W ramach cotygodniowego naszego cyklu „Plakat teatralny tygodnia” przyglądamy się plakatowi do sztuki Sarah Kane „Łaknąć”. Obraz przywołuje doświadczenie głodu, pragnienia bliskości i samotności człowieka, który mimo obecności innych pozostaje od nich oddzielony.
Obraz pragnienia
Plakat do sztuki „Łaknąć” Sarah Kane, przygotowany przez studio Homework (Joanna Górska, Jerzy Skakun) dla przedstawienia w reżyserii Katarzyny Minkowskiej (2026) w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi, opiera się na mocnym, fizjologicznym obrazie. W rozmytej twarzy, widzianej przez zaparowaną, pokrytą kroplami wody szybę, dominują intensywnie czerwone usta i język. Szklana bariera, znajdująca się bardzo blisko widza, oddziela przedstawioną postać od patrzącego. Jest zarazem wizualnym filtrem, który zniekształca twarz, zamieniając ją w niewyraźny, anonimowy kontur.
Centralny motyw ust i języka przywołuje różne funkcje ludzkiego ciała: mówienie, pocałunek, przyjmowanie pokarmu. W dramacie Kane te znaczenia nakładają się na siebie, a potrzeba kontaktu z drugim człowiekiem splata się z fizycznością, pragnieniem, cierpieniem i doświadczeniem przemocy. Cielesność obrazu ma niepokojący, niemal biologiczny wymiar, a czerwone usta stają się wizualnym odpowiednikiem tytułu, znakiem przerażającego głodu.
Oryginalny angielski tytuł „Crave”, pochodzący od czasownika „to crave”, oznacza silne pragnienie, niemal fizyczny przymus, którego niezaspokojenie może prowadzić do desperacji i cielesnego bólu. Polskie słowo „łaknąć” zachowuje biologiczny wymiar tego głodu, a jednocześnie pozwala odczytać go metaforycznie jako głód drugiego człowieka, spotkania, miłości i sensu istnienia.
W tym kontekście czerwone usta stają się znakiem wielu potrzeb, które trudno od siebie oddzielić. Mogą przywoływać erotyczne pożądanie, pragnienie wypowiedzenia własnych emocji, ale także rozpaczliwą potrzebę obecności drugiego człowieka. Intensywność czerwieni skupia uwagę na cielesnym wymiarze tych doświadczeń, a jednocześnie wprowadza do kompozycji niepokój.
Twarz za szybą
Zaprezentowana na plakacie twarz sprawia wrażenie realnej obecności człowieka. Efekt ten uzyskano dzięki fotografii potraktowanej malarsko: czerwień rozlewa się na powierzchni, jasny błękit tworzy chłodne tło, a krople wody rozbijają kontury i wprowadzają dodatkowy rytm. Powiększone usta i zniekształcona twarz, widziana przez zaparowaną szybę, tworzą obraz człowieka zamkniętego i odizolowanego, choć łaknącego kontaktu. Ujawnia się tu jedno z głównych napięć dramatu Sarah Kane: intensywna potrzeba bliskości zderza się z niemożnością jej osiągnięcia.
Szyba pełni w tej kompozycji istotną funkcję. Pozwala zobaczyć postać znajdującą się po drugiej stronie, ale uniemożliwia bezpośredni kontakt. Twarz zostaje przybliżona do odbiorcy, niemal wypełniając pole widzenia, a jednocześnie traci indywidualne rysy. Krople wody i zaparowana powierzchnia zacierają jej kontury, pozostawiając wyraźny fragment ust. Wrażenie fizycznej bliskości zostaje więc połączone z doświadczeniem oddalenia.
Ta pozorna bliskość pozostaje w sprzeczności z psychologicznym oddaleniem przedstawionej postaci. W kontekście inscenizacji Katarzyny Minkowskiej, która umieszcza bohaterów w przestrzeni miasta, w nieustannym ruchu i zgiełku, motyw ten można odczytać jako metaforę samotności wśród ludzi. Prywatne doświadczenia cierpienia i pragnień zostają skonfrontowane ze światem, który nie zatrzymuje się, by je dostrzec.
Wizualna anonimowość postaci pozwala również odczytać plakat w szerszej perspektywie. Rozmyta twarz może należeć do każdego, a jej obecność przywołuje doświadczenie człowieka, który próbuje nawiązać kontakt z otoczeniem, lecz napotyka trudną do przekroczenia barierę. Projektanci wykorzystują prosty zabieg fotograficzny, aby przedstawić stan emocjonalny bliski bohaterom dramatu Kane.
Kolor i typografia
Kompozycja plakatu została zbudowana na wyrazistym kontraście czerwieni i chłodnego błękitu. Intensywny kolor ust przyciąga spojrzenie, podczas gdy pozostałe fragmenty twarzy rozpływają się w rozmytej, niemal abstrakcyjnej powierzchni. Czerwień może kojarzyć się z pożądaniem, życiem i cielesnością, ale również z bólem, przemocą i zagrożeniem. Jej wieloznaczność odpowiada emocjonalnemu charakterowi tekstu Sarah Kane.
Krople wody widoczne na szybie nadają fotografii dodatkową fakturę. Rozpraszają światło, zniekształcają obraz i sprawiają, że powierzchnia plakatu nabiera niemal malarskiego charakteru. Poszczególne elementy twarzy tracą ostrość, a ich granice stają się płynne. Dzięki temu przedstawiona postać sprawia wrażenie jednocześnie obecnej i wymykającej się spojrzeniu.
Duży, czarny tytuł „Łaknąć”, umieszczony w dolnej części plakatu, stanowi mocne dopełnienie kompozycji. Jego skala i wyrazistość nadają słowu znaczenie równorzędne wobec obrazu. Typografia pozostaje czytelna na tle rozmytej fotografii, a zdecydowany charakter liter kontrastuje z nieostrością przedstawionej twarzy.
Samotność w wielkim mieście
W rozmowie o projekcie Górska i Skakun zwracali uwagę na poetycki, wizualny charakter tekstu Kane oraz atmosferę spektaklu Katarzyny Minkowskiej. Projektanci uczestniczyli w próbie przedstawienia i rozmawiali z reżyserką, poznając jej interpretację dramatu jako opowieści o młodych ludziach żyjących w wielkim mieście, którzy mimo fizycznej bliskości innych pozostają samotni i nie potrafią się ze sobą naprawdę spotkać.
Takie odczytanie dramatu znajduje odzwierciedlenie w projekcie graficznym. Postać znajdująca się za szybą jest widoczna, lecz pozostaje niedostępna. Jej twarz została pozbawiona indywidualnych cech, a usta, które mogłyby służyć komunikacji, stają się przede wszystkim znakiem niezaspokojonego pragnienia.
W dramacie Kane doświadczenie samotności łączy się z potrzebą miłości, bliskości i zrozumienia. Bohaterowie próbują wyrazić własne emocje, ale język okazuje się niewystarczający wobec intensywności przeżyć. Ich wypowiedzi ujawniają pragnienia, lęki i cierpienie, a możliwość porozumienia pozostaje niepewna.
Plakat Homework wydobywa ten problem za pomocą obrazu twarzy, której najbardziej wyrazistym elementem są usta. Narząd umożliwiający mówienie zostaje wyeksponowany, podczas gdy pozostałe rysy znikają za warstwą pary i wody. Powstaje sugestywny obraz człowieka, który pragnie zostać usłyszany, choć jego obecność pozostaje dla innych niewyraźna.
Dwa plakaty do „Łaknąć”
Warto spojrzeć na projekt również w kontekście twórczości studia Homework. Plakaty Joanny Górskiej i Jerzego Skakuna często opierają się na pojedynczym, syntetycznym motywie, który staje się nośnikiem wielowarstwowych znaczeń. Charakterystyczne dla ich twórczości jest poszukiwanie wyrazistego znaku, łączenie obrazu z czytelną typografią oraz budowanie napięcia pomiędzy dosłownością a symbolicznym znaczeniem przedstawienia.
Górska i Skakun przygotowali plakat do „Łaknąć” już wcześniej, w 2009 roku, dla Teatru Polskiego w Bydgoszczy, gdzie odbyła się polska prapremiera dramatu w reżyserii Łukasza Chotkowskiego. W projekcie sprzed siedemnastu lat artyści wykorzystali motyw białych larw, bezpośrednio nawiązujący do jednego z najbardziej drastycznych obrazów z tekstu Kane.
W plakacie z 2026 roku znakiem pragnienia, pożądania i potrzeby wypowiedzenia własnego doświadczenia są usta i język. Zestawienie obu realizacji pokazuje, jak odmiennymi środkami plastycznymi można interpretować ten sam dramat. Motyw larw przywoływał biologiczny wymiar rozpadu i cielesności, podczas gdy współczesny projekt koncentruje się na ludzkiej twarzy, pragnieniu kontaktu i doświadczeniu izolacji.
Oba plakaty łączy zainteresowanie fizycznością tekstu Sarah Kane. Projektanci sięgają po obrazy, które oddziałują na odbiorcę bezpośrednio, wywołując silne skojarzenia i emocje. Wybór motywu pozostaje jednak związany z konkretną interpretacją dramatu i charakterem przedstawienia, dla którego powstaje plakat.
Potrzeba wypowiedzenia własnego doświadczenia
W dramacie Kane padają słowa: „Jeśli stracę głos, jestem skończony”. W tym świetle usta i język na plakacie łączą wymiar cielesny z komunikacyjnym, stając się obrazem potrzeby, której nie sposób zaspokoić, choć głos, który dzięki nim się wydobywa, jest warunkiem istnienia.
Wyeksponowanie ust pozwala spojrzeć na plakat jako na obraz ludzkiej potrzeby wypowiedzenia własnego doświadczenia. Mówienie staje się sposobem potwierdzenia obecności, próbą nawiązania relacji i przekazania emocji drugiemu człowiekowi. W świecie dramatu Kane słowa bywają jednak niewystarczające, a intensywność pragnień przekracza możliwości języka.
Czerwone usta za zaparowaną szybą pozostają najbardziej czytelnym elementem przedstawionej twarzy. Ich wyrazistość kontrastuje z anonimowością postaci i niemożnością bezpośredniego kontaktu. W tym obrazie spotykają się cielesność, pragnienie i samotność, a tytułowe łaknienie zostaje przedstawione jako doświadczenie obejmujące zarówno ciało, jak i psychikę człowieka.
Joanna Górska i Jerzy Skakun – Homework
Joanna Górska i Jerzy Skakun tworzą studio graficzne Homework, zajmujące się projektowaniem plakatów, identyfikacji wizualnych oraz opracowań graficznych dla instytucji kultury. Ich twórczość obejmuje między innymi plakaty teatralne, filmowe i wydarzeniowe, w których istotną rolę odgrywają metafora wizualna, fotografia, typografia oraz wyrazisty skrót plastyczny.
W projektach Homework często pojawiają się obrazy o silnym oddziaływaniu emocjonalnym. Artyści wykorzystują fotografię, deformację, zestawienia kontrastowych elementów oraz nieoczywiste skojarzenia, tworząc kompozycje, które zachęcają do interpretacji. Ich plakaty pozostają rozpoznawalne dzięki oszczędności środków i umiejętności budowania znaczeń za pomocą pojedynczego motywu.
Projekt do „Łaknąć” z 2026 roku wpisuje się w ten sposób myślenia o plakacie. Zbliżenie na usta i język, rozmyta twarz oraz zaparowana szyba tworzą obraz, który pozostaje otwarty na różne odczytania, zachowując wyraźny związek z dramatem Sarah Kane i jego sceniczną interpretacją.
O cyklu
„Plakat Teatralny Tygodnia” to cykl Bożeny Pysiewicz poświęcony historii polskiego plakatu teatralnego, jego twórcom oraz przedstawieniom, dla których powstawały projekty graficzne. Cykl powstaje we współpracy portalu Teatr dla Wszystkich z Muzeum Plakatu w Wilanowie, Oddziałem Muzeum Narodowego w Warszawie.
Partnerem technologicznym portalu Teatr dla Wszystkich jest firma LokoInvest.pl z Gdyni.
Joanna Górska, Jerzy Skakun (Homework), plakat do spektaklu „Łaknąć” Sarah Kane w reżyserii Katarzyny Minkowskiej, Teatr im. Stefana Jaracza w Łodzi, 2026.
