W poniedziałek, 15 czerwca, w Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy ma zakończyć się sprawa dot. bezprawnego wykorzystania głosu przy użyciu sztucznej inteligencji.
mat. plakat ZASP-u
Poszkodowanym jest lektor Jarosław Łukomski, którego głos został wykorzystany bez jego zgody przez producenta szamb przy użyciu technologii AI. Środowiska twórcze, organizacje branżowe oraz przedstawiciele sektora kultury oczekują, że rozstrzygnięcie może wykraczać daleko poza indywidualny spór sądowy.
Zdaniem przedstawicieli Związku Artystów Scen Polskich sprawa może stać się jednym z pierwszych ważnych punktów odniesienia dla ochrony głosu, wizerunku i artystycznego wykonania w epoce sztucznej inteligencji. Wyrok może również wyznaczyć standardy odpowiedzialności za podobne naruszenia w przyszłości.
Sprawa Jarosława Łukomskiego jest jednym z najbardziej wyrazistych przykładów komercyjnego wykorzystania cyfrowo wygenerowanego głosu bez wiedzy i zgody osoby, której głos został skopiowany.
Jak podkreślają organizacje tworzące koalicję „Mój głos. Moja własność”: „Głos stanowi istotny element tożsamości człowieka, a zarazem podstawowe narzędzie pracy oraz dorobku zawodowego wykonawcy. Powinien on podlegać ochronie na równi z innymi dobrami osobistymi oraz prawami pokrewnymi”.
Jeszcze kilka lat temu podobne sytuacje wydawały się scenariuszem małoprawdopodobnym. Dziś stają się realnym problemem dotykającym lektorów, aktorów dubbingowych, wykonawców, dziennikarzy i innych osób zawodowo posługujących się głosem.
W związku z rozprawą Związek Artystów Scen Polskich, Związek Zawodowy Twórców Dubbingu oraz Związek Zawodowy Aktorów Polskich ponownie przypomniały założenia wspólnej inicjatywy „Mój głos. Moja własność”.
Organizacje podkreślają, że nie sprzeciwiają się rozwojowi technologii jako takiej, lecz domagają się stworzenia jasnych zasad chroniących prawa twórców i wykonawców.
Jak wskazują przedstawiciele koalicji, dynamiczny rozwój narzędzi opartych na sztucznej inteligencji prowadzi do coraz częstszych sytuacji, w których głosy aktorów, lektorów i innych wykonawców wykorzystywane są do trenowania modeli AI lub tworzenia nowych nagrań bez ich świadomej zgody i bez odpowiedniego wynagrodzenia.
Szczególny niepokój budzi możliwość tworzenia syntetycznych kopii głosu, które następnie mogą być wykorzystywane komercyjnie w reklamach, kampaniach promocyjnych czy produkcjach audiowizualnych bez wiedzy osoby, której głos został skopiowany.
Koalicja organizacji branżowych postuluje między innymi:
– obowiązek uzyskania zgody na wykorzystanie głosu przez systemy AI,
– pełną jawność źródeł danych wykorzystywanych do trenowania modeli sztucznej inteligencji,
– transparentne systemy wynagradzania za wykorzystanie głosu w procesie trenowania i generowania treści,
– prawo do usunięcia danych głosowych z baz i systemów AI,
– skuteczne mechanizmy odpowiedzialności za naruszenia praw twórców.
Przedstawiciele środowisk twórczych zwracają również uwagę na konieczność oznaczania treści tworzonych przy użyciu sztucznej inteligencji oraz stworzenia rozwiązań wspierających producentów korzystających z pracy aktorów, lektorów i twórców zamiast ich cyfrowych odpowiedników.
– Głos stanowi istotny element tożsamości człowieka, a zarazem podstawowe narzędzie pracy oraz dorobku zawodowego wykonawcy. Powinien podlegać ochronie na równi z innymi dobrami osobistymi oraz prawami pokrewnymi – podkreślają autorzy stanowiska.
Sygnatariusze akcji „Mój głos. Moja własność” apelują do przedstawicieli władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej o stworzenie skutecznych regulacji prawnych odpowiadających na wyzwania związane z rozwojem sztucznej inteligencji.
W ocenie organizacji problem nie dotyczy wyłącznie środowiska artystycznego. Wraz z rozwojem technologii generatywnych podobne zagrożenia mogą dotknąć również dziennikarzy, ekspertów, nauczycieli, polityków oraz wszystkie osoby publiczne, których głos może zostać skopiowany i wykorzystany bez ich wiedzy.
Rozprawa zaplanowana na 15 czerwca może więc okazać się jedną z pierwszych w Polsce prób odpowiedzi na pytanie, gdzie przebiegają granice wykorzystania sztucznej inteligencji i jak skutecznie chronić prawa człowieka w świecie cyfrowych kopii głosu.
Stanowisko „Mój głos. Moja własność” zostało podpisane przez Związek Artystów Scen Polskich (ZASP), Związek Zawodowy Twórców Dubbingu (ZZTD) oraz Związek Zawodowy Aktorów Polskich (ZZAP).
