Paradoks „Płomieni”

Po lewej stronie sceny ustawiono stół na kołach, który w toku przedstawienia pełni rozmaite funkcje: stołu jadalnego, ołtarza, katafalku oraz mebla w tajnej rewolucyjnej drukarni. Na czarnej podłodze sceny namalowano kilka pól obramowanych białymi liniami, w których wypisano hasła wywiedzione z akcji i przestrzeni powieści Brzozowskiego: rodzina, ulica, więzienie, kryjówka. Takie ograniczenie przestrzeni przywodzi na myśl średniowieczne mansjony, tym bardziej że w niektórych momentach spektaklu akcja toczy się symultanicznie.

Ascetyczną scenografię uzupełniają świetna reżyseria światła autorstwa Justyny Łagowskiej oraz wizualizacje Tomka Michalczewskiego. Światło w spektaklu jest przeważnie ciepłe. Szczególnie wyraziście spełnia swoją funkcję w scenie śmierci jednej z rewolucjonistek, Katii (Irmina Liszkowska), kiedy cała scena nabiera krwistego, czerwonego odcienia.

Janusz Opryński wykorzystał do prowadzenia akcji całą przestrzeń sceny kameralnej Teatru Polskiego w Warszawie. Niektórzy aktorzy — jak Krystian Modzelewski w roli Nieczajewa — pojawiają się na scenie od strony widowni.

Aktorzy Teatru Polskiego grają niejako obok swoich postaci, nie niuansując nadmiernie emocji ani środków ekspresji; często zwracają się również bezpośrednio do publiczności. Wybór takich środków artystycznych wskazuje na polityczne ambicje spektaklu Janusza Opryńskiego. Aktorom nie udaje się jednak stworzyć przekonującej relacji z widzami. Trudno też wyróżnić jakąkolwiek wyrazistą kreację aktorską.

Adaptując Płomienie Brzozowskiego na scenę, Janusz Opryński sięga po trudne tematy — dyskusje światopoglądowe, przemoc wobec kobiet i dzieci, relacje obywateli z władzą — które dziś szczególnie silnie rezonują w debacie publicznej. Taki wybór motywów odsłania ich historyczne korzenie. W spektaklu zawarty jest jednak pewien paradoks: z jednej strony aktualizacja Płomieni nie opiera się na łatwych, publicystycznych odwołaniach i sprawia wrażenie głęboko przemyślanej, z drugiej — przedstawienie nie porusza emocjonalnie i pozostawia widza chłodnym.

Podsumowując, Płomienie Stanisława Brzozowskiego w reżyserii Janusza Opryńskiego warte są uwagi ze względu na swój kształt plastyczny oraz dojrzały język artystyczny reżysera. Ich potencjał sprowokowania publiczności do pogłębionej dyskusji i refleksji pozostaje jednak nie w pełni wykorzystany.

Teatr Polski w Warszawie