Cykl wydarzeń w Muzeum Teatralnym w Warszawie

Wieczór poświęcony pamięci Gustawa Holoubka oraz jego współpracy z „największym teatrem świata” czyli Teatrem Polskiego Radia.

Zapraszamy do podróży w czasie, bogatej w radiowe archiwalia oraz wspomnienia związane z Mistrzem. Spotkaniu będzie towarzyszyć rozmowa z wieloletnimi współpracownikami i przyjaciółmi Gustawa Holoubka. To zarówno święto Mistrza jak i fascynującego świata „teatru wyobraźni”, który w zeszłym roku obchodził stulecie swojego istnienia.

Scenariusz i prowadzenie:

Kamil Maria Małanicz

Goście:

Grażyna Barszczewska

Marzena Trybała

Janusz Kukuła

Krzysztof Gosztyła

Gustaw Holoubek. Mistrz w Teatrze Polskiego Radia

21/04/2026, godz. 19.00

Sale Redutowe

Dzięki uprzejmości Archiwum Polskiego Radia w wieczorze zostaną wykorzystane liczne fragmenty słuchowisk oraz audycji z udziałem Gustawa Holoubka.

Muzeum Teatralne serdecznie zaprasza również na spotkanie otwarte dla wszystkich w ramach promocji książki Barbary Osterloff Lena, córka Zelwera.

Spotkanie z udziałem Autorki poprowadzi Janusz Majcherek, książkę zaprezentuje Marek Kulesza, a fragmenty tekstu przeczytają aktorzy Teatru Narodowego Anna Grycewicz i Przemysław Stippa.

Lena, córka Zelwera

23/04/2026 godz. 17.00

Sale Redutowe

Polska historia ma dwie twarze. Jedną zapisują kroniki, dokumenty i daty. Drugą — tę wcześniejszą, bardziej nieuchwytną — tworzą opowieści: legendy o początkach, bohaterach, władcach, którzy stoją na granicy mitu i historii.

Tę sferę Tadeusz Zieliński nazwał kiedyś – w odniesieniu do przeszłości antycznej Grecji – „starożytnością bajeczną”, czyli czasem, w którym pamięć zbiorowa mówi jeszcze językiem symbolu, a przeszłość istnieje przede wszystkim jako opowieść. Polski dramat wielokrotnie wracał do tej przestrzeni. Nie po to jednak, by rekonstruować pradzieje w sensie historycznym, lecz by zadać pytanie o początki wyobraźni narodowej.

W centrum wystawy znajduje się romantyczne odkrycie „bajecznej Polski”. Juliusz Słowacki uczynił z niej jeden z najoryginalniejszych teatrów swojej epoki. W Balladynie legenda o królowej Popielów i jeziorze Gopło staje się dramatem o władzy, winie i moralnej katastrofie. W Lilli Wenedzie poeta buduje mit prehistorycznej walki między plemionami – opowieść o narodzinach i zagładzie, której bohaterowie istnieją niemal jak postacie z eposu. Motywy te przenikały również do muzyki. Władysław Żeleński stworzył operę Goplana, opartą na wątkach Balladyny. W partyturze romantyczna fantazja o jeziorze Gopło, nimfach i ludzkiej ambicji została przełożona na język sceny.

Ten romantyczny gest podjęli także inni twórcy. Cyprian Norwid w dramatach Krakus 

oraz Wanda sięga do najstarszych polskich legend zapisanych w kronikach — o założycielu Krakowa i o księżniczce, która według tradycji wybrała śmierć zamiast poddania się obcej władzy. Norwid traktuje je nie jako patriotyczną dekorację, lecz jako filozoficzne przypowieści o odpowiedzialności władzy i sensie ofiary. Pod koniec XIX wieku do tej samej „bajecznej starożytności” powróciła kultura modernizmu. Stanisław Wyspiański w młodzieńczym utworze Legenda (do którego wracał i pod koniec życia w Legendzie II) reinterpretował podanie o Wandzie, przekształcając je w symboliczny dramat o wspólnocie i przeznaczeniu. W Bolesławie Śmiałym Wyspiański ukazuje szczególny moment przejściowy między światem „dziejów bajecznych” a historią właściwą. Z kolei powieść Stara baśń Józefa Ignacego Kraszewskiego stała się jedną z najgłośniejszych literackich wizji pogańskich początków Polski – barwną opowieścią, która na nowo ożywiła legendy o Popielu, Piaście i świecie sprzed chrystianizacji.

Harfa Derwida – tytuł wystawy przywołuje legendarnego pieśniarza z dramatu Słowackiego Lilla Weneda. W jego rękach instrument staje się symbolem pamięci starszej niż kroniki. To właśnie taka pamięć rozbrzmiewa w dziełach zgromadzonych na wystawie. Nie jest historią w sensie ścisłym. Jest raczej pytaniem: jakie mity były potrzebne, aby wyobrazić sobie początki wspólnoty? Bo zanim pojawiły się daty i archiwa, była opowieść. A zanim powstała historia – była harfa.

Na wystawie będzie można zobaczyć prace artystów:

Wacława Borowskiego, Wincentego Drabika, Karola Frycza, Mieczysława Różańskiego, Ferdynanda Ruszczyca, Kazimierza Stabrowskiego, Stanisława Wyspiańskiego ze zbiorów Muzeum Teatralnego

Harfa Derwida. Dzieje bajeczne

25 kwietnia 2026, godz. 14.00

Czas trwania wystawy: 25/04 – 30/06/2026

Muzeum Teatralne

Wystąpią:

Rafał Bartmiński – tenor 

Natalia Pawlaszek – fortepian

Aria Grabca Tam pod lasem, tam pod borem

z opery Władysława Żeleńskiego Goplana

Arioso Kraka z opery Władysława Żeleńskiego Stara baśń

Muzeum Teatralne