W sobotę 14 listopada w Centrum Spotkania Kultur w Lublinie odbyła się premiera „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza w reżyserii Przemysława Stippy.
fot. archiwum Teatru dla Wszystkich
Wśród publiczności zasiedli prezydent RP Karol Nawrocki i jego małżonka Marta Nawrocka. Przygotowane z rozmachem widowisko muzyczne zachwycało rozbudowaną scenografią, efektownymi scenami batalistycznymi, znakomitym wykonaniem partii chóralnych i muzyką, która wypełniała przestrzeń Sali Operowej. W przedstawieniu uczestniczy ponad stu wykonawców, w tym aktorzy, muzycy, chórzyści i tancerze. Producentem spektaklu jest Centrum Spotkania Kultur w Lublinie, a patronem medialnym portal Teatr dla Wszystkich.
Sala Operowa Centrum Spotkania Kultur w Lublinie ma możliwości techniczne pozwalające na realizację dużych przedsięwzięć muzycznych i teatralnych. Twórcy „Pana Tadeusza” wykorzystali je z rozmachem. W trzygodzinnym przedstawieniu znalazły się sceny kameralne, rozbudowane sekwencje zbiorowe, widowiskowe starcia batalistyczne, partie wokalne i taneczne oraz finałowy polonez. Wszystko w scenografii Aleksandry Redy, której ruchome elementy, wielopoziomowe konstrukcje i zmieniające się przestrzenie pozwalały przenosić akcję pomiędzy kolejnymi miejscami opisanymi przez Mickiewicza.
Już pierwsze sceny zapowiadały, że realizatorzy postawili na rozmach inscenizacyjny. Dekoracje zmieniały swoje położenie, podesty sceniczne unosiły się i opadały, a projekcje multimedialne poszerzały przestrzeń przedstawienia. Wykorzystano również wizualizacje przygotowane przy użyciu sztucznej inteligencji. Zostały one wkomponowane w scenografię i towarzyszyły wydarzeniom scenicznym, wzbogacając obraz świata przedstawionego.
Przemysław Stippa, aktor Teatru Narodowego w Warszawie, który podjął się reżyserii widowiska, zaprosił do współpracy liczny zespół twórców. Adaptację epopei przygotował Antoni Winch, choreografię Jarosław Staniek, kostiumy Anna Czyż, a muzykę skomponowali Sebastian Wypych i Rafał Odrobina. Drugim reżyserem była Beata Fido.
Jednym z największych atutów lubelskiej inscenizacji jest scenografia Aleksandry Redy. Jej rozbudowana konstrukcja pozwala na szybkie zmiany miejsca akcji i tworzenie obrazów o bardzo różnej skali. Kameralne spotkania bohaterów ustępują miejsca scenom zbiorowym, a następnie rozległym przestrzeniom, w których rozgrywają się wydarzenia batalistyczne.
Ruchome podesty, unoszone i opuszczane elementy dekoracji oraz wielopoziomowe rozwiązania sceniczne pozwalają wykorzystać wysokość i głębokość Sali Operowej. Dzięki temu przedstawienie zachowuje dynamikę, mimo że jego akcja obejmuje wiele wydarzeń i angażuje tak liczny zespół wykonawców.
Ważną częścią oprawy wizualnej są projekcje multimedialne. Za reżyserię świateł, reżyserię SI oraz wizualizacje odpowiada Mikołaj Pływacz, natomiast filmy wykorzystujące sztuczną inteligencję zrealizował Artur Jończyk z Iron Skies Studio.
Wizualizacje zostały dobrze wpisane w sceniczne obrazy. Towarzyszą zmianom przestrzeni i pomagają budować atmosferę kolejnych wydarzeń. W połączeniu ze światłem, dekoracjami i kostiumami tworzą spójną oprawę plastyczną przedstawienia.
Warto również zwrócić uwagę na pracę zespołu technicznego, bez którego tak rozbudowana inscenizacja byłaby trudna do zrealizowania. Za kierownictwo techniczne odpowiada Bartłomiej Misztal. Sprawne funkcjonowanie maszynerii scenicznej, zmiany dekoracji i synchronizacja działań licznego zespołu wykonawców wymagają precyzyjnego przygotowania.
Do najbardziej widowiskowych fragmentów przedstawienia należą sceny batalistyczne. W adaptacji znalazły się wydarzenia opisane przez Mickiewicza w księdze VIII, zatytułowanej „Zajazd”, oraz księdze IX, noszącej tytuł „Bitwa”.
Zajazd na Soplicowo, zorganizowany przez Gerwazego przy udziale szlachty dobrzyńskiej, należy do najbardziej dynamicznych epizodów epopei. Wieloletni konflikt Horeszków i Sopliców prowadzi do zbrojnego starcia, które wkrótce przeradza się w walkę z rosyjskimi żołnierzami.
W lubelskim widowisku wydarzenia te otrzymały imponującą oprawę. Liczne grupy wykonawców, rozbudowany ruch sceniczny, zmieniające się dekoracje i muzyka tworzą obrazy pełne napięcia. Szczególnie efektownie prezentują się momenty, w których działania aktorów i statystów obejmują niemal całą przestrzeń sceny.
Sceny batalistyczne zostały starannie przygotowane pod względem choreograficznym. Widać w nich pracę nad organizacją ruchu, rytmem kolejnych starć i wykorzystaniem możliwości technicznych sceny. W połączeniu z muzyką oraz projekcjami multimedialnymi należą do najbardziej zapadających w pamięć fragmentów przedstawienia.
Warto przypomnieć, że Mickiewicz w opisie bitwy z Moskalami posługuje się niekiedy niezwykle dosadnymi obrazami przemocy. Na ten aspekt epopei zwraca uwagę Karol Samsel w eseju zamieszczonym w programie widowiska. Autor przypomina między innymi scenę, w której roztrzaskana sernica spada na rosyjskich żołnierzy. Zestawienie niemal groteskowego zdarzenia z brutalnością walki pokazuje, jak wiele różnych tonów i emocji zawiera Mickiewiczowski poemat.
Pośród rozbudowanych scen zbiorowych szczególnie zapada w pamięć spowiedź Jacka Soplicy. To jeden z najważniejszych momentów epopei, opisany w księdze X „Emigracja. Jacek”, kiedy umierający ksiądz Robak ujawnia swoją prawdziwą tożsamość i opowiada o wydarzeniach, które naznaczyły całe jego życie.
W lubelskiej inscenizacji postać księdza Robaka kreuje Marek Nędza. Scena jego wyznania należy do najbardziej przejmujących fragmentów przedstawienia. Po widowiskowych wydarzeniach batalistycznych uwaga publiczności koncentruje się na człowieku, który przez lata próbuje odkupić winę popełnioną w młodości.
W tej scenie szczególnie wyraźnie ujawnia się dramatyczny potencjał Mickiewiczowskiego tekstu. Historia Jacka Soplicy, rozpięta między miłością, pychą, zemstą i poczuciem winy, pozostaje jednym z najbardziej poruszających wątków „Pana Tadeusza”.
Przedstawienie pozwala wybrzmieć tej opowieści, dając widzom chwilę skupienia po intensywnych scenach zbiorowych. To ważne dla rytmu całego widowiska, w którym rozmach inscenizacyjny przeplata się z osobistymi dramatami bohaterów.
Największe wrażenie podczas premierowego wieczoru robiła muzyka. Jej rozmach, bogactwo brzmienia i znakomite wykonanie należały do najmocniejszych stron przedstawienia. Partie chóralne, muzyka orkiestrowa i występy solistów tworzyły niezwykle sugestywną oprawę kolejnych wydarzeń.
Szczególnie wyróżniał się Chór Pana Tadeusza, przygotowany przy współpracy Chóru Osterwy. Potężne brzmienie zespołu, precyzja wykonania i emocjonalna intensywność partii wokalnych robiły ogromne wrażenie. Głosy chórzystów wypełniały przestrzeń Sali Operowej, a w scenach zbiorowych nadawały wydarzeniom dodatkową siłę.
Chórem kieruje Szymon Nowak, natomiast za przygotowanie wokalne odpowiada Paulina Stekla. Praca zespołu zasługuje na wyraźne uznanie. W przedstawieniu, w którym tak wiele dzieje się jednocześnie, chór pozostaje jednym z najważniejszych elementów budujących dramaturgię.
Równie istotna jest obecność Orkiestry Pana Tadeusza, utworzonej przy współpracy Filharmonii Lubelskiej, Stowarzyszenia Wschód Kultury oraz Młodzieżowej Orkiestry Kameralnej Eleftheria. Dyrygentem i kierownikiem muzycznym widowiska jest Sebastian Wypych, współautor muzyki wraz z Rafałem Odrobiną.
W przedstawieniu uczestniczą także znakomici soliści. Wojciech Lubertowicz gra na instrumentach perkusyjnych i etnicznych, Piotr Kopietz na akordeonie, Karolina Skrzyńska na lirze korbowej i wykonuje wokalizy, Joszko Broda na rogu i ludowych instrumentach dętych, a Mirosław Feldgebel na instrumentach klawiszowych.
Wśród wykonawców znalazł się również Jenő Lisztes, węgierski wirtuoz cymbałów, który występuje w roli Jankiela. Jego obecność pozwala nadać muzycznej warstwie przedstawienia dodatkowy wymiar, szczególnie w kontekście jednego z najbardziej znanych fragmentów epopei, jakim jest koncert Jankiela.
Połączenie orkiestry, chóru i instrumentów tradycyjnych przynosi bogactwo brzmień. Muzyka nawiązuje do polskiej tradycji, ale wykorzystuje również współczesne rozwiązania kompozytorskie. Towarzyszy scenom kameralnym, buduje napięcie podczas wydarzeń batalistycznych i nadaje rozmach scenom zbiorowym.
To właśnie muzyka pozostaje jednym z najtrwalszych wspomnień z premierowego wieczoru. Jej brzmienie, potęgowane akustyką Sali Operowej, tworzyło momenty o wyjątkowej sile oddziaływania.
Ważną częścią widowiska jest choreografia Jarosława Stańka, przygotowana z udziałem Zespołu Tanecznego Pana Tadeusza, współpracującego z Zespołem Pieśni i Tańca „Lublin” im. Wandy Kaniorowej.
Rozbudowane sceny taneczne pozwalają przywołać świat obyczajów i tradycji opisanych przez Mickiewicza. Ruch sceniczny, kostiumy i muzyka tworzą efektowne obrazy zbiorowe, w których uczestniczy liczna grupa wykonawców.
Finałowy polonez stanowi jedno z najbardziej widowiskowych zakończeń przedstawienia. Taniec, tak mocno zakorzeniony w polskiej tradycji i nierozerwalnie związany z zakończeniem epopei, otrzymał pełną oprawę sceniczną.
W lubelskiej inscenizacji polonez został rzeczywiście zatańczony przez wykonawców, tworząc efektowną scenę finałową. Rozbudowana choreografia, kostiumy i muzyka pozwoliły zakończyć widowisko obrazem nawiązującym do jednej z najbardziej rozpoznawalnych scen polskiej literatury.
Przemysław Stippa zgromadził w przedstawieniu liczną obsadę aktorską. W rolę tytułowego Tadeusza wcielił się Filip Gurłacz, a Zosię zagrała Sandra Naum. Joanna Trzepiecińska wystąpiła jako Telimena, Szymon Kuśmider jako Sędzia, a Marek Nędza jako ksiądz Robak.
Sam Przemysław Stippa zagrał Hrabiego. Dariusz Biskupski wystąpił jako Gerwazy, Robert Latusek jako Wojski, Dariusz Kowalski jako Podkomorzy, Henryk Gołębiewski jako Maciej, a Sebastian Skoczeń jako kapitan Ryków.
W obsadzie znaleźli się również Dariusz Bereski jako Narrator, Michał Łysiak jako Asesor i Skotuba, Radosław Osypiuk jako Rejent, Wilbik i Prusak, Paweł Tucholski oraz Arkadiusz Cyran jako Protazy, Maciej Wyczański jako major Płut oraz Jenő Lisztes jako Jankiel.
Adaptacja Antoniego Wincha obejmuje najważniejsze wydarzenia epopei, prowadząc widzów przez historię konfliktu Sopliców i Horeszków, miłosne perypetie bohaterów, dramat Jacka Soplicy i wydarzenia związane z walką o niepodległość.
W trzygodzinnym przedstawieniu znalazło się miejsce zarówno dla humoru Mickiewiczowskich postaci, jak i dramatycznych wydarzeń, które prowadzą do przemiany bohaterów.
Michał Chorosiński, dyrektor Centrum Spotkania Kultur, sprawującego również opiekę artystyczną nad przedsięwzięciem zwracał uwagę na złożoność polskiego charakteru, który w epopei Mickiewicza ujawnia się poprzez zachowania i wybory bohaterów. W programie do widowiska pisze o ich wadach, śmiesznościach, dumie i skłonności do sporów, ale również o odwadze, zdolności do poświęcenia i przywiązaniu do ojczyzny.
„Pan Tadeusz pomaga nam poznać jej fenomen, odkryć, zrozumieć naszą tożsamość, uświadomić sobie kim jesteśmy i poczuć z tego powodu dumę” – pisze dyrektor CSK, odnosząc się do polskiej duchowości.
W programie znalazły się także fragmenty wstępu Stanisława Pigonia do „Pana Tadeusza”. Wybitny historyk literatury przypomina, że Mickiewicz, przedstawiając świat dawnej szlachty, dostrzegał również jej słabości. Konflikty, egoizm i skłonność do anarchii były częścią rzeczywistości, której konsekwencje poniosła dawna Rzeczpospolita.
Z kolei Karol Samsel w eseju poświęconym współczesnym sposobom odczytywania epopei zwraca uwagę na obecność w utworze obrazów przemocy, niepokoju i okrucieństwa. Przywołuje między innymi brutalne fragmenty opisu bitwy z Moskalami, przypominając, że Mickiewiczowski świat jest znacznie bardziej złożony, niż mogłoby wynikać z jego utrwalonego w zbiorowej pamięci, idyllicznego obrazu.
Producentem widowiska jest Centrum Spotkania Kultur w Lublinie, które od kilku miesięcy przygotowywało realizację wymagającą zaangażowania dużego zespołu artystycznego i technicznego. Producentem wykonawczym jest Stowarzyszenie Lokalnie Globalnie.
Przygotowania do premiery rozpoczęły się w sierpniu. W przedsięwzięcie zaangażowano blisko dwustu artystów i realizatorów, a na scenie występuje ponad stu wykonawców. Budżet produkcji wyniósł około 1,8 miliona złotych.
Przedstawienie wymagało skoordynowania pracy aktorów, tancerzy, chórzystów, muzyków oraz zespołów odpowiedzialnych za scenografię, światło, multimedia i technikę sceniczną. Efektem jest trzygodzinne widowisko, które wykorzystuje możliwości Sali Operowej CSK i pozwala zobaczyć Mickiewiczowską epopeję w rozbudowanej formie teatralno-muzycznej.
Wśród gości sobotniej premiery znaleźli się prezydent RP Karol Nawrocki i jego małżonka Marta Nawrocka. Obecność pary prezydenckiej była niespodzianką dla publiczności. W wydarzeniu uczestniczył również Marcin Przydacz, szef prezydenckiego Biura Polityki Międzynarodowej.
Na zakończenie wieczoru doszło do sympatycznego wydarzenia. Mały synek Przemysława Stippy pojawił się, aby wręczyć kwiaty prezydentowi i jego małżonce. Ten rodzinny akcent zamknął premierę przygotowywanego od wielu miesięcy widowiska.
„Pan Tadeusz” w Centrum Spotkania Kultur to propozycja dla widzów, którzy chcą zobaczyć narodową epopeję w dużej, muzycznej inscenizacji. Rozbudowana scenografia, widowiskowe sceny batalistyczne, znakomite wykonanie partii chóralnych, muzyka na żywo i finałowy polonez tworzą przedstawienie, którego rozmach najlepiej docenić, oglądając je na żywo.
Kolejny pokaz zaplanowano na niedzielę 15 listopada o godzinie 18.00. Bilety na oba premierowe przedstawienia zostały wyprzedane jeszcze przed weekendem.
Portal Teatr dla Wszystkich jest patronem medialnym widowiska „Pan Tadeusz”, którego producentem jest Centrum Spotkania Kultur w Lublinie.
