20 listopada w warszawskim Nowym Teatrze odbędzie się premiera wznowienia opery inspirowanej powieścią Thomasa Manna. Spektakl z librettem Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk i scenografią Mirosława Bałki zostanie zaprezentowany w nowej obsadzie.
Wydarzenie zainauguruje 7. Międzynarodowy Festiwal Nowa Europa, który w tym roku odbywa się pod hasłem „Uzdrowisko Opera”.
O powrocie „Czarodziejskiej góry” informowaliśmy już pod koniec sierpnia, kiedy Nowy Teatr przedstawił plany repertuarowe na dwa kolejne sezony. Pisaliśmy wówczas, że Andrzej Chyra powraca do swojej inscenizacji z 2015 roku, która przyniosła mu Nagrodę im. Konrada Swinarskiego, a Pawłowi Mykietynowi jedne z najważniejszych wyróżnień muzycznych. Więcej o planach instytucji można przeczytać w naszym artykule:
„Nowy Teatr w Warszawie odsłania plany na dwa sezony”.
Teraz poznaliśmy szczegóły listopadowej premiery, w tym pełną obsadę i program wydarzeń towarzyszących. Powrót przedstawienia ma również wymiar symboliczny. Opera, której akcja rozgrywa się w Europie oczekującej na katastrofę I wojny światowej, zostanie pokazana w czasie, gdy kontynent ponownie doświadcza wojny, politycznych napięć i niepewności dotyczącej przyszłości.
Hans Castorp ponownie w sanatorium Berghof
Prapremiera „Czarodziejskiej góry” odbyła się w 2015 roku podczas Malta Festival w Poznaniu. Spektakl powstał dzięki współpracy kompozytora Pawła Mykietyna, dramatopisarki Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk, reżysera Andrzeja Chyry i artysty wizualnego Mirosława Bałki.
Twórcy sięgnęli po jedną z najważniejszych powieści XX wieku, proponując własną interpretację historii Hansa Castorpa.
Bohater Thomasa Manna przyjeżdża do sanatorium Berghof w szwajcarskim Davos, gdzie zamierza odwiedzić chorego kuzyna. Pobyt, początkowo zaplanowany na kilka tygodni, rozciąga się na siedem lat.
W odizolowanym od świata sanatorium Castorp poznaje ludzi reprezentujących różne postawy intelektualne, filozoficzne i polityczne. Stopniowo traci poczucie upływającego czasu, a jego życie podporządkowuje się rytmowi choroby, rozmów i oczekiwania.
W operze Mykietyna i Chyry historia została podporządkowana tematowi śmierci. Libretto Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk zachowuje najważniejsze postacie powieści, ale inaczej rozkłada akcenty. Obok Castorpa, Kławdi Chauchat, Settembriniego, Naphty czy Peeperkorna pojawia się postać, która u Manna pozostaje niemal niezauważona.
To zmarła Amerykanka, poprzednia mieszkanka pokoju zajmowanego przez Hansa. W operze otrzymuje znacznie większą rolę. Jej obecność zaciera granicę pomiędzy światem żywych i umarłych, wprowadzając do opowieści atmosferę snu, wspomnienia i nieuchronnego końca.
Sanatorium staje się przestrzenią, w której czas płynie według własnych zasad. Bohaterowie prowadzą rozmowy, zakochują się, spierają o idee i próbują zrozumieć rzeczywistość, podczas gdy poza murami Berghofu Europa zmierza ku wojnie. Świadomość nadchodzącej katastrofy nadaje ich spotkaniom dodatkowy sens.
Opera, która zrezygnowała z orkiestry
Jedną z najbardziej radykalnych decyzji Pawła Mykietyna było całkowite zrezygnowanie z orkiestry wykonującej muzykę na żywo.
Kompozytor stworzył rozbudowaną, przestrzenną warstwę dźwiękową odtwarzaną z głośników. Elektronika, przetworzone brzmienia instrumentów, odgłosy natury i miasta oraz partie wokalne tworzą muzyczny świat przedstawienia.
Mykietyn swobodnie korzysta z różnych konwencji.
Obok fragmentów nawiązujących do tradycyjnych arii operowych pojawiają się elementy swingu, rockowej improwizacji i muzyki popularnej. Wielojęzyczne libretto dodatkowo wzmacnia wrażenie obcowania z rzeczywistością, w której spotykają się rozmaite kultury, języki i sposoby myślenia.
Elektroniczna warstwa muzyczna pełni również funkcję dramaturgiczną. Precyzyjnie odmierzany czas kontrastuje z doświadczeniem bohaterów, dla których kolejne dni w sanatorium zaczynają się zlewać. W świecie Castorpa czas potrafi niemal stanąć w miejscu, podczas gdy historia nieuchronnie zmierza ku katastrofie.
Po premierze w 2015 roku rozwiązania zastosowane przez Mykietyna wywołały szeroką dyskusję o możliwościach współczesnego teatru operowego. Krytycy zwracali uwagę na odwagę formalną kompozytora i sposób, w jaki połączył elektronikę z tradycyjną dramaturgią muzyczną.
„Kompozytor Paweł Mykietyn wytyczył nią nowe szlaki dla opery. Pokazał, że można się obejść bez tradycyjnej orkiestry, korzystać wyłącznie z dźwięków elektronicznych, a mimo to pozostać w rygorach ścisłej formy” – pisał Jacek Marczyński w „Rzeczpospolitej”.
Z kolei Dorota Szwarcman na łamach „Polityki” zwracała uwagę na oryginalność muzycznego języka przedstawienia, w którym brzmienia elektroniczne, instrumentalne i naturalne tworzyły spójną kompozycję.
Spektakl nagrodzony i doceniony przez krytykę
„Czarodziejska góra” szybko zyskała opinię jednego z najważniejszych polskich przedstawień muzycznych ostatnich dekad. Andrzej Chyra otrzymał za reżyserię Nagrodę im. Konrada Swinarskiego, przyznawaną przez miesięcznik „Teatr”.
Paweł Mykietyn został uhonorowany Nagrodą Specjalną tego pisma, jako pierwszy kompozytor w historii wyróżnienia, a także Koryfeuszem Muzyki Polskiej 2015 w kategorii „Osobowość Roku”.
Sukces przedstawienia był również istotnym wydarzeniem w karierze reżyserskiej Andrzeja Chyry.
Aktor, znany przede wszystkim z ról filmowych i teatralnych, podjął się realizacji wymagającego dzieła muzycznego, w którym ogromne znaczenie miały relacje pomiędzy śpiewakami, obrazem scenicznym i precyzyjnie zaprojektowaną warstwą dźwiękową.
Ważnym współtwórcą inscenizacji był Mirosław Bałka, jeden z najbardziej rozpoznawalnych polskich artystów współczesnych. Jego scenografia współtworzyła charakterystyczną przestrzeń sanatorium, podporządkowaną tematom przemijania, cielesności i śmierci.
Po jedenastu latach twórcy wracają do tego samego dzieła, ale pracują z nowym zespołem wykonawców. To właśnie zmiana obsady będzie jednym z najistotniejszych elementów listopadowego wznowienia.
Nowa obsada „Czarodziejskiej góry”
W przedstawieniu wystąpią solistki i soliści związani z Akademią Operową Teatru Wielkiego – Opery Narodowej.
W Hansa Castorpa wcieli się Paweł Trojak, a postać Amerykanki wykona Justyna Sławiec-Korzeń. Kł awdię Chauchat zaśpiewa Emilia Rabczak, natomiast Joachima Ziemssena Szymon Raczkowski.
W pozostałych rolach wystąpią Karol Skwara jako Behrens, Albert Memeti jako Krokowski, Nataliia Tepla jako Pani Stöhr, Damian Wilma jako Peeperkorn, Jakub Foltak jako Naphta oraz Ambroży Golachowski jako Settembrini.
Obsadę uzupełniają Katarzyna Ćwiek (Marusia), Maria Gocał (Elly), Szymon Grecki (Wehsal), Małgorzata Priebe (Kuracjuszka), Paweł Muranty i Ernest Tymczyszyn (Kuracjusze).
Kierownictwo muzyczne sprawuje Adam Banaszak. Za kostiumy odpowiada Kornelia Dzikowska-Demirska, koncepcję światła przygotował Bartosz Nalazek, a jego reżyserią zajmuje się Tadeusz Perkowski. Reżyserką dźwięku jest Ewa Guziołek.
Premiera odbędzie się 20 listopada. Kolejne przedstawienia zaplanowano na 21 i 22 listopada.
Nowa Europa zmienia formułę. Pierwsza odsłona poświęcona operze
Powrót „Czarodziejskiej góry” zainauguruje 7. Międzynarodowy Festiwal Nowa Europa, organizowany przez Nowy Teatr.
Tegoroczna edycja, zatytułowana „Uzdrowisko Opera”, potrwa od 20 listopada do 12 grudnia.
Festiwal wchodzi w nowy etap działalności. Po sześciu edycjach organizatorzy zdecydowali się na zmianę formuły. Od tej pory wydarzenie będzie miało dwie naprzemienne odsłony. Jedna skoncentruje się na teatrze, operze i muzyce, druga na teatrze, tańcu i performansie.
Kuratorem festiwalu jest Michał Merczyński, dyrektor Nowego Teatru.
Pierwsza edycja w nowej formule została w całości poświęcona operze hybrydowej. Organizatorzy chcą prezentować dzieła, w których muzyka współistnieje z teatrem, sztukami wizualnymi, archiwami, elektroniką i nowymi technologiami.
W programie znalazły się przedstawienia podejmujące temat wojny, pamięci historycznej, przemian politycznych i tożsamości. Wybór „Czarodziejskiej góry” na otwarcie festiwalu ma więc wyraźne uzasadnienie.
„Opera może być takim uzdrowiskiem – miejscem, w którym wspólnie przepracowujemy wojnę, pamięć i zmianę tożsamości. Ale to także opera przechodzi tu kurację: zrzuca konwencje i wraca odmieniona” – pisze Michał Merczyński we wstępie do programu festiwalu.
Tytułowe uzdrowisko odsyła do sanatorium z powieści Manna, ale również do współczesnej Europy. Organizatorzy proponują spojrzenie na operę jako gatunek zdolny do opowiadania o doświadczeniach, które trudno zamknąć w tradycyjnych formach teatralnych.
Wojna w Ukrainie, litewskie archiwa i historia Lee Miller
Po premierze „Czarodziejskiej góry” publiczność zobaczy cztery kolejne polskie premiery przygotowane przez zagraniczne zespoły.
28 i 29 listopada kijowska Opera Aperta zaprezentuje „GAIA-24. Opera del Mondo”, dzieło poświęcone wojnie i jej konsekwencjom dla środowiska naturalnego. Spektakl został wyróżniony w międzynarodowym konkursie Music Theatre NOW 2026. Ukraińscy artyści podejmują temat zniszczeń, jakie działania wojenne pozostawiają w przyrodzie, i próbują opowiedzieć o relacji człowieka z planetą w czasie katastrofy.
Na początku grudnia do Warszawy przyjedzie litewska Operomanija. 4 i 6 grudnia zaprezentuje dwa przedstawienia Karolisa Kaupinisa: „Dariusz Radziwiłł, syn Witolda” oraz „Festiwal piosenek”.
Oba projekty wykorzystują materiały archiwalne. Pierwszy sięga do zasobów litewskiej telewizji z przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, kiedy Litwa odzyskiwała niepodległość. Drugi korzysta z prywatnych nagrań wideo z lat dziewięćdziesiątych. Historia polityczna zostaje w nich opowiedziana poprzez obrazy utrwalone przez media i rodzinne kamery.
Festiwal zakończy belgijska Needcompany, kierowana przez Jana Lauwersa. 11 i 12 grudnia zespół pokaże „Lee Miller w wannie Hitlera”, tragiczną kantatę z udziałem mezzosopranistki Ellen Rose Kelly.
Tytuł przywołuje jedną z najbardziej znanych fotografii XX wieku, przedstawiającą amerykańską fotografkę wojenną Lee Miller w łazience monachijskiego mieszkania Adolfa Hitlera. Zdjęcie wykonano w 1945 roku, po wkroczeniu wojsk alianckich do Niemiec. Miller, która dokumentowała między innymi wyzwolenie obozów koncentracyjnych, stała się jedną z najważniejszych postaci fotografii wojennej.
Program tegorocznej Nowej Europy układa się zatem w opowieść o kontynencie naznaczonym kolejnymi konfliktami. Od Europy sprzed I wojny światowej, przez doświadczenie II wojny, po współczesną Ukrainę i historię odzyskiwania niepodległości przez Litwę.
Spotkania z twórcami i rozmowy o spektaklu
Premierze „Czarodziejskiej góry” będą towarzyszyć wydarzenia poświęcone przedstawieniu i jego twórcom.
21 listopada o godz. 21.30 odbędzie się spotkanie z cyklu „Osoby dramatu”, podczas którego z zespołem realizatorów porozmawia Katarzyna Naliwajek.
Dzień później, 22 listopada o godz. 17.00, zaplanowano Dyskusyjny Klub Teatralny poświęcony operze. Spotkanie poprowadzą Anna Lewandowska i Piotr Gruszczyński.
Powrót „Czarodziejskiej góry” po jedenastu latach daje możliwość ponownego przyjrzenia się dziełu, które w momencie premiery wywołało duże zainteresowanie krytyki i publiczności. Zmieniła się rzeczywistość polityczna, zmieniło się również miejsce współczesnej opery w polskim życiu teatralnym.
Muzyka Mykietyna, sceniczna wizja Chyry i libretto Sikorskiej-Miszczuk zostaną teraz skonfrontowane z doświadczeniem nowego pokolenia wykonawców oraz publiczności, która odczytuje historię Hansa Castorpa z perspektywy wydarzeń ostatniej dekady.
„Czarodziejska góra” – premiera 20 listopada 2026 roku, Nowy Teatr w Warszawie. Kolejne pokazy: 21 i 22 listopada. 7. Międzynarodowy Festiwal Nowa Europa. Uzdrowisko Opera potrwa do 12 grudnia.
