W Teatrze Kameralnym w Bydgoszczy trwają próby do nowego spektaklu muzycznego.
fot. Teatr Kameralny
Po „Chłopcach z Placu Broni”, którzy mieli swoją premierę na tej scenie, bydgoski teatr ponownie gości jednego z najważniejszych twórców polskiego teatru muzycznego. Wojciech Kościelniak pracuje nad musicalową adaptacją „Dżumy” Alberta Camus.
Sięgnięcie po ten tytuł oznacza świadomy wybór materiału o dużym ciężarze filozoficznym i społecznym. „Dżuma” nie należy do tekstów oczywistych dla teatru muzycznego, a tym bardziej dla musicalu rozumianego w sposób klasyczny. Jest to powieść, która od dziesięcioleci pozostaje jednym z najważniejszych parabolicznych opisów doświadczenia zbiorowego kryzysu.
„Dżuma” została opublikowana w 1947 roku. Akcja rozgrywa się w algierskim Oranie, mieście dotkniętym epidemią, które zostaje zamknięte i odcięte od świata. Na poziomie realistycznym Camus opisuje przebieg choroby, organizację kwarantanny oraz codzienność lekarzy i mieszkańców mierzących się z narastającą liczbą ofiar.
Jednocześnie powieść posiada wyraźny wymiar alegoryczny. Bywa odczytywana jako metafora II wojny światowej i doświadczenia okupacji, ale również jako uniwersalna opowieść o złu wpisanym w ludzką kondycję. Camus pokazuje świat jako przestrzeń absurdalną, w której nie ma ostatecznych gwarancji sensu ani zwycięstwa dobra, a mimo to człowiek ponosi moralną odpowiedzialność za swoje działania.
W centrum narracji znajdują się postawy bohaterów: doktora Rieux, dla którego walka z epidemią jest elementarnym obowiązkiem; Tarrou, poszukującego bezwarunkowej solidarności; Ramberta, rozdartego między prywatnym szczęściem a odpowiedzialnością wobec wspólnoty; ojca Paneloux, próbującego nadać tragedii sens religijny; oraz Cottarda, który w chaosie odnajduje własną korzyść. To właśnie zderzenie tych postaw buduje gęstość znaczeniową „Dżumy”.
Wybór „Dżumy” jako materiału scenicznego pozostaje w zgodzie z biografią jej autora. Camus był silnie związany z teatrem nie tylko jako dramatopisarz, lecz także jako praktyk – aktor, reżyser i adaptator. W Algierze współtworzył zespoły teatralne, traktując scenę jako miejsce bezpośredniego kontaktu z widzem i przestrzeń działania etycznego.
Jego dramaty – od „Kaliguli” i „Nieporozumienia”, przez „Stan oblężenia”, po „Sprawiedliwych” – rozwijały podobne pytania jak proza: o granice buntu, odpowiedzialność jednostki, przemoc i cenę idei. Teatr był dla Camusa narzędziem konfrontacji widza z mechanizmami władzy, strachu i społecznego zniewolenia.
W bydgoskiej realizacji Kościelniak konsekwentnie podąża za myśleniem Camusa, traktując „Dżumę” jako tekst wymagający przede wszystkim uważności wobec ludzkich postaw i relacji. Reżyser zakłada ograniczenie liczby metafor i skrótów myślowych, które mogłyby nadmiernie komplikować przekaz. Inscenizacja ma pozostać czytelna, oparta na klarownej narracji i pracy zespołu aktorskiego, bez nadbudowywania nad tekstem zbyt wielu symbolicznych znaczeń.
Istotnym elementem przedstawienia będzie muzyka, która – choć spaja całość – nie uczyni z „Dżumy” klasycznego musicalu. Oryginalną partyturę komponuje Mariusz Obijalski, wieloletni współpracownik Wojciecha Kościelniaka. Muzyka ma pełnić funkcję prowadzącą i łagodzącą, przeprowadzając widza przez trudną opowieść o epidemii i izolacji z emocjonalnym skupieniem i czułością, zamiast eskalowania dramatyzmu.
Za choreografię odpowiada Mateusz Pietrzak, którego praca koncentruje się na relacji ciała i zbiorowości. Kostiumy projektuje Anna Adamek, a scenografię przygotowuje Mariusz Napierała, dyrektor Teatru Kameralnego w Bydgoszczy. Drugą reżyserką spektaklu jest Katarzyna Witkowska. Warstwę wizualną wzbogacą projekcje autorstwa Zachariasz Jędrzejczyk oraz Veranika Siemionava.
Przygotowywany spektakl odnosi się do „Dżumy” jako tekstu szczególnie wyrazistego we współczesnym kontekście. Powieść Camusa pozostaje opowieścią o mechanizmach narastania konfliktu, o przechodzeniu od sporów i podziałów do nienawiści i przemocy. Jednocześnie akcentuje wagę codziennych, pozornie nieheroicznych decyzji, które składają się na zachowanie człowieczeństwa w sytuacji zagrożenia.
Trwające w Teatrze Kameralnym próby są etapem pracy nad przedstawieniem, które korzysta z formy teatru muzycznego, ale nie podporządkowuje się jej konwencjonalnym regułom.
Portal Teatr dla wszystkich jest patronem medialnym przygotowywanego spektaklu i z uwagą śledzi przebieg prób, oczekując premiery bydgoskiej „Dżumy”.
