Wierność pamięci. „Umarła klasa” Andrzeja Wajdy w Roku Mistrza

W setną rocznicę urodzin reżysera warto wrócić do dzieła szczególnego – filmu, który jest świadectwem spotkania dwóch wielkich osobowości polskiej kultury. „Umarła klasa. Seans Tadeusza Kantora” pozostaje jednym z najważniejszych zapisów teatru XX wieku.

Sfilmowana w 1976 roku inscenizacja legendarnego spektaklu Teatru Cricot 2 nie została przez Wajdę przetworzona na język kina narracyjnego. Reżyser świadomie rezygnuje z ingerencji. Chciał utrwalić rytm przedstawienia, jego plastyczną strukturę, precyzyjną orkiestrację ruchu aktorów i dźwięku, powracający walc, pauzy i powtórzenia.

Wierność wizji Kantora staje się tu kluczowa. Wajda nie narzuca własnej interpretacji filmowej. Jego celem jest utrwalenie fenomenu Teatru Śmierci – seansu, w którym dorośli bohaterowie powracają do szkolnych ławek ze swoimi manekinami dzieciństwa. To powrót bolesny: do miejsca formowania, ale i przemocy, pamięci i jej deformacji.

„Klasa” – u Kantora i w zapisie Wajdy – jest miejscem metafizycznym, obszarem konfrontacji z przemijaniem, pamięcią i traumą historii. W tych ławkach nie siedzą uczniowie, lecz widma. Film Wajdy nie oswaja tego doświadczenia. Przeciwnie – pozwala mu wybrzmieć w całej swojej niepokojącej intensywności.

Choć „Umarła klasa” jest najbardziej bezpośrednim i oczywistym łącznikiem nazwisk Wajdy i Kantora, motyw szkoły, edukacji i formowania jednostki powraca w twórczości reżysera także w innych kontekstach. W „Lekcji polskiego”, filmowym portrecie Tadeusza Konwickiego, edukacja staje się polem pamięci i tożsamości. W „Katyniu” inteligencja, profesorowie i nauczyciele akademiccy należą do pierwszych ofiar systemu, który unicestwia nie tylko ludzi, lecz także porządek wartości i ciągłość kultury.

Dlatego seans „Umarłej klasy” w Roku Andrzeja Wajdy to przypomnienie o artyście, który rozumiał wagę pamięci i odpowiedzialność zapisu.

Pokaz specjalny
6 marca, godz. 20:30
Kino Muranów
Bilety: https://kinomuranow.pl/film/umarla-klasa-seans-t-kantora