Sąd stanął po stronie lektora. Wyrok w sprawie głosu skopiowanego przez sztuczną inteligencję
Wyrok z 13 listopada jest nieprawomocny, a pozwanej spółce przysługuje prawo do apelacji.
infografika: ZASP
Wyrok z 13 listopada jest nieprawomocny, a pozwanej spółce przysługuje prawo do apelacji.
infografika: ZASP
Jarosław Łukomski wygrał w pierwszej instancji proces przeciwko firmie, która wykorzystała w reklamie głos wygenerowany przez sztuczną inteligencję, łudząco podobny do jego własnego. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził na rzecz lektora łącznie 47 280 zł zadośćuczynienia i odszkodowania, nakazał usunięcie materiałów reklamowych oraz publikację przeprosin. Orzeczenie może jednak mieć istotne konsekwencje dla ochrony pracy aktorów, lektorów i artystów dubbingowych, którzy od lat domagają się skutecznego zabezpieczenia swoich praw wobec rozwoju technologii AI.
Sprawa Jarosława Łukomskiego, jednego z najbardziej rozpoznawalnych polskich lektorów filmowych, dotyczyła wykorzystania jego głosu w reklamach przydomowych oczyszczalni ścieków produkowanych przez spółkę JFC Polska. Materiały przygotowano z użyciem narzędzi sztucznej inteligencji, które pozwalają generować syntetyczne wypowiedzi przypominające głos konkretnego człowieka. Łukomski nie uczestniczył w nagraniach, nie wyraził zgody na wykorzystanie swojego głosu w kampanii reklamowej i nie otrzymał za to wynagrodzenia.
Proces rozpoczął się pod koniec stycznia 2026 roku przed Wydziałem Własności Intelektualnej Sądu Okręgowego w Warszawie. Po kilku miesiącach postępowania, podczas którego analizowano między innymi opinie biegłych dotyczące podobieństwa głosów, sąd w większości uwzględnił roszczenia lektora.
Rozstrzygnięcie ma znaczenie wykraczające poza spór między artystą a przedsiębiorstwem. Dotyczy bowiem jednego z najpoważniejszych problemów, z jakimi mierzy się współczesne środowisko twórcze: możliwości komercyjnego wykorzystywania cyfrowych odpowiedników ludzkiego głosu bez zgody osób, do których te głosy należą.
Wyrok ogłosiła 13 listopada sędzia Sylwia Wit vel Wilk. Sąd uznał, że wykorzystanie w reklamie syntetycznego głosu, który odbiorcy mogą utożsamiać z głosem Jarosława Łukomskiego, naruszyło jego dobra osobiste.
Istotną rolę w postępowaniu odegrały opinie biegłych badających podobieństwo nagrań. Powołany przez sąd specjalista stwierdził, że z perspektywy przeciętnego odbiorcy głos wykorzystany w reklamie jest łudząco podobny do głosu lektora. Sąd przyjął również, że materiał reklamowy nosił cechy deepfake’u, czyli treści wygenerowanej przy użyciu sztucznej inteligencji, która może zostać odebrana jako autentyczna wypowiedź konkretnej osoby.
W ustnym uzasadnieniu rozstrzygnięcia sędzia zwróciła uwagę, że podstawowym problemem związanym z takimi technologiami jest przypisywanie człowiekowi słów, których nigdy nie wypowiedział. Odbiorca może bowiem uznać syntetyczne nagranie za autentyczne, a osoba, której głos został odtworzony, traci kontrolę nad tym, w jakim kontekście i do jakich celów jest wykorzystywana jej rozpoznawalna cecha.
Sąd podkreślił przy tym, że ochrona głosu jako dobra osobistego przysługuje każdemu człowiekowi. Rozpoznawalność zawodowa, popularność czy szczególna wartość komercyjna głosu nie są warunkiem uzyskania takiej ochrony.
To jedno z najważniejszych ustaleń w tej sprawie. Pełnomocnicy Łukomskiego wskazywali na wyjątkową rozpoznawalność jego głosu, wypracowaną przez lata działalności zawodowej. Sąd przyjął jednak szerszą perspektywę, uznając, że prawo do ochrony indywidualnego głosu wynika z jego związku z tożsamością człowieka.
Sąd zasądził na rzecz Jarosława Łukomskiego 30 tys. zł zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, wraz z odsetkami, oraz 17 280 zł odszkodowania. Pozwana spółka została również obciążona kosztami procesu.
Roszczenia finansowe zostały uwzględnione częściowo. Lektor domagał się 50 tys. zł zadośćuczynienia i ponad 100 tys. zł odszkodowania. Sąd przyznał niższe kwoty, wskazując między innymi na wątpliwości dotyczące metod oszacowania poniesionych strat.
Oprócz świadczeń pieniężnych sąd nakazał spółce JFC Polska usunięcie materiałów reklamowych wykorzystujących syntetyczny głos przypominający głos Łukomskiego oraz zakazał ich dalszego wykorzystywania.
Firma została także zobowiązana do opublikowania przeprosin. Zgodnie z rozstrzygnięciem mają być one zamieszczone na jej profilu na Facebooku przez 45 dni, na stronie internetowej przedsiębiorstwa przez 14 dni, a także w serwisie Wirtualne Media.
Rozstrzygnięcie obejmuje zatem zarówno rekompensatę finansową, jak i działania zmierzające do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych.
Podczas procesu analizowano również sposób powstania reklam. W dniu ogłoszenia wyroku sąd przesłuchał grafika zatrudnionego w pozwanej spółce, który uczestniczył w przygotowywaniu materiałów promocyjnych.
Świadek wyjaśniał, że korzystał z narzędzi firmy oferującej modele głosowe oparte na sztucznej inteligencji. Wykorzystywał dostępne w bibliotece próbki, modyfikując między innymi tempo wypowiedzi i sposób wyrażania emocji. Materiały miały służyć przygotowaniu reklam w kilku językach.
W trakcie postępowania pojawiła się także kwestia wcześniejszej współpracy Łukomskiego z firmą Mikrofonika, zajmującą się tworzeniem cyfrowych próbek głosu. Pełnomocnicy lektora podkreślali, że uprawnienia do dysponowania przygotowanymi w ramach tej współpracy próbkami przysługiwały Mikrofonice. Wskazywali również na możliwość nieuprawnionego wykorzystania głosu artysty przez dostawcę narzędzi, z których korzystano przy produkcji reklam. Nie zostało jednak przesądzone, w jaki sposób głos trafił do wykorzystywanego systemu.
Ważnym elementem sporu była odpowiedzialność przedsiębiorstwa publikującego gotowy materiał. Pozwana spółka zaprzeczała, aby celowo naruszyła prawa lektora. Jej przedstawiciele argumentowali między innymi, że w reklamie nie wykorzystano nazwiska ani wizerunku Łukomskiego.
Sąd uznał jednak, że naruszenie dóbr osobistych może nastąpić również poprzez wykorzystanie syntetycznego głosu, który odbiorca identyfikuje z konkretną osobą.
Z punktu widzenia branży reklamowej i audiowizualnej rozstrzygnięcie stanowi ważny sygnał. Samo korzystanie z komercyjnie dostępnego narzędzia AI nie oznacza automatycznie, że wszystkie wygenerowane za jego pomocą treści mogą być bezpiecznie rozpowszechniane. Podmiot wykorzystujący taki materiał powinien zweryfikować, czy jego publikacja nie narusza cudzych praw.
Sprawę Jarosława Łukomskiego opisywaliśmy już 12 czerwca na łamach portalu „Teatr dla Wszystkich”, w artykule „Finał sprawy o głos skopiowany przez AI. Istotny wyrok dla środowiska twórców”. Informowaliśmy wówczas o działaniach Związku Artystów Scen Polskich oraz organizacji zawodowych domagających się ochrony głosu przed nieuprawnionym wykorzystaniem przez systemy sztucznej inteligencji.
ZASP, Związek Zawodowy Twórców Dubbingu oraz Związek Zawodowy Aktorów Polskich wspólnie występowały w ramach inicjatywy „Mój głos. Moja własność”. Jej uczestnicy zwracali uwagę, że głos jest jednocześnie elementem ludzkiej tożsamości, narzędziem pracy i rezultatem wieloletniego rozwoju zawodowego artysty.
Organizacje wskazywały na potrzebę wprowadzenia jasnych zasad dotyczących uzyskiwania zgody na wykorzystanie głosu przez systemy AI, przejrzystości danych używanych do trenowania modeli oraz wynagradzania osób, których głosy są wykorzystywane do generowania nowych treści.
Wśród postulatów znalazło się również prawo do usunięcia danych głosowych z systemów sztucznej inteligencji oraz stworzenie skutecznych mechanizmów odpowiedzialności za naruszenia.
Dla aktorów i lektorów problem ma wymiar zarówno prawny, jak i ekonomiczny. Głos stanowi podstawę ich działalności zawodowej. Jego barwa, sposób prowadzenia frazy, intonacja, rytm wypowiedzi i umiejętność interpretacji tekstu są rezultatem doświadczenia oraz wieloletniej pracy.
Możliwość stworzenia cyfrowej imitacji głosu, a następnie wykorzystywania jej do produkcji kolejnych nagrań, rodzi pytania o przyszłość zawodów opartych na pracy głosem. Dotyczy to dubbingu, filmu, teatru, audiobooków, słuchowisk radiowych, reklamy oraz innych form działalności artystycznej.
Jeżeli syntetyczny odpowiednik głosu może być wykorzystywany bez wiedzy wykonawcy, artysta traci możliwość decydowania o swoim udziale w konkretnych przedsięwzięciach, warunkach współpracy i należnym wynagrodzeniu.
Listopadowe orzeczenie pokazuje, że istniejące przepisy o ochronie dóbr osobistych mogą stanowić podstawę dochodzenia roszczeń także w przypadkach wykorzystania technologii generatywnej.
Znaczenie wyroku wykracza poza kwotę przyznanego zadośćuczynienia i odszkodowania. Sąd rozpatrywał bowiem sprawę dotyczącą technologii, która rozwija się znacznie szybciej niż praktyka prawna związana z jej wykorzystywaniem.
W przypadku aktorów i lektorów istotne pozostaje rozróżnienie między wykorzystaniem autentycznego nagrania a stworzeniem nowej wypowiedzi naśladującej konkretną osobę. Syntetyczny głos może wypowiadać dowolny tekst, reklamować produkty, przedstawiać opinie lub uczestniczyć w przedsięwzięciach, na które artysta nigdy by się nie zgodził.
Właśnie utrata kontroli nad własnym głosem była jednym z najważniejszych aspektów sprawy Łukomskiego.
Orzeczenie może mieć również konsekwencje dla producentów teatralnych i audiowizualnych, studiów dubbingowych, agencji reklamowych oraz podmiotów zamawiających nagrania. Wraz z upowszechnianiem się sztucznej inteligencji coraz większego znaczenia nabierają postanowienia umowne określające, czy i w jakim zakresie można tworzyć cyfrowe modele głosu wykonawcy, jak długo wolno je wykorzystywać oraz czy artysta zachowuje kontrolę nad kolejnymi zastosowaniami.
Pozostaje również kwestia wynagrodzenia. Zgoda na udział w jednym nagraniu nie musi oznaczać zgody na nieograniczone wykorzystywanie głosu w kolejnych produkcjach. Warunki takiej eksploatacji powinny być jasno określone i zaakceptowane przez wykonawcę.
Wyrok w sprawie Łukomskiego dotyczy ochrony dóbr osobistych. Nie rozstrzyga wszystkich zagadnień związanych z prawami pokrewnymi, trenowaniem modeli AI czy zasadami licencjonowania cyfrowych głosów. Pokazuje, że wykorzystanie sztucznej inteligencji w działalności komercyjnej podlega ocenie prawnej, a osoba poszkodowana może skutecznie dochodzić ochrony swoich praw.
Rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w Warszawie z 13 listopada 2026 roku jest wyrokiem pierwszej instancji. Oznacza to, że postępowanie może być kontynuowane, jeżeli jedna ze stron zdecyduje się skorzystać z przysługujących jej środków odwoławczych.
Mimo tej niepewności orzeczenie stanowi ważny etap w kształtowaniu ochrony prawnej osób, których głosy są naśladowane przy użyciu sztucznej inteligencji. Polska nie opiera systemu prawnego na zasadzie wiążącego precedensu, jednak argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu może być przywoływana w kolejnych podobnych postępowaniach.
Dla środowiska artystycznego jest to również potwierdzenie zasadności problemów podnoszonych przez organizacje zawodowe. Sprawa, o której ZASP i związki aktorskie alarmowały od miesięcy, doczekała się rozstrzygnięcia przyznającego ochronę osobie, której głos wykorzystano bez zgody.
„Ladies with an attitude/fellows that were in the mood/Don’t just stand there, let’s get to it/Strike a pose, there’s nothing to it/Vogue. Madonna »Vogue«”
Używamy plików cookie, aby poprawić jakość przeglądania, wyświetlać reklamy lub treści dostosowane do indywidualnych potrzeb użytkowników oraz analizować ruch na stronie. Polityka Prywatności
Niezbędne pliki cookie przyczyniają się do użyteczności strony.
Umożliwiają stronie zapamiętanie informacji zmieniających wygląd.
Pomagają zrozumieć, jak użytkownicy zachowują się na stronie.
Stosowane w celu śledzenia użytkowników i wyświetlania reklam.