Piotr Tomaszuk doktorem honoris causa Uniwersytetu w Białymstoku

Senat Uniwersytetu w Białymstoku nadał tytuł doktora honoris causa Piotrowi Tomaszukowi – reżyserowi, dramatopisarzowi, założycielowi i dyrektorowi Teatru Wierszalin w Supraślu, jednemu z najważniejszych twórców polskiego teatru autorskiego.

W środę, 8 lipca 2026 roku, Senat Uniwersytetu w Białymstoku nadał zaszczytny tytuł doktora honoris causa Piotrowi Tomaszukowi – współtwórcy Teatru Wierszalin, znakomitemu reżyserowi i dramatopisarzowi, autorowi oryginalnej koncepcji teatralnej, która od lat zdobywa uznanie w Polsce i za granicą.

Uroczystość wręczenia dyplomu doktora honorowego zaplanowano na 28 października 2026 roku w nowym gmachu nauk humanistycznych na kampusie Uniwersytetu w Białymstoku przy ul. Ciołkowskiego.

Inicjatorem i wnioskodawcą postępowania był Wydział Filologiczny Uniwersytetu w Białymstoku. Promotorem został prof. dr hab. Jarosław Ławski, a funkcję recenzentów powierzono trzem wybitnym znawcom teatru i literatury: prof. dr. hab. Piotrowi Biłosowi z Narodowego Instytutu Języków i Cywilizacji Orientalnych w Paryżu, Université Sorbonne Nouvelle i Polskiej Akademii Umiejętności, prof. dr. hab. Dariuszowi Kosińskiemu z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz prof. dr. hab. Wiesławowi Czołpińskiemu, rektorowi Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie.

Wszyscy recenzenci jednogłośnie poparli wniosek o nadanie Piotrowi Tomaszukowi tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu w Białymstoku, podkreślając jego fundamentalne znaczenie dla współczesnego teatru polskiego i europejskiego.

Prof. Dariusz Kosiński napisał:

„Na tle polskiego teatru współczesnego, stygnącego w skądinąd szlachetnej trosce o dobrostan wszystkich, Wierszalin Piotra Tomaszuka jawi mi się jako jedno z ostatnich miejsc płonących takim twórczym żarem. Jego wyjątkowość i artystyczna ranga nie polega oczywiście tylko na tym. Dzięki Piotrowi Tomaszukowi i jego wieloletniej pracy Wierszalin stworzył oryginalną formułę i jakość teatralną łączącą to, co w polskiej rzeczywistości kulturowo-instytucjonalnej od lat oddzielone: teatr dramatyczny i teatr lalek, teatr tradycyjny i eksperymentalny, teatr szanujący literaturę i otwarty na proces aktorski”.

Prof. Wiesław Czołpiński, rektor Akademii Teatralnej w Warszawie, wskazał:

„Biografia oraz dorobek Piotra Tomaszuka tworzą spójną całość, w której konsekwencja artystyczna, zakorzenienie w kulturze regionu oraz otwartość na uniwersalne sensy kultury europejskiej pozostają w ścisłym związku. Jego teatr stanowi przykład twórczości, która przekracza granice lokalności, zachowując jednocześnie głęboką autentyczność. Przyznanie doktoratu honoris causa należy zatem interpretować jako uznanie nie tylko dla wybitnych osiągnięć artystycznych, lecz także dla konsekwentnie realizowanego projektu teatru autorskiego, który łączy refleksję nad dziedzictwem romantycznym – w szczególności nad fenomenem „Dziadów” – z nowoczesnym językiem scenicznym. Piotr Tomaszuk jawi się w tym kontekście jako twórca o znaczeniu fundamentalnym dla rozwoju współczesnej humanistyki performatywnej, a jego dorobek stanowi trwały wkład w kulturę polską i europejską”.

Z kolei prof. Piotr Biłos, patrzący na twórczość Tomaszuka z perspektywy francuskiego badacza literatury polskiej, podkreślił szczególne znaczenie słowa w teatrze Wierszalina:

„Gdybym miał wskazać, gdzie szukać początków teatru Piotra Tomaszuka, odpowiedziałbym krótko: w doświadczeniu świata, który utracił oczywistość sensu, oraz w uporczywej, niemal profetycznej woli, by sens ten przywrócić za pomocą słowa. Niech wolno będzie powiedzieć, że w teatrze tym chodzi o ukazanie, jak fundamentalną siłę stanowi słowo i jak wielokierunkowa potrafi być energia, którą zostaje obdarzone. Może ono być wezwaniem, ale także raną, wyrokiem, objawieniem czy pocieszeniem. Może jednak stać się również pokusą – a ta prowadzi często na manowce, ku obłędowi, przemocy i samozagładzie. Człowiek, którego widzimy w tym teatrze, w radykalnym sensie nie istnieje poza słowem. Słowo przychodzi do niego najpierw z zewnątrz — określa go, piętnuje, wyznacza mu miejsce. Niekiedy unosi, częściej jednak rani. Dlatego teatr Tomaszuka nie wyrasta z czystej cielesności ani z przedjęzykowego impulsu, lecz rodzi się z reakcji na słowo”.

I dopowiedział zdanie, które może stać się puentą całego uzasadnienia:

„Można powiedzieć, że dzieło Piotra Tomaszuka jest jednym z tych nielicznych zjawisk, które przywracają teatrowi jego pełną powagę”.

Teatr Wierszalin – dzieło życia Piotra Tomaszuka

Piotr Tomaszuk urodził się 17 czerwca 1961 roku w Białymstoku. Jest reżyserem teatralnym, dramatopisarzem i scenarzystą, założycielem oraz dyrektorem Teatru Wierszalin w Supraślu.

Ukończył Wydział Wiedzy o Teatrze w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie oraz reżyserię teatru lalek w Białymstoku. Karierę rozpoczął w 1986 roku w Białostockim Teatrze Lalek spektaklem „O medyku Feliksie”. Kolejne przedstawienie, „Turlajgroszek”, przyniosło mu ogólnopolskie uznanie i doprowadziło do założenia w 1991 roku, wspólnie z Tadeuszem Słobodziankiem, Teatru Wierszalin.

Wierszalin szybko stał się jednym z najważniejszych zjawisk polskiego teatru alternatywnego. Teatr trzykrotnie otrzymał prestiżową nagrodę Fringe First na Festiwalu w Edynburgu – za spektakle „Turlajgroszek” w 1993 roku, „Merlin” w 1994 roku oraz „Medyk” w 1997 roku.

Tomaszuk wypracował rozpoznawalny język teatralny, łączący aktorstwo dramatyczne, teatr lalek, formy plastyczne, muzykę, literaturę i tradycję duchową pogranicza. Przez polską krytykę Teatr Wierszalin bywa postrzegany jako kontynuator najważniejszych nurtów polskiej sceny: Reduty Juliusza Osterwy, Teatru Laboratorium Jerzego Grotowskiego i Cricot 2 Tadeusza Kantora.

Do najważniejszych spektakli autorskich Piotra Tomaszuka należą m.in. „Turlajgroszek”, „Głup”, „Ofiara Wilgefortis”, „Święty Edyp”, „Bóg Niżyński”, „Wierszalin. Reportaż o końcu świata” oraz „Wziołowstąpienie”. W jego dorobku znajdują się także ważne inscenizacje tekstów innych autorów: „Merlin” Tadeusza Słobodzianka, „Klątwa” i „Wyzwolenie” Stanisława Wyspiańskiego oraz przedstawienia oparte na twórczości Adama Mickiewicza: „Dziady”, „Ballady i romanse” czy „Liryki lozańskie”.

Tomaszuk jest laureatem wielu nagród i odznaczeń, w tym Nagrody im. Konrada Swinarskiego, Nagrody im. Leona Schillera, Srebrnego Medalu „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” oraz Złotego Medalu „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Został również odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Unikatowe miejsce na mapie polskiego teatru

Teatr Wierszalin w Supraślu jest dziś jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich zespołów teatralnych. Działa jako instytucja artystyczna Województwa Podlaskiego, współprowadzona przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jego siedziba w niewielkim Supraślu stała się miejscem szczególnym – punktem, do którego od lat przyjeżdżają widzowie, krytycy, badacze teatru i artyści z całej Polski.

W 1994 roku teatr otrzymał z rąk Ministra Spraw Zagranicznych RP dyplom uznania za wybitne zasługi dla kultury polskiej na świecie, a w 1998 roku został uhonorowany Nagrodą Krytyków Międzynarodowego Instytutu Teatralnego za wartości wnoszone do teatru światowego. Wierszalin prezentował swoje spektakle m.in. w Tokio, Stanach Zjednoczonych, Indiach, Meksyku oraz w większości krajów europejskich, w tym podczas Wystawy Światowej w Hanowerze w 2000 roku.

To teatr zakorzeniony w kulturze Podlasia, ale jednocześnie otwarty na wielkie tematy europejskiej humanistyki: romantyzm, religijność, mit, wspólnotę, cierpienie, winę, ofiarę i słowo. Właśnie ta zdolność łączenia lokalnego doświadczenia z uniwersalnym językiem sceny sprawia, że twórczość Piotra Tomaszuka pozostaje jednym z najważniejszych zjawisk polskiego teatru ostatnich dekad.

Na łamach Teatru dla Wszystkich również wielokrotnie przyglądaliśmy się pracy Teatru Wierszalin. Szczególne miejsce zajmuje recenzja Anny Czajkowskiej ze spektaklu „Ofiara Wilgefortis. Remake”, prezentowanego podczas Festiwalu Między Wierszami, organizowanego przez Teatr Wierszalin. Nasza recenzentka nazwała przedstawienie arcydziełem, podkreślając jego niezwykłą siłę teatralną, duchową i aktorską – https://teatrdlawszystkich.pl/apokryf-czlowieczenstwa/

Doktorat honoris causa Uniwersytetu w Białymstoku dla Piotra Tomaszuka jest więc nie tylko wyróżnieniem dla wybitnego artysty, ale także symbolicznym uznaniem dla całego dzieła, które od ponad trzech dekad powstaje w Supraślu – z dala od teatralnych centrów, a jednocześnie w samym centrum najważniejszych pytań o sens teatru.

Uniwersytet w Białymstoku