W jego dorobku znajduje się m.in. legendarne „Ferdydurke” w reżyserii Janusza Opryńskiego i Witolda Mazurkiewicza, przedstawienie, które zdobyło międzynarodowe uznanie.
fot. Marcin Studziński
Jarosław Tomica, jeden z najbardziej rozpoznawalnych aktorów lubelskiego środowiska teatralnego, dołączył do zespołu Teatru im. Juliusza Osterwy w Lublinie. Artysta, który w 2024 roku obchodził jubileusz 40-lecia pracy artystycznej, przez dekady współtworzył historię lubelskiego teatru niezależnego. Współpracował z Teatrem Provisorium, Kompanią Teatr, Sceną InVitro i wieloma innymi zespołami.
Teatr im. Juliusza Osterwy w Lublinie poinformował o dołączeniu Jarosława Tomicy do swojego zespołu aktorskiego. Dla artysty, którego zawodowa biografia od ponad czterech dekad związana jest przede wszystkim z Lublinem, oznacza to kolejny etap pracy na scenie, na której publiczność miała już okazję oglądać go w dwóch znaczących rolach.
„Bardzo się cieszymy i życzymy wielu wspaniałych ról oraz inspirujących spotkań zarówno na scenie, jak i na widowni naszego teatru” – przekazano w mediach społecznościowych lubelskiej instytucji.
Tomica wystąpił dotychczas na scenie Osterwy jako Jacek Soplica w „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza w reżyserii Mikołaja Grabowskiego oraz Witold w „Trans-Atlantyku” Witolda Gombrowicza w reżyserii Łukasza Witt-Michałowskiego. Obie realizacje pokazują, jak ważne miejsce w jego aktorskim dorobku zajmuje polska literatura i praca nad jej scenicznymi interpretacjami. O jego roli w tym spektaklu pisaliśmy w naszej recenzji.
Dołączenie Tomicy do stałego zespołu jest interesującą wiadomością również ze względu na jego dotychczasową drogę zawodową. Przez wiele lat należał do artystów związanych z teatrem niezależnym, uczestnicząc w przedsięwzięciach, które miały istotny wpływ na rozwój polskiej sceny alternatywnej. Jego obecność w Teatrze Osterwy oznacza więc spotkanie dwóch tradycji teatralnych, które od dziesięcioleci współtworzą kulturalną historię Lublina.
Jarosław Tomica ukończył w 1986 roku Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku, będący wówczas zamiejscowym wydziałem warszawskiej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza. Wykształcenie lalkarskie miało istotne znaczenie dla jego późniejszej pracy aktorskiej, zwłaszcza w zakresie świadomości ciała i ruchu scenicznego.
Jeszcze podczas studiów współpracował z Teatrem Lalek Banialuka w Bielsku-Białej, jedną z najważniejszych polskich scen lalkowych. Następnie na ponad dziesięć lat związał się z Lubelskim Teatrem Lalki i Aktora im. Hansa Christiana Andersena.
Był to okres intensywnej pracy scenicznej i zdobywania doświadczenia w repertuarze adresowanym do różnych grup wiekowych. Teatr lalek wymaga od aktora szczególnej dyscypliny warsztatowej, umiejętności budowania postaci za pomocą ruchu i głosu oraz precyzyjnego operowania środkami scenicznymi. Tomica wykorzystywał te umiejętności także w późniejszych przedstawieniach dramatycznych.
Z czasem coraz większe miejsce w jego działalności zajmowały poszukiwania artystyczne prowadzone poza repertuarowym modelem teatru. Lata dziewięćdziesiąte przyniosły współpracę z twórcami, którzy odegrali znaczącą rolę w kształtowaniu polskiego teatru alternatywnego.
W 1995 roku Jarosław Tomica wspólnie z Witoldem Mazurkiewiczem i Michałem Zgietem założył niezależną grupę Kompania Teatr. Powstanie zespołu otworzyło nowy rozdział w jego działalności artystycznej.
Już pierwsze przedstawienie grupy, „Czerwony Kapturek”, zostało zauważone podczas VIII Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego „Walizka” w Łomży, gdzie zdobyło nagrodę. Spektakl zapoczątkował działalność formacji, która w kolejnych latach nawiązała współpracę z Teatrem Provisorium Janusza Opryńskiego.
Provisorium należało wówczas do najbardziej cenionych polskich zespołów alternatywnych. Teatr założony w latach siedemdziesiątych wypracował własny język sceniczny, oparty na intensywnej pracy aktorskiej, interpretacji literatury oraz zespołowym charakterze procesu twórczego. Jego przedstawienia prezentowano na licznych festiwalach w Polsce i za granicą.
Współpraca Provisorium i Kompanii Teatr zaowocowała realizacjami, które przyniosły lubelskim artystom międzynarodową rozpoznawalność. Szczególne miejsce zajmuje wśród nich „Ferdydurke” według Witolda Gombrowicza.
Premiera „Ferdydurke” w reżyserii Janusza Opryńskiego i Witolda Mazurkiewicza odbyła się w 1998 roku. Spektakl, przygotowany przez Teatr Provisorium i Kompanię Teatr, stał się jednym z najgłośniejszych osiągnięć polskiego teatru alternatywnego końca XX wieku.
Twórcy zmierzyli się z powieścią Gombrowicza, której sceniczna interpretacja wymagała znalezienia odpowiedniego języka dla groteski, deformacji, konfliktu między jednostką a społecznymi formami zachowania oraz charakterystycznego dla pisarza sposobu przedstawiania relacji międzyludzkich.
„Ferdydurke” zdobyła wiele prestiżowych nagród, w tym Fringe First podczas festiwalu w Edynburgu oraz Grand Prix Opolskich Konfrontacji Teatralnych. Spektakl prezentowano na międzynarodowych festiwalach, a jego sukces przyczynił się do umocnienia pozycji lubelskiego środowiska teatralnego na europejskiej mapie teatru.
O randze przedstawienia świadczy również reakcja Jana Kotta, jednego z najwybitniejszych polskich krytyków i badaczy teatru. Kott porównywał wrażenie, jakie wywarła na nim lubelska adaptacja Gombrowicza, z doświadczeniem oglądania „Umarłej klasy” Tadeusza Kantora.
Było to porównanie wiele znaczące. „Umarła klasa” należy do najważniejszych przedstawień w historii polskiego teatru XX wieku, a twórczość Kantora odegrała ogromną rolę w rozwoju światowej awangardy teatralnej.
Sukces „Ferdydurke” potwierdził artystyczny potencjał współpracy Provisorium i Kompanii Teatr. Pokazał również, jak ważne miejsce w polskim życiu teatralnym zajmowały wówczas niezależne zespoły, które potrafiły tworzyć przedstawienia o międzynarodowej randze, pracując poza strukturami dużych instytucji repertuarowych.
Dla Tomicy był to jeden z najważniejszych etapów kariery, a zarazem doświadczenie wieloletniej pracy w zespole, którego przedstawienia powstawały dzięki ścisłej współpracy aktorów i reżyserów.
Działalność Jarosława Tomicy obejmuje wiele nurtów polskiego teatru. Artysta współpracował ze Sceną InVitro Łukasza Witt-Michałowskiego, Czytelnią Dramatu Daniela Adamczyka, neTTheatre Pawła Passiniego oraz Ośrodkiem Praktyk Teatralnych „Gardzienice”.
Każde z tych miejsc reprezentuje odmienny sposób pracy scenicznej. Scena InVitro, założona przez Łukasza Witt-Michałowskiego, rozwijała w Lublinie teatr podejmujący współczesne tematy społeczne i obyczajowe. Czytelnia Dramatu koncentrowała się na współczesnej dramaturgii i poszukiwaniu nowych form jej prezentacji. Z kolei neTTheatre Pawła Passiniego prowadził eksperymenty z językiem teatru, muzyką, technologią i wielowarstwową konstrukcją przedstawień.
Współpraca z tak różnymi twórcami wymagała od Tomicy umiejętności poruszania się pomiędzy odmiennymi estetykami i metodami pracy. W jego dorobku znajdują się przedstawienia inspirowane twórczością Witolda Gombrowicza, Stanisława Lema, Roberta Musila, Williama Szekspira i Alberta Camusa, a także liczne realizacje adresowane do młodszej publiczności.
Wieloletnia obecność aktora w lubelskim środowisku teatralnym pozwala spojrzeć na jego karierę również jako na część historii przemian, które zachodziły w polskim teatrze po 1989 roku.
Tomica uczestniczył w rozwoju niezależnych zespołów, współtworzył przedstawienia odnoszące sukcesy na międzynarodowych festiwalach, a następnie podejmował współpracę z kolejnymi pokoleniami reżyserów. Zachował przy tym silny związek z Lublinem, który pozostawał najważniejszym miejscem jego działalności zawodowej.
Jarosław Tomica ma również doświadczenie w pracy przed kamerą. Występował w filmach, serialach telewizyjnych oraz realizacjach Teatru Telewizji, tworząc role drugoplanowe i epizodyczne.
Praca filmowa stanowi uzupełnienie jego rozległego dorobku teatralnego. Wieloletnie doświadczenie sceniczne, zdobywane zarówno w teatrze lalek, jak i w przedstawieniach dramatycznych oraz eksperymentalnych, pozwala mu swobodnie korzystać z różnych środków aktorskich.
Dorobek Jarosława Tomicy był wielokrotnie doceniany. W 1994 roku aktor otrzymał Nagrodę Prezydenta Miasta Lublina, a w 2010 roku został uhonorowany Nagrodą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wyróżnienie przyznano w związku z piętnastoleciem działalności Kompanii Teatr i jej współpracy z Teatrem Provisorium.
W 2024 roku Tomica obchodził jubileusz 40-lecia pracy artystycznej. Z tej okazji w Centrum Kultury w Lublinie odbyła się premiera spektaklu „Księga Znaku” w reżyserii Witolda Mazurkiewicza.
Jubileuszowe przedstawienie miało szczególne znaczenie również ze względu na wieloletnią współpracę obu artystów. Mazurkiewicz i Tomica należeli do współzałożycieli Kompanii Teatr, a ich wspólna działalność obejmowała wiele przedsięwzięć ważnych dla lubelskiej sceny niezależnej.
Czterdzieści lat pracy artystycznej Tomicy to historia aktora, który przez kolejne dekady pozostawał aktywnym uczestnikiem życia teatralnego. Jego zawodowa droga obejmuje doświadczenia teatru lalkowego, repertuarowego i alternatywnego, współpracę z uznanymi reżyserami oraz udział w przedstawieniach, które zapisały się w historii polskiej sceny.
Dołączenie Jarosława Tomicy do zespołu Teatru im. Juliusza Osterwy jest istotnym wydarzeniem dla lubelskiego środowiska teatralnego. Instytucja pozyskuje aktora o dużym doświadczeniu scenicznym, którego dorobek obejmuje zarówno klasyczny repertuar dramatyczny, jak i wieloletnią pracę w teatrze poszukującym.
Warto przypomnieć, że Tomica zdążył już zaprezentować się publiczności Osterwy w dwóch rolach związanych z polską klasyką literacką.
W „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza w reżyserii Mikołaja Grabowskiego wcielił się w Jacka Soplicę, jedną z najważniejszych postaci narodowej epopei. To bohater o skomplikowanej biografii, którego losy naznaczone są gwałtownymi emocjami, poczuciem winy i próbą odkupienia dawnych czynów.
Z kolei w „Trans-Atlantyku” Witolda Gombrowicza w reżyserii Łukasza Witt-Michałowskiego wystąpił jako Witold. Wybór tego utworu jest szczególnie interesujący w kontekście wcześniejszej działalności Tomicy, którego aktorska biografia od lat związana jest z twórczością Gombrowicza.
Od „Ferdydurke” Provisorium i Kompanii Teatr po „Trans-Atlantyk” na scenie Osterwy prowadzi więc wyraźna linia repertuarowa, pozwalająca dostrzec ciągłość zainteresowań artystycznych aktora.
Przejście do stałego zespołu teatru repertuarowego otwiera przed nim możliwość regularnej pracy w kolejnych produkcjach instytucji. Dla publiczności oznacza natomiast szansę częstszego oglądania artysty, który przez cztery dekady współtworzył teatralny krajobraz Lublina.
Dołączenie Jarosława Tomicy do zespołu Teatru im. Juliusza Osterwy w Lublinie jest istotnym wydarzeniem dla miejscowego środowiska teatralnego. Aktor przez cztery dekady współtworzył historię lubelskich scen, uczestnicząc w przedsięwzięciach, które przynosiły miastu uznanie również poza granicami Polski. Szczególne miejsce w jego dorobku zajmuje wieloletnia współpraca z Teatrem Provisorium i Kompanią Teatr, której rezultatem były przedstawienia należące dziś do historii polskiego teatru alternatywnego.
Tomica ma już za sobą występy na scenie Osterwy w „Panu Tadeuszu” Mikołaja Grabowskiego i „Trans-Atlantyku” Łukasza Witt-Michałowskiego. Teraz, jako członek zespołu aktorskiego, będzie miał możliwość uczestniczenia w kolejnych realizacjach teatru. Dla lubelskiej publiczności to dobra wiadomość, zwłaszcza że dorobek artysty obejmuje wyjątkowo różnorodne doświadczenia sceniczne, od teatru lalek po najważniejsze przedstawienia polskiego teatru niezależnego.
