„Kultura to dobro wspólne. Ale do końca nie możemy mówić, że jest wspólna, jeśli nie jest dostępna” – od tego zdania Marta Cienkowska rozpoczęła konferencję prasową.
fot. TW-ON
To właśnie kwestia dostępności stała się główną osią całego wystąpienia i punktem wyjścia do przedstawienia projektu „Opera nowych możliwości”.
Minister podkreśliła, że zmienia się sposób myślenia o kulturze w polityce państwa. Nie jest ona traktowana wyłącznie jako obszar działalności artystycznej, ale jako element infrastruktury publicznej.
– „Inwestycje w infrastrukturę kultury są dla nas tak samo ważne jak inwestycje w kolej, energetykę czy bezpieczeństwo. I dziś realizujemy te założenia w praktyce” – mówiła.
W tym kontekście wskazała na skalę środków dostępnych w nowej perspektywie unijnej. Jak zaznaczyła, Polska dysponuje obecnie największym w historii budżetem funduszy europejskich przeznaczonych na kulturę.
– „To jest 600 milionów euro, czyli około 2,5 miliarda złotych. To największa alokacja na kulturę od momentu wejścia Polski do Unii Europejskiej”.
Środki te pochodzą z programu FEnIKS i obejmują kilkadziesiąt inwestycji w całym kraju. Wśród nich znalazł się projekt modernizacji Opery Narodowej, który – jak podkreślono – ma charakter strategiczny.
– „To nie jest po prostu dotacja. To jest pewna zmiana myślenia” – zaznaczyła minister, wskazując, że inwestycja ma prowadzić do większej otwartości instytucji.
W dalszej części wystąpienia zwróciła uwagę na konkretne efekty projektu.
– „Dzięki tej inwestycji Teatr Wielki odwiedzi rocznie około 37 tysięcy osób więcej. Ale równie ważne jest to, że przeprowadzimy serię szkoleń dla ponad 500 pracowników. Kultura to nie są tylko mury, to są także ludzie”.
Jednocześnie przypomniała, że jest to pierwsza tak duża inwestycja w tej instytucji od sześciu dekad.
Po wystąpieniu minister głos zabrał dyrektor Teatru Wielkiego – Opery Narodowej Borys Kudlička, który odniósł się zarówno do skali przedsięwzięcia, jak i do procesu jego przygotowania.
– „Pracowaliśmy rzeczywiście pod ogromną presją czasu, mając świadomość odpowiedzialności” – mówił. – „Bez współpracy z Ministerstwem Kultury, bez zaufania i zaangażowania całego zespołu to byłoby bardzo trudne do zrealizowania”.
Dyrektor podkreślił, że projekt jest odpowiedzią na realne potrzeby instytucji i jej odbiorców.
– „Zmiana jakości – nie tylko pracy naszego zespołu, ale także otwartości i dostępności naszej instytucji – jest kluczem” – zaznaczył. – „Przy frekwencji sięgającej 98 procent widzimy bardzo wyraźnie, jak duże jest zapotrzebowanie na naszą działalność”.
Jak dodał, inwestycja ma umożliwić nie tylko poprawę warunków pracy, ale także zwiększenie możliwości produkcyjnych teatru.
– „Dzisiaj chcemy skracać czas przygotowania spektakli, chcemy być bardziej dostępni, chcemy móc robić więcej i szybciej odpowiadać na potrzeby widzów”.
Projekt „Opera nowych możliwości” obejmuje inwestycję o wartości ponad 140 milionów złotych. Z tej kwoty 90,82 mln zł pochodzi ze środków europejskich w ramach programu FEnIKS , a pozostała część finansowana jest z budżetu państwa.
Jak podkreślono, zakres prac jest szeroki i obejmuje różne części budynku. W praktyce oznacza to równoległe działania w kilku obszarach funkcjonowania teatru.
Jednym z najważniejszych elementów projektu jest budowa nowych sal prób na dachu budynku. Powstaną tam przestrzenie przeznaczone zarówno dla zespołu, jak i dla działań warsztatowych i edukacyjnych, co ma umożliwić większe otwarcie instytucji na publiczność.
Równolegle modernizowane będą sale tańca i ruchu scenicznego, które – jak zaznaczono – nie były poddawane gruntownym zmianom od około 60 lat. Zakres prac obejmuje m.in. wymianę instalacji, poprawę warunków klimatycznych i dostosowanie przestrzeni do współczesnych standardów pracy.
Projekt przewiduje także budowę nowej sali teatralno-muzycznej w obrębie sceny głównej. Ma to być przestrzeń o wymiarach około 17 na 18 metrów, przeznaczona dla działań edukacyjnych, spotkań i prezentacji związanych z muzyką i operą.
Istotnym elementem inwestycji jest również rozwój funkcji edukacyjnych. W tym celu planowana jest adaptacja przestrzeni magazynowej na poziomie zero na salę przeznaczoną do edukacji wielopokoleniowej.
Modernizacji poddane zostaną także sale redutowe, które mają zostać dostosowane do funkcji koncertowych poprzez poprawę akustyki oraz instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych.
Kolejnym obszarem zmian jest infrastruktura technologiczna. Projekt obejmuje modernizację systemów informatycznych oraz studia audio-wideo, co ma umożliwić szersze udostępnianie spektakli, w tym poprzez transmisje.
Planowany jest także zakup systemów wspierających przygotowanie produkcji teatralnych oraz modernizacja parku oświetleniowego, co – jak wskazywał dyrektor – ma skrócić czas przygotowania spektakli i zwiększyć efektywność pracy.
Zgodnie z prezentacją projektu, inwestycja ma przynieść konkretne efekty, w tym poprawę dostępności przestrzeni, podniesienie jakości działań artystycznych oraz zwiększenie zaangażowania społecznego .
Prace budowlane mają rozpocząć się już latem 2026 roku i potrwać około dwóch i pół roku. Zakończenie pierwszego etapu inwestycji planowane jest na 2029 rok.
Jak zaznaczono podczas konferencji, realizacja projektu wymagała uzyskania sześciu odrębnych pozwoleń budowlanych oraz szeregu uzgodnień konserwatorskich, co wynika ze statusu obiektu.
W trakcie spotkania pojawiły się pytania dotyczące wpływu inwestycji na działalność teatru oraz planowanych zmian w funkcjonowaniu instytucji.
Dyrektor Opery Narodowej odniósł się do kwestii organizacji sezonu artystycznego.
– „Już w tej chwili planujemy lekkie skrócenie sezonu po to, żeby wydłużyć przerwy letnie” – powiedział. – „Chcemy prowadzić prace w taki sposób, żeby nie zamykać teatru, tylko rozłożyć je w czasie i wykorzystać okresy, w których działalność jest naturalnie ograniczona”.
Jak podkreślił, pierwszy etap inwestycji nie powinien w istotny sposób wpłynąć na bieżącą działalność zespołu.
– „Ten etap jesteśmy w stanie prowadzić w trakcie sezonu. Znacznie większym wyzwaniem będzie kolejny etap”.
Chodzi o tzw. etap B, który obejmuje modernizację technologii scenicznej. Jak zaznaczono, dotyczy to systemów funkcjonujących w teatrze od kilkudziesięciu lat, które wymagają dostosowania do współczesnych standardów bezpieczeństwa.
– „To wymaga bardzo precyzyjnego podejścia i dokładnej analizy wpływu na działalność artystyczną” – zaznaczył dyrektor.
W odpowiedzi na pytania dotyczące dostępności i ciągłości działalności instytucji wskazano także kierunek działań na najbliższe lata.
– „Chcemy wykraczać poza budynek teatru i współpracować z innymi instytucjami” – mówił Kudlička.
W tym kontekście wymieniono współpracę m.in. z Łazienkami Królewskimi, Muzeum Historii Polski oraz Teatrem Nowym w Warszawie.
Działania te mają pozwolić na utrzymanie aktywności artystycznej także poza główną siedzibą, zwłaszcza w okresach prowadzenia prac modernizacyjnych.
Jak zapowiedziano, szczegóły dotyczące kolejnego sezonu zostaną przedstawione podczas konferencji prasowej 11 maja.
Projekt modernizacji Teatru Wielkiego – Opery Narodowej jest pierwszym przedsięwzięciem tej skali od kilkudziesięciu lat i – jak podkreślano podczas konferencji – ma charakter nie tylko infrastrukturalny, ale także systemowy, zmieniający sposób funkcjonowania jednej z najważniejszych instytucji kultury w Polsce.
