Jeden z najgłośniejszych polskich spektakli XXI wieku doczeka się telewizyjnej rejestracji. „Wycinka” w reżyserii Krystiana Lupy – oparta na powieści Thomasa Bernharda – jest obecnie nagrywana na potrzeby Teatru Telewizji. To wydarzenie, na które od lat czekali nie tylko fani reżysera, ale i ci, którzy uznają to przedstawienie za ważny zapis przemian polskiego teatru po 1989 r.
„Wycinka” miała premierę w 2014 r. w Teatrze Polskim we Wrocławiu, gdzie Lupa pracował z zespołem aktorskim w swoim rozpoznawalnym stylu pracy nad tekstem i postaciami. Przedstawienie było adaptacją powieści Bernharda z 1984 r., która sama w sobie była skandalem – w postaci Auersbergera, gospodarza artystycznej kolacji, na jaką trafia narrator, odnalazł się kompozytor Gerhard Lampersberg, dawny przyjaciel autora. Lampersberg poczuł się dotknięty, wytoczył Bernhardowi proces o zniesławienie i wywalczył sądowy zakaz sprzedaży Wycinki.
Spotkanie wiedeńskiej inteligencji artystycznej zostało u Lupy ukazane jako ironiczne, okrutne i bolesne. Scena słynnej „kolacji artystycznej”, rozwleczona w czasie, hipnotycznie powtarzalna i zderzająca patos z banalnością codziennych rozmów, stała się znakiem rozpoznawczym inscenizacji. Krytycy i widzowie widzieli w niej bezlitosne spojrzenie na artystyczne i intelektualne elity. Roman Pawłowski z Gazety Wyborczej napisał: „Tu, podobnie jak w ‘Zaburzeniu’, które Lupa wystawił w zeszłym roku w Théâtre Vidy w Lozannie, prowokacja tkwi gdzie indziej – w obnażaniu potworności egzystencji, nie tylko austriackiej, w rozwiewaniu iluzji, którymi człowiek zasłania gorzką i trudną do zaakceptowania prawdę o rzeczywistości i sobie samym”.
Krystian Lupa to absolwent pierwszego rocznika studiów reżyserskich uruchomionych po latach przerwy w Krakowskiej Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Ludwika Solskiego (dziś Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie), który niewiele lat później został pedagogiem tej uczelni. Wprowadził model teatru osobistego zaangażowania. Dla Lupy metodą pracy jest metoda improwizacji, w której eksplorowane są obszary nieświadome – sfery marzeń, pragnień, odczuć zmysłowych. Również inne wypracowane przez reżysera metody weszły w powszechny obieg, jak choćby monolog wewnętrzny, który u Lupy jest podstawowym narzędziem w nauczaniu i aktorskiej pracy.
Reżyser wielokrotnie sięgał po twórczość Bernharda, realizując m.in. „Kalkwerk”, „Rodzeństwo”, „Wymazywanie”, „Plac Bohaterów” – każde z tych przedstawień pogłębiało jego rozpoznawalny styl pracy i analizę kondycji współczesnego człowieka.
Obsada spektaklu „Wycinka”:
- Thomas Bernhard – Piotr Skiba
- Maja Auersberger – Halina Rasiakówna
- Gerhard Auersberger – Wojciech Ziemiański
- Joana Thul – Marta Zięba
- Aktor Teatru Narodowego – Jan Frycz
- Jeannie Billroth – Ewa Skibińska
- Anna Schreker – Bożena Baranowska
- Albert Rehmden – Andrzej Szeremeta
- Joyce – Adam Szczyszczaj
- James – Michał Opaliński
- John – Marcin Pempuś
- Mira – właścicielka sklepu spożywczo-przemysłowego – Anna Ilczuk
- Kucharka – Jadwiga Ziemińska
„Wycinka” zyskała miano wydarzenia pokoleniowego. Grana przez lata (także w międzynarodowych teatrach) zachwycała i bulwersowała formą sceniczną: rozciągniętą narracją, zawieszeniami ciszy, aktorstwem opartym na precyzyjnym rozkładaniu emocji. W obsadzie byli aktorzy silnie związani z Lupą i jego metodą pracy.
Spektakl „Wycinka” stał się manifestacją siły całego zespołu Teatru Polskiego we Wrocławiu, który wówczas uchodził za jeden z najlepszych w kraju. Był dowodem artystycznej wspólnoty i świadomego, zespołowego grania na najwyższym poziomie. Chwilę później jednak nastąpiło brutalne rozbicie tej sceny – po mianowaniu Cezarego Morawskiego na dyrektora teatru. Jego decyzje kadrowe i repertuarowe, mimo ostrych protestów Lupy doprowadziły do faktycznego unicestwienia tego przedstawienia i dezintegracji zespołu. Teatr Polski we Wrocławiu rozpadł się jako artystyczna wspólnota, a dziś wyzwaniem będzie jego odbudowa – której podjął się nowy dyrektor, Michał Zadara.
Rejestracja dla Teatru Telewizji
Informacja o rejestracji „Wycinki” przez Teatr Telewizji to ważny krok w utrwalaniu pamięci o tej inscenizacji. Nagranie powstaje z udziałem części oryginalnej obsady, a sam Lupa czuwa nad kształtem rejestracji.
Dla publiczności, która dotąd mogła polegać jedynie na wspomnieniach, czy też recenzjach, to szansa na pełnoprawny kontakt z legendarnym arcydziełem. Teatr Telewizji od kilku lat przywraca na ekranie wybitne przedstawienia współczesne. „Wycinka” w tym katalogu ma szansę być jednym z najważniejszych wydarzeń sezonu.
Jej telewizyjna wersja może też pełnić rolę archiwum – dokumentując styl pracy Krystiana Lupy i aktorów jego zespołu w momencie, w którym wiele dawnych struktur polskiego teatru repertuarowego przechodzi redefinicję lub zanika.
Dla widzów i badaczy teatru to unikalna okazja, by po latach na nowo skonfrontować się z pytaniem, które „Wycinka” stawiała tak dobitnie: czym jest artystyczna szczerość i czy w ogóle jest dziś możliwa?
fot. zdjęcie z profilu Instagram Teatr Telewizji TVP S.A.
