tę propozycję zwracaliśmy uwagę już w sierpniu. Wojciech Kościelniak, jeden z najważniejszych polskich reżyserów teatru muzycznego, przełożył powieść Alberta Camusa na rozbudowane widowisko muzyczne. Egzystencjalny tekst otrzymuje formę zbudowaną z muzyki, piosenki i choreografii. Muzykę skomponował Mariusz Obijalski, choreografię przygotował Mateusz Pietrzak, scenografię Mariusz Napierała. Na scenie występuje duży zespół aktorski, któremu towarzyszą grający na żywo muzycy. Całość trwa około 160 minut.
Dzień później, 23 października, Teatr Polski w Bielsku-Białej zaprezentuje „Iwonę, księżniczkę Burgunda” Witolda Gombrowicza w reżyserii Leny Frankiewicz. Reżyserka czyta dramat także poprzez współczesną kulturę nieustannego kreowania wizerunku. Iwona, która nie chce uczestniczyć w obowiązujących rytuałach autoprezentacji, uruchamia kryzys dworu właśnie przez swoją odmienność i odmowę podporządkowania się jego regułom. W tytułowej roli występuje Anita Jancia, Króla Ignacego gra Grzegorz Sikora, Królową Małgorzatę Marta Gzowska-Sawicka, a Księcia Filipa Michał Czaderna.
Konkurs zakończy 24 października „Faust” gospodarzy, czyli Teatru im. Wandy Siemaszkowej. Jan Nowara odpowiada za reżyserię, dramaturgię i opracowanie tekstu Goethego. Spektakl korzysta z przekładu Krzysztofa Lipińskiego, scenografię, kostiumy i światła przygotowała Magdalena Gajewska, muzykę Tomasz Bajerski, a choreografię Jarosław Staniek. Fausta gra Robert Żurek, Mefistofelesa Michał Chołka, Małgorzatę Aniela Kowalska. Przedstawienie miało premierę w grudniu 2025 roku i powstało przy wsparciu Województwa Podkarpackiego w ramach projektu „Klasyka 3.0”.
Program 5. Festiwalu Arcydzieł jest jednak znacznie większy niż siedem przedstawień walczących o festiwalowe nagrody.
17 października w Rzeszowskich Piwnicach odbędzie się koncert Wojana Trockiego „Pewna jest tylko śmierć” według Toma Waitsa. Dzień później rozpocznie się właściwy ciąg konkursowych prezentacji.
20 października w Teatrze Maska pokazany zostanie „Festen” Thomasa Vinterberga i Mogensa Rukova w reżyserii Katarzyny Deszcz. To spektakl studentów Uniwersytetu Andrzeja Frycza-Modrzewskiego w Krakowie, którego premiera odbyła się w marcu 2026 roku w Teatrze Nowym Proxima. Materiał znany z filmu Vinterberga staje się opowieścią o rodzinnym spotkaniu, podczas którego wieloletnie milczenie i zachowywane pozory przestają chronić uczestników przed ujawnieniem prawdy.
21 października Stanisław Górka pokaże „Potyczki Tewje Mleczarza z Bogiem”, przedstawienie oparte na „Dziejach Tewji Mleczarza” Szolema Alejchema z piosenkami Mordechaja Gebirtiga w tłumaczeniu Jacka Cygana. Spektakl wyreżyserował Sławomir Gaudyn, aranżacje muzyczne przygotował Andrzej Perkman. To kameralna, jednoosobowa opowieść o Tewjem rozmawiającym z Bogiem, losem i własnym sumieniem.
Po prezentacji „Dżumy”, 22 października o godz. 21.30 w Wojewódzkim Domu Kultury, odbędzie się przygotowany specjalnie na Festiwal Arcydzieł koncert „P.T.S. – Poczet Twórców Szczególnych”. Bartłomiej „Eskaubei” Skubisz wraz z Tomaszem Nowakiem, Kubą Banaszkiem, Marcinem Jadachem, Pawłem Dobrowolskim i Wojciechem „Mr Krime” Długoszem połączą jazz, spoken word i rap w utworach inspirowanych postaciami Haliny Poświatowskiej, Tomasza Stańki, Brunona Schulza, Wojciecha Kilara, Juliana Przybosia, Stanisława Lema, Marka Nowakowskiego i Leopolda Tyrmanda.
Ostatniego dnia festiwalu Teatr Przedmieście zaprezentuje „Ucho igielne” według powieści Wiesława Myśliwskiego w adaptacji i reżyserii Anety Adamskiej-Szukały. Spektakl koncentruje się na spotkaniu starszej i młodszej wersji tego samego człowieka i próbie ponownego przejrzenia własnych decyzji, relacji i pamięci.
Finałem będzie „Z ręką na gardle. Piosenki z repertuaru Ewy Demarczyk” według scenariusza i w reżyserii Anny Sroki-Hryń. Przedstawienie powstało w Teatrze Współczesnym w Warszawie i pozostawało w jego repertuarze od 2023 do początku 2026 roku. Siedmioro wykonawców nie próbuje odtwarzać postaci Demarczyk. Jej repertuar zostaje rozpisany na siedem scenicznych osobowości, a za kierownictwo muzyczne i aranżacje odpowiada Jakub Lubowicz.
W trzech dniach festiwalu – 17, 21 i 24 października – odbędą się również czytania performatywne Sceny Nowej Dramaturgii. Szczegółowe tytuły tegorocznych prezentacji nie zostały jeszcze podane przez organizatorów. Po wszystkich przedstawieniach konkursowych oraz czytaniach zaplanowano rozmowy z twórcami.
To ważna część programu, ponieważ Scena Nowej Dramaturgii jest przy rzeszowskim teatrze rozwijana jako laboratorium nowych tekstów, form i sposobów pracy dramaturgicznej, a jej obecność obok festiwalu poświęconego arcydziełom tworzy dodatkową perspektywę: obok kanonu pojawia się literatura dopiero szukająca swojej drogi na scenę.
Festiwal rozpocznie także wydarzenie o własnej długiej historii. 16 października o godz. 17.45 w foyer Teatru im. Wandy Siemaszkowej odbędzie się wernisaż 20. Międzynarodowego Biennale Plakatu Teatralnego.
Rzeszowskie Biennale należy do najstarszych i najbardziej rozpoznawalnych konkursów poświęconych plakatowi teatralnemu. Teatr organizuje je od ponad trzydziestu lat, a do kolejnych edycji napływają prace projektantów z wielu krajów. Artystyczną pieczę nad przedsięwzięciem od lat sprawuje jego pomysłodawca Krzysztof Motyka.
Włączenie jubileuszowej, dwudziestej edycji Biennale w program 64. Rzeszowskich Spotkań Teatralnych sprawia, że festiwal ponownie rozszerza się poza samą scenę i obejmuje również sztukę graficzną nierozerwalnie związaną z historią teatru.
Siedem spektakli konkursowych oceni pięcioosobowe jury: Juliusz Chrząstowski, Monika Frajczyk, Piotr Kruszczyński, Wojciech Majcherek i prof. Krzysztof Pleśniarowicz. Swoją nagrodę przyzna również festiwalowa publiczność. Wyniki obu głosowań zostaną ogłoszone 25 października podczas zakończenia festiwalu.
O tym składzie pisaliśmy już przy pierwszej publikacji dotyczącej tegorocznej edycji. Spotykają się w nim różne perspektywy: aktorska, reżyserska, krytyczna i teatrologiczna.
Pełny program potwierdza to, co było już wyraźnie widoczne po ogłoszeniu jego pierwszej części: tegoroczny Festiwal Arcydzieł jest zbudowany bardzo szeroko. Obok przedstawień dużych teatrów publicznych znalazły się realizacje scen mniejszych i niezależnych, teatr studencki, koncerty, literatura współczesna rozwijana przez Scenę Nowej Dramaturgii oraz plakat teatralny.
Najważniejszy pozostaje jednak konkurs i pytanie o to, co współczesny teatr może dziś zrobić z utworami wielokrotnie czytanymi, interpretowanymi i wystawianymi. Od barokowej komedii Calderóna przez „Hamleta”, Singera i Camusa po „Fausta” tegoroczny program pokazuje bardzo różne odpowiedzi.
64. Rzeszowskie Spotkania Teatralne – 5. Festiwal Arcydzieł odbędą się od 16 do 25 października 2026 roku. Sprzedaż biletów już ruszyła.
