Kolędy i pastorałki Jacka Kaczmarskiego, do których muzykę skomponował Zbigniew Łapiński, zabrzmią 6 grudnia w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku.
infografika: Muzeum II Wojny Światowej
Spektakl muzyczny „Szukamy stajenki” przygotowują studenci III roku Państwowego Policealnego Studium Wokalno-Aktorskiego w Gdyni. Publiczność usłyszy utwory, w których tradycja bożonarodzeniowa spotyka się z refleksją nad ludzką naturą, historią i współczesnością.
Premiera spektaklu muzycznego „Szukamy stajenki” odbędzie się 6 grudnia 2026 roku o godz. 17.00 w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Młodzi wykonawcy sięgną po repertuar Jacka Kaczmarskiego i Zbigniewa Łapińskiego, artystów, których wieloletnia współpraca zajmuje ważne miejsce w historii polskiej piosenki autorskiej.
Przygotowywane przedstawienie opiera się na kolędach i pastorałkach odbiegających od tradycyjnego wyobrażenia o repertuarze świątecznym. Kaczmarski, poeta znany z przenikliwego spojrzenia na historię, społeczeństwo i mechanizmy ludzkich zachowań, również w tekstach bożonarodzeniowych pozostawał wierny swojej artystycznej wrażliwości. Wykorzystywał znane motywy i postacie, aby opowiadać o sprawach uniwersalnych, ludzkich słabościach, nadziejach i sprzecznościach.
W przedstawieniu znajdą się utwory, które z perspektywy współczesnego odbiorcy mogą zabrzmieć zaskakująco aktualnie. Ich autorzy odwoływali się do tradycji, jednocześnie poddając ją własnej interpretacji. Obok zadumy pojawiają się humor, ironia i groteska. Właśnie ta różnorodność stwarza młodym wykonawcom możliwość budowania scenicznych postaci i sytuacji, a publiczności pozwala odkryć mniej znaną część dorobku Kaczmarskiego.
Materiał literacki i muzyczny spektaklu pochodzi z programu „Szukamy stajenki”, zarejestrowanego 15 grudnia 1994 roku podczas koncertu w warszawskim Teatrze Małym. Nagranie powstało z udziałem kwartetu smyczkowego, a instrumentarium obejmowało również gitarę basową, flety, obój, klarnet i trąbkę.
Autorami programu byli Jacek Kaczmarski i Zbigniew Łapiński, których wspólna twórczość przez lata kojarzona była przede wszystkim z piosenką literacką, historyczną i polityczną. W „Szukamy stajenki” artyści zwrócili się ku tematyce Bożego Narodzenia, zachowując charakterystyczny dla siebie sposób opowiadania o świecie.
Kaczmarski potrafił dostrzegać w znanych opowieściach napięcia i konflikty, które zwykle umykają uwadze. Biblijna historia narodzin Chrystusa stawała się dla niego okazją do przyjrzenia się ludzkim postawom, pragnieniom i lękom. W tradycyjnej scenerii świątecznej odnajdywał miejsce na refleksję nad niezmiennością ludzkiej natury.
Muzyka Zbigniewa Łapińskiego wnosiła do tego repertuaru bogactwo brzmień i nastrojów. Kompozytor, pianista i aranżer, przez wiele lat współpracujący z Kaczmarskim, posiadał niezwykłą umiejętność wydobywania z poetyckiego tekstu jego dramaturgii. Jego kompozycje potrafiły podkreślać zarówno ironię, jak i liryzm, budując muzyczną opowieść wykraczającą poza konwencję tradycyjnej kolędy.
Album „Szukamy stajenki” pozostaje interesującym świadectwem tej współpracy. Łączy świąteczną tematykę z charakterystyczną dla Kaczmarskiego niepokornością, a jednocześnie pokazuje, jak wiele możliwości interpretacyjnych kryje się w pozornie dobrze znanych motywach.
Program „Szukamy stajenki” powstawał latem 1993 roku. Jak wspominał Zbigniew Łapiński, przez dwa tygodnie obaj artyści intensywnie pracowali nad kolędami. Kaczmarski łączył wówczas pracę w Radiu Wolna Europa z pisaniem nowych tekstów, a Łapiński przygotowywał muzykę. Jesienią tego samego roku rozpoczęły się prace nad aranżacjami i nagraniami. Problemy finansowe sprawiły jednak, że realizacja przedsięwzięcia się przedłużyła.
Ostatecznie program trafił do publiczności, a w latach 1994–1995 artyści wykonali go ponad trzydzieści razy. W nagraniu koncertowym uczestniczyła również Elżbieta Adamiak. Pierwsze wydanie kasetowe ukazało się w 1995 roku, natomiast w 2004 roku materiał wydano na płycie CD w ramach kolekcji „Syn marnotrawny”.
Program składa się z szesnastu utworów, w których autorzy wykorzystali rozmaite tradycje muzyczne i kulturowe. Kaczmarski sięgał po motywy polskie, ukraińskie, żydowskie, węgierskie, a nawet arabskie. Ta różnorodność służyła poszerzeniu znaczeń bożonarodzeniowej opowieści.
W jednym z wywiadów poeta wyjaśniał, że zależało mu na ukazaniu narodzin Chrystusa w perspektywie jego późniejszego losu. Wspominał o obrazie kołyski pozostającej w cieniu krzyża. Takie rozumienie historii Bożego Narodzenia nadawało kolędom wymiar egzystencjalny i społeczny.
Wśród kompozycji znalazły się między innymi „Kolęda barokowa”, „Kolęda ludowa”, „Nad uśpioną Galileą”, „Kołysanka” oraz „W kołysce ziemi obiecanej”. Każdy z tych utworów odwołuje się do odmiennej stylistyki i sposobu prowadzenia opowieści. Ich zestawienie pozwala dostrzec, jak konsekwentnie Kaczmarski i Łapiński poszukiwali własnego języka dla tematyki od wieków obecnej w kulturze europejskiej.
Grudniowa premiera w Gdańsku będzie okazją do spotkania z tym repertuarem w wykonaniu młodego pokolenia artystów. Studenci III roku Państwowego Policealnego Studium Wokalno-Aktorskiego w Gdyni staną przed zadaniem wymagającym zarówno umiejętności wokalnych, jak i interpretacji tekstu literackiego.
Piosenki Kaczmarskiego wymagają szczególnej uwagi poświęconej słowu. Ich dramaturgia opiera się często na zmianach perspektywy, ironii, wyrazistym rysunku postaci oraz napięciu pomiędzy dosłownym znaczeniem tekstu a ukrytą w nim refleksją. Dla młodych aktorów taki repertuar może być interesującym sprawdzianem warsztatu i wrażliwości scenicznej.
Organizatorzy zapowiadają widowisko, które ma skłaniać do zastanowienia się nad sensem świątecznej tradycji i niezmiennością ludzkich zachowań. Na razie nie podano szczegółowych informacji dotyczących reżyserii, scenografii ani pełnej obsady przedstawienia. Nie wiadomo również, czy w spektaklu zostanie wykorzystany cały program szesnastu utworów.
Wybór Muzeum II Wojny Światowej jako miejsca prezentacji spektaklu nadaje wydarzeniu interesujący kontekst. Twórczość Jacka Kaczmarskiego, silnie związana z refleksją nad historią i ludzkimi wyborami, od lat pozostaje obecna w polskiej kulturze. Jego kolędy, choć mniej znane niż pieśni historyczne i polityczne, podejmują pytania o odpowiedzialność, cierpienie, wspólnotę i nadzieję.
Premiera „Szukamy stajenki” odbędzie się w niedzielę 6 grudnia 2026 roku o godz. 17.00 w sali konferencyjnej im. Jana Olszewskiego w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Wejście znajduje się na poziomie -2.
Bilety kosztują 30 zł (normalny) i 20 zł (ulgowy). Można je nabyć za pośrednictwem systemu sprzedaży biletów muzeum.
Grudniowe przedstawienie przypomni repertuar, który od ponad trzydziestu lat zachowuje swoją aktualność. Dla młodych wykonawców będzie okazją do zmierzenia się z twórczością dwóch wybitnych artystów polskiej piosenki literackiej, a dla publiczności do ponownego odkrycia kolęd, w których świąteczna tradycja staje się inspiracją do rozmowy o człowieku.
