Laureatkę ogłoszono 14 listopada podczas uroczystej gali w Teatrze im. Tadeusza Różewicza w Gliwicach.
fot. Nagroda Dramaturgiczna im. Tadeusza Różewicza (profil społecznościowy)
Autorka otrzymała 50 tysięcy złotych. Rozstrzygnięcie ogłoszono 14 listopada podczas uroczystej gali w Teatrze im. Tadeusza Różewicza w Gliwicach. Po raz pierwszy przyznano również Nagrodę Specjalną miesięcznika „Dialog”. Jej laureatką została Ewa Szawul za sztukę „Pętla”, poruszającą temat doświadczenia opieki nad umierającą bliską osobą oraz samotności tych, którzy towarzyszą jej w odchodzeniu.
Do tegorocznej edycji konkursu zgłoszono 77 dramatów. W pierwszym etapie sześcioosobowa Komisja Kwalifikacyjna pod przewodnictwem Janusza Legonia wybrała 21 utworów. Następnie kapituła, której przewodniczyła Maja Kleczewska, zakwalifikowała do finału trzy teksty: „Na wieczne nieoddanie” Darii Sobik, „Niech mnie krew pańska zaleje” Roberta Traczyka oraz „Szkieletanny” Katarzyny Mazur-Lejman.
W kapitule tegorocznej nagrody, obok Mai Kleczewskiej, zasiadali Martyna Wawrzyniak, Remigiusz Brzyk, Jacek Cieślak i Paweł Szkotak. Nagrodę Główną wręczył dyrektor Teatru im. Tadeusza Różewicza i przewodniczący Rady Programowej Nagrody Grzegorz Krawczyk.
Tegoroczna laureatka Nagrody Głównej, Katarzyna Mazur-Lejman, urodziła się w 1985 roku. Jest dramatopisarką, poetką i badaczką literatury. W swojej dotychczasowej twórczości koncentrowała się przede wszystkim na dramaturgii przeznaczonej dla dzieci i młodzieży, podejmując tematy związane z dorastaniem, kształtowaniem tożsamości i doświadczeniem wchodzenia w dorosłość.
Jej teksty były nagradzane i wyróżniane w konkursie dramaturgicznym organizowanym przez Centrum Sztuki Dziecka w Poznaniu, a także publikowane w „Nowych Sztukach”, wydawnictwie prezentującym współczesną dramaturgię dla młodej publiczności.
Wśród jej utworów znajduje się „Gwiezdnik”, który doczekał się realizacji scenicznej w Rzeszowie, a następnie również wersji operowej prezentowanej między innymi na Scenie Wspólnej w Poznaniu. Inny dramat autorki, „Tutu”, wystawiono w Bielsku-Białej oraz w teatrze lalek w węgierskim Segedynie. Tekst został także przetłumaczony na język węgierski i opublikowany w antologii polskiej dramaturgii dla dzieci wydanej w Budapeszcie.
Mazur-Lejman współpracowała również z organizacjami prowadzącymi działalność teatralną i społeczną, między innymi z fundacjami Strefa WolnoSłowa i Banina. Obie zajmują się projektami wykorzystującymi teatr jako przestrzeń spotkania, edukacji i rozmowy o współczesnych problemach społecznych.
Osobną częścią jej dorobku jest poezja. W autorskiej serii wydawniczej opublikowała między innymi „Listy z Itaki”, wyróżnione w Ogólnopolskim Konkursie Poetyckim im. Haliny Poświatowskiej.
Laureatka zajmuje się także pracą naukową. Jest autorką artykułów poświęconych współczesnej dramaturgii dla dzieci i młodzieży. W swoich badaniach koncentruje się na adolescencji oraz inicjacji w dorosłość, analizując sposoby przedstawiania tych doświadczeń w literaturze dramatycznej.
Nagroda za „Szkieletanny” stanowi kolejne ważne osiągnięcie w jej dorobku. Dotychczasowa działalność autorki pokazuje, jak konsekwentnie rozwija zainteresowania dramaturgiczne, łącząc praktykę pisarską z refleksją badawczą i doświadczeniem pracy teatralnej.
Tegoroczny finał konkursu zwrócił uwagę na teksty podejmujące problemy ekonomiczne i społeczne, które coraz wyraźniej wpływają na codzienne życie Polaków. Organizatorzy podkreślali, że wybrane dramaty przedstawiają rzeczywistość naznaczoną nierównościami, presją ekonomiczną, zmęczeniem i niepewnością.
Autorzy finałowych utworów przyglądają się biedzie i przywilejom, rosnącym podziałom klasowym oraz wpływowi mechanizmów rynkowych i nowych technologii na ludzką tożsamość, relacje i kondycję psychiczną. W ich tekstach pojawia się gniew, rozczarowanie i świadomość, że współczesna gospodarka potrafi podporządkować swoim regułom niemal wszystkie dziedziny życia.
W komentarzu towarzyszącym ogłoszeniu finalistów organizatorzy zwracali uwagę na obecny w tych dramatach obraz społeczeństwa coraz bardziej zmęczonego i pozbawionego poczucia stabilności. Zakwestionowane zostają również utrwalone wyobrażenia o pracy jako gwarancji godnego życia, społecznego awansu i budowania własnej wartości.
Tak zarysowana problematyka pokazuje kierunek zainteresowań współczesnych dramatopisarzy, którzy coraz częściej opisują doświadczenia pokolenia dorastającego w świecie cyfrowym, poddanego nieustannej ocenie, ekonomicznej presji i konieczności dostosowywania się do zmieniających się warunków życia.
Wszystkie trzy finałowe dramaty zostaną opublikowane przez gliwicki teatr w serii „Kartoteka Dramaturgiczna”. Dzięki temu teksty będą dostępne również dla reżyserów, dramaturgów, badaczy i czytelników zainteresowanych współczesnym polskim dramatem.
Istotną nowością piątej edycji konkursu było ustanowienie Nagrody Specjalnej miesięcznika „Dialog”, jednego z najważniejszych polskich czasopism poświęconych dramaturgii współczesnej.
Redakcja pisma rozpoczęła w tym roku współpracę z organizatorami Nagrody Różewicza i zdecydowała się przyznać własne wyróżnienie. Jego pierwszą laureatką została Ewa Szawul za dramat „Pętla”.
W opublikowanym uzasadnieniu redakcja zwróciła uwagę na sposób przedstawienia doświadczenia utraty bliskiej osoby. Bohaterką dramatu jest kobieta, która towarzysząc komuś w odchodzeniu, sama stopniowo traci poczucie wewnętrznej równowagi.
„Pętla” przedstawia proces psychicznej dezintegracji człowieka doświadczającego choroby i umierania osoby najbliższej. Uwaga autorki koncentruje się na osobie sprawującej opiekę, zmuszonej do codziennego wykonywania kolejnych czynności, organizowania życia i podejmowania decyzji w sytuacji narastającego emocjonalnego wyczerpania.
Redakcja „Dialogu” podkreśla, że w centrum utworu znajduje się kobieta, której cierpienie pozostaje niezauważone przez otoczenie. Jej doświadczenie pozwala dostrzec społeczny wymiar opieki nad osobami umierającymi, a także samotność tych, którzy przejmują odpowiedzialność za ostatni etap życia bliskich.
W uzasadnieniu nagrody zwrócono uwagę na odwrócenie perspektywy znanej z wielu opowieści o chorobie i śmierci. Dramat koncentruje się na doświadczeniu osoby pozostającej przy umierającym, której własne potrzeby i emocje schodzą na dalszy plan.
To temat coraz częściej obecny w debacie społecznej, szczególnie w kontekście starzenia się społeczeństwa, opieki długoterminowej i sytuacji rodzin, które samodzielnie mierzą się z ciężarem choroby najbliższych.
Nagrodę Specjalną wręczyli Piotr Olkusz i Ewa Hevelke. Wyróżniony dramat Ewy Szawul zostanie opublikowany na łamach miesięcznika „Dialog”.
Uroczystość finałowa V edycji Konkursu o Nagrodę Dramaturgiczną im. Tadeusza Różewicza odbyła się 14 listopada w siedzibie teatru noszącego imię patrona nagrody.
W programie gali znalazły się czytania performatywne fragmentów finałowych dramatów przygotowane w reżyserii Aliny Moś z udziałem aktorów gliwickiej sceny. Organizatorzy zaplanowali również laudację Mai Kleczewskiej, przewodniczącej kapituły, oraz rozmowę z laureatem i autorami finałowych utworów. Oprawę muzyczną wydarzenia przygotował Sambor Dudziński.
Uroczystość stanowiła okazję do zaprezentowania publiczności tekstów, które dopiero mogą rozpocząć swoje sceniczne życie. Dla współczesnych dramatopisarzy możliwość publicznego czytania utworów, ich publikacji i zainteresowania nimi środowiska teatralnego ma istotne znaczenie w dalszej pracy artystycznej.
Konkurs o Nagrodę Dramaturgiczną im. Tadeusza Różewicza organizowany jest od 2021 roku przez Teatr im. Tadeusza Różewicza w Gliwicach. Jego celem jest wspieranie rozwoju polskiej dramaturgii współczesnej, odkrywanie nowych autorów oraz promowanie tekstów, które podejmują aktualne problemy społeczne i poszukują nowych form wypowiedzi teatralnej.
Wybór patrona konkursu wiąże się z historią miasta. Tadeusz Różewicz przez około dwadzieścia lat mieszkał w Gliwicach, gdzie rozwijał swoją twórczość literacką i dramatopisarską. To właśnie w tym okresie powstała „Kartoteka”, jeden z najważniejszych dramatów polskiego teatru XX wieku, którego premiera odbyła się w 1960 roku.
Twórczość Różewicza wywarła ogromny wpływ na rozwój współczesnego dramatu. Jego utwory podważały tradycyjne zasady konstrukcji dramatycznej, zmieniały sposób prowadzenia dialogu i przedstawiania bohaterów, a także podejmowały doświadczenia człowieka żyjącego w świecie po katastrofie II wojny światowej.
Odwołanie do jego dorobku jest istotnym elementem idei gliwickiego konkursu. Organizatorzy chcą wspierać autorów, którzy poszukują własnego języka teatralnego i podejmują próbę opisu współczesności.
Ważną częścią przedsięwzięcia pozostaje działalność wydawnicza. W serii „Kartoteka Dramaturgiczna” ukazują się teksty wyróżnione w kolejnych edycjach konkursu. Publikacje umożliwiają dalsze funkcjonowanie dramatów w obiegu literackim i teatralnym, zwiększając szansę na ich przyszłe realizacje sceniczne.
Tegoroczna edycja przyniosła również rozszerzenie współpracy ze środowiskiem dramaturgicznym dzięki zaangażowaniu miesięcznika „Dialog”. Wyróżnienie przyznane Ewie Szawul otwiera dodatkową możliwość prezentacji nowych tekstów, a ich publikacja na łamach pisma pozwala dotrzeć do szerokiego grona czytelników zainteresowanych współczesną dramaturgią.
Rozstrzygnięcie piątej edycji konkursu pokazuje, jak wiele tematów podejmowanych przez dzisiejszych autorów dotyczy doświadczeń codzienności: ekonomicznej niepewności, społecznego wykluczenia, samotności i odpowiedzialności za drugiego człowieka. Nagrodzone dramaty Katarzyny Mazur-Lejman i Ewy Szawul dołączają do tekstów, które dzięki gliwickiemu konkursowi mają szansę zaistnieć w szerszym obiegu teatralnym.
