21 listopada odbędzie się uroczysta gala z okazji 70-lecia Wrocławskiego Teatru Pantomimy im. Henryka Tomaszewskiego.
infografika: Wrocławski Teatr Pantomimy im. Henryka Tomaszewskiego
Historia zespołu, który zrewolucjonizował sztukę pantomimy i zdobył międzynarodowe uznanie, rozpoczęła się 4 listopada 1956 roku.
Wrocławski Teatr Pantomimy im. Henryka Tomaszewskiego obchodzi jubileusz 70-lecia działalności. Uroczysta gala odbędzie się 21 listopada 2026 roku na scenie Centrum Sztuk Performatywnych Instytutu Grotowskiego przy ul. Księcia Witolda 62 we Wrocławiu. Wydarzenie będzie okazją do uczczenia siedmiu dekad działalności jednej z najbardziej rozpoznawalnych polskich scen, której twórczość przez wiele lat wyznaczała kierunki rozwoju europejskiego teatru ruchu.
Historia Wrocławskiego Teatru Pantomimy jest nierozerwalnie związana z Henrykiem Tomaszewskim, tancerzem, mimem, choreografem i reżyserem, który stworzył własną koncepcję teatru opartego na ekspresji ludzkiego ciała. Jego przedstawienia zdobywały nagrody na międzynarodowych festiwalach, a wrocławski zespół występował przed publicznością na całym świecie. Tomaszewski kierował stworzoną przez siebie instytucją przez 45 lat, aż do śmierci w 2001 roku.
Początki teatru sięgają 1956 roku, kiedy Henryk Tomaszewski powołał Studio Pantomimy przy Państwowych Teatrach Dramatycznych we Wrocławiu. Miał wówczas za sobą doświadczenia zdobyte w Studiu Dramatycznym Iwo Galla i Studiu Baletowym Feliksa Parnella w Krakowie, a także wieloletnią pracę w Operze Wrocławskiej. Występował tam między innymi jako Diabeł w „Panu Twardowskim” Ludomira Różyckiego oraz Paw w „Pawiu i dziewczynie” Tadeusza Szeligowskiego.
Zainteresowanie możliwościami ekspresji ciała skłoniło go do poszukiwania własnej formy teatru. Tomaszewski czerpał inspiracje z baletu, pantomimy francuskiej, tradycji teatru wschodniego, literatury i sztuk plastycznych. Stopniowo wypracowywał koncepcję przedstawienia, w którym ruch stawał się podstawowym środkiem budowania postaci, relacji i dramaturgii.
Pierwszy program Studia Pantomimy miał premierę 4 listopada 1956 roku na scenie Teatru Polskiego we Wrocławiu. Składał się z czterech etiud: „Skazany na życie”, „Dzwonnik z Notre-Dame” według Victora Hugo, „Płaszcz” według Nikołaja Gogola oraz „Bajka o Murzynku i Złotej królewnie”. W pierwszym zespole znaleźli się między innymi Elżbieta Jaroszewicz, Ałła Laskowska, Irena Szymkiewicz, Stanisław Brzozowski, Jerzy Fornal, Zdzisław Kapuściński, Anatol Krupa i Janusz Pieczuro.
Już w 1957 roku teatr odniósł pierwszy znaczący sukces międzynarodowy. Podczas VI Światowego Festiwalu Młodzieży i Studentów w Moskwie przedstawienie „Płaszcz” przyniosło złote medale Tomaszewskiemu i jego zespołowi.
1 stycznia 1958 roku Studio przekształcono w zawodowy Miejski Teatr Pantomimy. Rok później instytucję upaństwowiono, nadając jej nazwę Wrocławski Teatr Pantomimy. Rozpoczął się okres intensywnego rozwoju artystycznego i zagranicznych występów, dzięki którym wrocławska scena zyskała międzynarodową renomę.
Tomaszewski stworzył odrębną koncepcję pantomimy zespołowej. W przeciwieństwie do tradycyjnych występów solowych mimów budował rozbudowane widowiska teatralne, wykorzystujące muzykę, scenografię, kostiumy i światło. Aktorzy pracowali nad precyzją ruchu, ale równie ważne pozostawały psychologia postaci, dramaturgia i emocjonalna intensywność przedstawień.
Z czasem krótkie etiudy ustąpiły miejsca pełnospektaklowym realizacjom. Wśród najważniejszych znalazły się „Odejście Fausta” z 1970 roku, „Sen nocy listopadowej” z 1971 roku, „Menażeria cesarzowej Filissy” z 1972 roku oraz „Przyjeżdżam jutro” z 1974 roku. Tomaszewski chętnie sięgał po literaturę, mitologię i klasyczne motywy kultury europejskiej, przekształcając je w widowiska o własnej, rozpoznawalnej estetyce.
Jego teatr wymagał od wykonawców wszechstronnego przygotowania fizycznego i aktorskiego. W 1969 roku przy Wrocławskim Teatrze Pantomimy powstało Studium Pantomimiczne, służące kształceniu kolejnych artystów. Tomaszewski stworzył własną metodę pracy, która wywarła wpływ na rozwój polskiego teatru ruchu i kolejne pokolenia wykonawców.
Wrocławska Pantomima stała się jednym z najważniejszych polskich zespołów prezentujących swoje przedstawienia za granicą. Jej rozpoznawalność budowała przede wszystkim indywidualność Tomaszewskiego, który konsekwentnie rozwijał własny język sceniczny, łącząc dyscyplinę ruchową z wyobraźnią plastyczną i zainteresowaniem ludzką psychiką.
Henryk Tomaszewski zmarł 23 września 2001 roku w Kowarach. Został pochowany na cmentarzu przy świątyni Wang w Karpaczu. Pozostawił dorobek obejmujący kilkadziesiąt programów i przedstawień oraz zespół, którego działalność stała się trwałą częścią historii polskiego teatru.
Po jego śmierci Wrocławski Teatr Pantomimy stanął przed koniecznością określenia swojej dalszej drogi artystycznej. Kolejne pokolenia twórców podejmowały próby rozwijania teatru ruchu, poszerzania jego środków wyrazu i otwierania zespołu na współczesne praktyki choreograficzne oraz teatralne.
Pamięć o Tomaszewskim jest pielęgnowana również poza sceną. W Muzeum Teatru im. Henryka Tomaszewskiego we Wrocławiu znajduje się ekspozycja poświęcona artyście, obejmująca między innymi rekonstrukcję jego mieszkania, przedmioty z kolekcji, kostiumy i rekwizyty teatralne. Tomaszewski był bowiem również zapalonym kolekcjonerem, szczególnie zainteresowanym dawnymi zabawkami i lalkami.
W 2023 roku do działalności Wrocławskiego Teatru Pantomimy powróciło Studio Pantomimy, nawiązujące do tradycji pierwszego zespołu. W ramach cyklicznych warsztatów uczestnicy poznają techniki pantomimy, pracy z ciałem, budowania postaci i dramaturgii ruchu. Zajęcia prowadzą artyści teatru oraz zaproszeni pedagodzy i twórcy.
Obchody 70-lecia Wrocławskiego Teatru Pantomimy rozpoczęły się w sezonie 2025/2026, realizowanym pod hasłem „Razem”. Program jubileuszowy obejmuje premiery, wydarzenia edukacyjne, spotkania oraz przedsięwzięcia poświęcone historii i przyszłości pantomimy.
Wśród przedstawień przygotowanych w jubileuszowym sezonie znalazły się „Złe baśnie” w reżyserii Marcina Libera, „Little” Małgorzaty Wdowik oraz „Wieczne rodeo” Anny Karasińskiej. Realizacje te pokazują różnorodność współczesnych poszukiwań artystycznych zespołu, który współpracuje z twórcami reprezentującymi odmienne estetyki i sposoby pracy scenicznej.
Jednym z najważniejszych wydarzeń obchodów było zorganizowane od 7 do 11 października „Kierunek PANTO – Forum Teatru Ruchu”. Pięciodniowe spotkanie poświęcono historii pantomimy, jej współczesnym formom oraz możliwościom dalszego rozwoju. W programie znalazły się dyskusje, wykłady, warsztaty, pokazy spektakli i prezentacje archiwalnych materiałów.
Dyrektorka Wrocławskiego Teatru Pantomimy Agnieszka Charkot podkreślała, że jubileusz jest okazją do rozmowy o przyszłości tej dziedziny sztuki. W zapowiedzi Forum mówiła:
„Dziesięć lat temu świętowaliśmy jubileusz 60-lecia, który był dla nas czasem przyjrzenia się naszej historii. Teraz, dziesięć lat później, obchodząc 70-lecie, chcemy świętować, patrząc w przyszłość”.
W ramach obchodów zapowiedziano również publikację poświęconą historii i działalności instytucji.
Uroczysta gala 21 listopada będzie kolejnym wydarzeniem obchodów 70-lecia Wrocławskiego Teatru Pantomimy. Odbędzie się w Centrum Sztuk Performatywnych Instytutu Grotowskiego przy ul. Księcia Witolda 62.
Kilka dni później, 27 listopada, Wrocławski Teatr Pantomimy zaprezentuje premierę „Krwawych godów” w reżyserii Radosława Rychcika. Spektakl inspirowany dramatem Federica Garcíi Lorki będzie kolejną współpracą reżysera z zespołem po przedstawieniu „Czyż nie dobija się koni?” z 2023 roku. Za choreografię odpowiada Jakub Lewandowski, natomiast scenografię, kostiumy i światła przygotowuje Łukasz Błażejewski.
Siedemdziesiąt lat po premierze pierwszego programu Henryka Tomaszewskiego Wrocławski Teatr Pantomimy pozostaje jedną z najważniejszych instytucji zajmujących się teatrem ruchu w Polsce. Jego historia obejmuje zarówno wielkie sukcesy międzynarodowe, jak i kolejne etapy artystycznych poszukiwań. Listopadowy jubileusz przypomina o dorobku założyciela, którego działalność na trwałe zmieniła sposób myślenia o możliwościach ludzkiego ciała na scenie.
Z okazji 70-lecia Wrocławskiego Teatru Pantomimy składamy całemu zespołowi, dyrekcji oraz wszystkim osobom związanym z teatrem najserdeczniejsze życzenia kolejnych lat artystycznych sukcesów, inspirujących spotkań i odważnych przedsięwzięć. Tym bardziej cieszymy się, że już kolejny sezon mamy zaszczyt być patronem medialnym tej wyjątkowej instytucji, zajmującej tak ważne miejsce w historii polskiego i światowego teatru. To dla redakcji Teatru dla Wszystkich ogromne wyróżnienie i powód do dumy.
