Ćwiczenia z utraty kontroli

Smołowik dobrze wydobywa komizm Heleny, nie odbierając jej emocjonalnej prawdy. Jej desperacja śmieszy, ponieważ pozostaje boleśnie znajoma. Totoszko gra Hermię z większą powściągliwością. Jest w niej siła młodej kobiety, która chce o sobie stanowić, ale także niewinność i pewność osoby przyzwyczajonej do cudzego zainteresowania. W ateńskim porządku Hermia uchodzi za idealną kandydatkę na żonę — i dobrze wiedzą o tym zarówno Lizander, jak i Demetriusz.

W lesie obowiązujące wcześniej reguły przestają działać. Magia lubczyku rozluźnia hamulce, a męskie uczucia gwałtownie zmieniają kierunek: obaj bohaterowie zwracają się ku bardziej otwartej i zmysłowej Helenie. Ona sama, przyzwyczajona do odrzucenia, nie potrafi uwierzyć, że ich uczucia są szczere. Hermia po raz pierwszy doświadcza utraty zainteresowania i gwałtownego odrzucenia. Choć w Atenach kobiety pozostawały sobie bliskie, w świecie elfów walka o męskie względy wypiera ich przyjaźń.

Romantyczny Lizander Dobromira Dymeckiego i nieco brutalny Demetriusz Roberta Czerwińskiego reprezentują dwa odmienne oblicza męskości, lecz w lesie różnice między nimi szybko się zacierają. Obaj z jednakową pewnością zmieniają obiekt swoich uczuć i stają do kolejnego pojedynku — tym razem o inną kobietę. Ze swojej sennej przygody wracają pozornie odmienieni, gotowi do małżeńskich zobowiązań, choć trudno powiedzieć, ile w tej przemianie jest rzeczywistego rozpoznania, a ile działania magii i przywróconego porządku.

Szekspir nie śmieje się tu wyłącznie z zakochanych. Bardziej interesuje go ich niezachwiana wiara, że za każdym razem działają racjonalnie. Uczucia zmieniają się niemal na oczach widzów, lecz bohaterowie każdą zmianę przyjmują jako ostateczne rozpoznanie prawdy o sobie. W tym kryje się jeden z bardziej gorzkich tonów przedstawienia: człowiek potrafi tworzyć przekonujące uzasadnienia dla impulsów, nad którymi nie ma żadnej władzy.

Najpełniejszym obrazem kapryśności pożądania pozostaje spotkanie Tytanii Anity Sokołowskiej ze Spodkiem Wojciecha Kalarusa. Sokołowska buduje królową elfów jako postać silnej, nieco egzaltowanej kobiety, świadomej własnej pozycji. Miłość z oślą głową śmieszy, ale i niepokoi. Wszystkie uczucia w tym świecie okazują się równie podatne na przypadek i cudzą ingerencję. Nawet Tytania w miłości może utracić kontrolę i stać się obiektem drwin.

Błahe i śmieszne stają się nasze miłości, nienawiści i zauroczenia w obliczu lasu, który dla Ateńczyków — i być może również dla Warszawiaków — pozostaje przestrzenią pragnień trudnych do wyjaśnienia. Natura przejmuje władzę nad bohaterami bez względu na to, jak bardzo wydaje im się, że ich nie dotyczy.

Premierowego wieczoru nad stolicą nie było gwiazd. Były ciężkie chmury, a od drugiego aktu padał deszcz. Pogoda zmieniała światło, dźwięk, wpływała na wygodę i sposób odbierania przedstawienia. Przezroczyste peleryny stały się niezamierzonymi kostiumami widowni, która siedziała w deszczu i oglądała historię o tym, jak niewiele człowiek jest w stanie kontrolować. Jakby sama została trafiona magicznym zaklęciem. Uczestniczyła w rytuale prestiżowego wydarzenia kulturalnego, a jednocześnie została wystawiona na działanie pogody, zbiorowej wyobraźni i teatralnej iluzji. Należała równocześnie do miasta i do lasu, do rzeczywistości i do snu.

„Sen nocy letniej” Jakuba Krofty nie proponuje radykalnej reinterpretacji Szekspira. Jest spektaklem komunikatywnym, widowiskowym i świadomie otwartym na szeroką publiczność. Jego siła nie polega na przepisywaniu dramatu, lecz na uruchamianiu obecnych w nim napięć bez nadmiernego ich objaśniania. Prosta scenografia spotyka się tutaj z nieziemskimi kostiumami, aktorska energia z ponadczasowym tekstem, a teatralna fantazja z realną obecnością miasta.

Po zakończeniu spektaklu widzowie opuszczają ogród i wracają do siebie. Do telefonów, terminarzy, planów oraz przekonania, że od tej chwili wszystko znowu zależy od nich.

Puk może patrzeć na to z właściwym sobie rozbawieniem.

Szekspir pod Gwiazdami