Wszystko się rusza, tylko my stoimy

„Anioł zagłady« w Teatrze Dramatycznym jest spektaklem chłodnym – scenografia epatuje plastikową roślinnością, choreografie, choć precyzyjne, sugerują marazm, a uwięzieni w pokoju piękni i bogaci gasną, zamiast błyszczeć swoim uprzywilejowaniem. Społeczne diagnozy, które podejmuje reżyser, pozostają raczej rozsypanymi hasłami, widmami ukrywającymi się za dymnymi obłokami niż realnie rozpracowanymi tematami.

Uprzejmy wieczór pod znakiem fetyszyzowania własnego statusu i celebracji ustalonych norm kończy się, a właściwie nie może się skończyć, ponieważ towarzystwo z niewyjaśnionych przyczyn nie jest w stanie opuścić pokoju. To sytuacja z czarnej komedii Buñuela z 1962 roku, którą Data Tavadze – gruziński reżyser poszukujący systemu w chaosie – przenosi na scenę Teatru Dramatycznego. Zamknięcie w komfortowej bańce, brak wrażliwości na innych i nachalne epatowanie możliwościami swojego portfela – brzmi jak zachęta do bezlitosnej analizy współczesności w szalonej i abstrakcyjnej formie.

I początkowo zdaje się, że nam, współczesnym, się dostanie. Widownia odbija się w nieco zniekształconych lustrach na tyle sceny. Zespół aktorski krąży, podaje dłonie, wita zgromadzonych gości. Trudno o wyraźniejsze zatarcie granic. Rzeczywistość spektaklu dosłownie schodzi ze sceny i przedziera się do naszego tu i teraz.

Bohaterowie to hermetyczna grupa, która żyje według klasowych reguł i etykiet. Pławi się w swoim jestestwie. Reżyser Data Tavadze pokazuje to chociażby za pomocą choreografii – wystudiowane ruchy ciała dają poczucie bezpieczeństwa; goście chodzą jak na wybiegu podczas pokazu mody, prezentują się, działają (do pewnego momentu) w wewnętrznie określonym rytmie. Układ taneczny ludzi cywilizowanych.

Czerwone światła, wulkaniczna makieta i sztuczna roślinność budują przestrzeń, która od początku nosi w sobie zapowiedź rozpadu. Scenografia nie sugeruje stabilnego świata, lecz jego stopniową erozję. W tle migają czerwone napisy: „protokół przetrwania”, „small talk”, „zażarta dyskusja na ważkie tematy”. Ten zabieg okazuje się jednak zaskakująco redundantny. Ekrany komunikują dokładnie to samo, co bohaterowie wypowiadają ze sceny, przez co zamiast pogłębiać znaczenia, jedynie je powielają. W efekcie pozostają pustym ornamentem – elementem nadmiernie objaśniającym rzeczywistość spektaklu i sprowadzającym ją do poziomu pedantycznej instrukcji obsługi.

Najlepiej w „Aniele zagłady” działają sceny zbiorowe – gdy grupa wpada w synchroniczne pulsowanie, łączy się w wydawanym dźwięku, konstruuje kolektywną rzeczywistość. Takie momenty, dość częste, doskonale pokazują ludzi, którzy nie potrafią myśleć indywidualnie, potrzebują zagrożenia, żeby się zjednoczyć. Monotonna choreografia ma być denerwująca – i jest. To działa.