6 grudnia Białostocki Teatr Lalek zaprezentuje premierę „Tymoteusza wśród ptaków” Jana Wilkowskiego w reżyserii Jacka Malinowskiego.
fot. Białostocki Teatr Lalek
Historia małego misia, który postanawia zaopiekować się porzuconym kukułczym jajkiem, od ponad pół wieku należy do klasyki polskiej dramaturgii lalkowej dla dzieci.
Białostocki Teatr Lalek przygotowuje na mikołajki premierę jednego z najbardziej znanych utworów Jana Wilkowskiego. „Tymoteusz wśród ptaków” w reżyserii Jacka Malinowskiego pojawi się na Scenie Głównej 6 grudnia 2026 roku o godzinie 16.00. Scenografię przygotowuje Martyna Dworakowska, muzykę komponuje Piotr Klimek, a w sześcioosobowej obsadzie znaleźli się aktorzy BTL-u oraz studenci białostockiej Akademii Teatralnej.
Przedstawienie będzie kolejną realizacją przygód Misia Tymoteusza Rymcimci, bohatera stworzonego przez Jana Wilkowskiego w latach sześćdziesiątych XX wieku. Opowieści o małym niedźwiadku i jego Tacie od dziesięcioleci obecne są na polskich scenach lalkowych. Ich autor z niezwykłą znajomością dziecięcej psychiki przedstawiał codzienne konflikty, pierwsze samodzielne decyzje i próby zrozumienia świata dorosłych. W „Tymoteuszu wśród ptaków” bohater staje wobec zadania, które wymaga od niego odwagi, cierpliwości i gotowości do przeciwstawienia się opinii otoczenia.
Akcja sztuki rozgrywa się wiosną, kiedy przyroda budzi się do życia, a ptaki przygotowują się do powiększenia swoich rodzin. W gniazdach pojawiają się jajka, które ptasi rodzice troskliwie wysiadują, oczekując narodzin potomstwa. Tymczasem Miś Tymoteusz znajduje w lesie porzucone jajko. Okazuje się, że należy ono do kukułki.
Mały niedźwiadek postanawia uratować znalezisko. Najpierw próbuje znaleźć dla niego odpowiednie miejsce wśród ptasich rodzin, jednak żadna z nich nie chce przyjąć kukułczego jajka. Tymoteusz nie zamierza pozostawić go bez opieki i podejmuje decyzję, która wywołuje niemałe zamieszanie w lesie. Postanawia sam wysiedzieć jajko.
Pomysł zdecydowanie nie podoba się Tacie Niedźwiedziowi. W jego przekonaniu niedźwiedzie mają swoje zwyczaje, a wysiadywanie jaj należy przecież do ptaków. Obawia się również opinii innych mieszkańców lasu, którzy mogą uznać zachowanie syna za śmieszne i nieodpowiednie. Tymoteusz pozostaje jednak przy swoim postanowieniu. Dla niego najważniejsze jest bezpieczeństwo przyszłego pisklęcia.
Sytuację komplikuje pojawienie się Lisa, który wypatruje okazji do zdobycia smakowitego jajka. Tymoteusz musi więc wykazać się czujnością i pomysłowością, aby ochronić swojego podopiecznego. W kolejnych wydarzeniach dziecięca determinacja stopniowo wpływa również na postawę Taty, który zaczyna inaczej patrzeć na decyzję syna.
Wilkowski buduje tę historię z prostych sytuacji, w których humor wynika z zachowania bohaterów, ich odmiennych przekonań oraz nieoczekiwanych konsekwencji dziecięcej pomysłowości. Pod zabawnymi przygodami misia kryje się opowieść o odpowiedzialności za słabszych, potrzebie samodzielnego myślenia i odwadze w podejmowaniu decyzji.
Jednym z najciekawszych elementów dramaturgii Jana Wilkowskiego jest relacja Tymoteusza z Tatą Niedźwiedziem. Dorosły bohater reprezentuje świat utrwalonych zasad, przyzwyczajeń i przekonań o tym, co wypada robić, a czego należy unikać. Tymoteusz kieruje się ciekawością, współczuciem i potrzebą działania. Nie rozumie, dlaczego miałby pozostawić jajko bez pomocy tylko dlatego, że niedźwiedzie zwykle nie zajmują się wysiadywaniem ptasich jaj.
Konflikt między bohaterami ma komediowy charakter, ale dotyczy spraw dobrze znanych rodzicom i dzieciom. Tata chciałby uchronić syna przed kłopotami i ośmieszeniem, Tymoteusz natomiast oczekuje zrozumienia oraz możliwości samodzielnego decydowania. Jego upór wynika z przekonania, że znalazł kogoś, kto potrzebuje pomocy.
Wilkowski pozwala dziecięcemu bohaterowi zachować własne zdanie. Tymoteusz popełnia błędy, bywa niecierpliwy i nie zawsze przewiduje konsekwencje swoich pomysłów, jednak potrafi również dostrzec to, czego początkowo nie zauważają dorośli.
W „Tymoteuszu wśród ptaków” szczególnie wyraźnie pojawia się problem obojętności wobec słabszych. Ptasie rodziny odmawiają przyjęcia porzuconego jajka, a Tata Niedźwiedź początkowo bardziej przejmuje się opinią otoczenia niż losem przyszłego pisklęcia. Mały miś zachowuje się inaczej. Jego decyzja zmusza pozostałych bohaterów do ponownego przemyślenia własnych postaw.
Ta historia zachowała aktualność również dlatego, że Wilkowski unikał łatwego moralizowania. Pozwalał bohaterom działać, spierać się i zmieniać zdanie, a dzieciom pozostawiał możliwość samodzielnego wyciągania wniosków.
Wybór „Tymoteusza wśród ptaków” ma dla Białegostoku dodatkowe znaczenie. Jan Wilkowski (1921–1997), wybitny reżyser, aktor, dramaturg i pedagog, odegrał ważną rolę w rozwoju polskiego lalkarstwa oraz w kształtowaniu białostockiego ośrodka edukacji teatralnej.
Wilkowski przez wiele lat związany był z warszawskim Teatrem Lalka, gdzie tworzył przedstawienia, które weszły do historii polskiego teatru dla dzieci. Należał do artystów przekonanych, że młoda publiczność zasługuje na teatr przygotowany z taką samą starannością artystyczną jak przedstawienia dla dorosłych. Szczególną uwagę poświęcał możliwościom animacji, dramaturgii lalkowej oraz relacji aktora z widzem.
W 1974 roku współtworzył w Białymstoku Wydział Lalkarski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej, dając początek jednemu z najważniejszych ośrodków kształcenia artystów teatru lalek w Polsce. Jego działalność pedagogiczna miała ogromny wpływ na kolejne pokolenia aktorów i reżyserów.
Był również twórcą programów telewizyjnych dla dzieci, między innymi „Ula z I b” oraz „Dzięcielinek”. W swojej twórczości konsekwentnie traktował dzieci jako pełnoprawnych odbiorców sztuki, zdolnych do rozumienia złożonych emocji i sytuacji.
Postać Misia Tymoteusza Rymcimci stworzył w latach sześćdziesiątych. Cykl obejmuje sześć utworów teatralnych, w których mały niedźwiadek przeżywa kolejne przygody, poznaje świat i uczy się odpowiedzialności. Towarzyszy mu Tata, początkowo często sceptyczny wobec pomysłów syna, ale stopniowo przekonujący się do jego decyzji.
W opowieściach Wilkowskiego szczególnie ważne pozostają dziecięca samodzielność i prawo do własnego zdania. Autor potrafił dostrzec w codziennych sytuacjach rodzinnych materiał na teatr pełen humoru, ciepła i trafnych obserwacji.
Przygody Misia Tymoteusza należą do najczęściej wystawianych utworów polskiej dramaturgii lalkowej dla najmłodszych. „Tymoteusz wśród ptaków” był wielokrotnie inscenizowany przez teatry w różnych częściach kraju, a kolejne realizacje pokazywały, jak wiele możliwości scenicznych kryje się w tej pozornie prostej historii.
W 2011 roku sztukę wystawił warszawski Teatr Baj w reżyserii Arkadiusza Klucznika. Przedstawienie wykorzystywało muzykę, humor i interakcję z dziecięcą publicznością, koncentrując się na przygodach Tymoteusza i jego Taty, którzy wspólnie podejmują się opieki nad jajkiem.
Dwa lata później, w styczniu 2013 roku, premiera odbyła się w łódzkim Teatrze Lalek Arlekin. Spektakl wyreżyserował Stanisław Ochmański, a scenografię przygotowała Joanna Hrk. Inscenizacja wykorzystywała tradycyjne techniki lalkowe, między innymi kukły i pacynki, tworząc baśniowy świat leśnych bohaterów.
W listopadzie 2013 roku „Tymoteusza wśród ptaków” wystawił również Teatr Lalek Banialuka w Bielsku-Białej. Przedstawienie wyreżyserowała Lucyna Sypniewska, scenografię przygotowała Zofia de Ines, a muzykę Krzysztof Maciejowski. Twórcy podkreślali wówczas znaczenie odpowiedzialności, wzajemnej troski i dziecięcej wrażliwości.
Historia Tymoteusza doczekała się także adaptacji dźwiękowej. W 2010 roku Fundacja Braci Golców i Fundacja z Kulturą, we współpracy z Narodowym Centrum Kultury, przygotowały książeczkę ze słuchowiskiem „Tymoteusz wśród ptaków”, adresowanym do dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym.
Powracające inscenizacje potwierdzają trwałe miejsce twórczości Wilkowskiego w repertuarze polskich teatrów lalek. Każde kolejne pokolenie artystów może na nowo interpretować relację Tymoteusza z Tatą oraz opowieść o odpowiedzialności za innych.
Grudniową premierę przygotowuje Jacek Malinowski, dyrektor Białostockiego Teatru Lalek, reżyser i pedagog związany z białostockim środowiskiem teatralnym.
W jego dorobku znajdują się przedstawienia dla różnych grup wiekowych, realizowane zarówno na macierzystej scenie, jak i w innych teatrach. W BTL-u reżyserował między innymi „Ślimaka” Marty Guśniowskiej, a w grudniu 2025 roku przygotował premierę „Króla Zofiusa i cudownej kury” Tankreda Dorsta.
W tej ostatniej realizacji współpracował z Martyną Dworakowską, która odpowiada również za scenografię „Tymoteusza wśród ptaków”. „Król Zofius i cudowna kura” podejmował temat rodzinnych nieporozumień, konfliktu pokoleń oraz trudności w porozumiewaniu się dorosłych z dziećmi.
W nowej produkcji Malinowski ponownie pracuje nad tekstem, w którym relacja rodzinna stanowi jeden z najważniejszych elementów dramaturgii. Tym razem sięga po utwór należący do kanonu polskiego teatru lalek, oparty na wyrazistych postaciach, humorze sytuacyjnym i bezpośrednim kontakcie z dziecięcą wyobraźnią.
Warto przy tym pamiętać, że sztuki Wilkowskiego powstawały z myślą o specyfice sceny lalkowej. Ich konstrukcja pozostawia przestrzeń dla animacji, zabawy przedmiotem, muzyki oraz kontaktu z publicznością. Właśnie te elementy od lat decydują o atrakcyjności przygód Tymoteusza dla kolejnych pokoleń widzów.
Scenografię do nowego przedstawienia przygotowuje Martyna Dworakowska, która współpracowała już z Jackiem Malinowskim przy „Królu Zofiusie i cudownej kurze”. Jej zadaniem będzie stworzenie przestrzeni dla opowieści rozgrywającej się w świecie leśnych zwierząt, w którym szczególną rolę odgrywają gniazda, ptaki oraz niewielkie kukułcze jajko.
Muzykę komponuje Piotr Klimek, kompozytor związany z teatrem, którego dorobek obejmuje muzykę do przedstawień dramatycznych i lalkowych. W utworach Wilkowskiego muzyka ma szczególnie ważną funkcję, ponieważ współtworzy rytm scenicznych wydarzeń i towarzyszy zabawie bohaterów.
Asystentką reżysera jest Lesia Pasichnyk, reprezentująca Akademię Teatralną w Białymstoku.
Twórcy przygotowują przedstawienie trwające 75 minut, adresowane do najmłodszej publiczności. Szczegóły dotyczące zastosowanych technik animacji oraz ostatecznego kształtu scenografii poznamy podczas premiery.
W „Tymoteuszu wśród ptaków” wystąpi sześcioro wykonawców. W obsadzie znaleźli się Iwona Szczęsna, Zbigniew Litwińczuk, Jacek Dojlidko i Adam Zieleniecki, a także Nina Czaja oraz Jakub Jagielski, związani z Akademią Teatralną w Białymstoku.
Udział studentów ma dodatkowy wymiar ze względu na historię białostockiej szkoły lalkarskiej, której współtwórcą był autor wystawianego dramatu. Młodzi artyści będą mieli okazję pracować nad tekstem należącym do najważniejszych osiągnięć polskiej dramaturgii lalkowej, występując u boku doświadczonych aktorów zawodowego teatru.
Współpraca Białostockiego Teatru Lalek z Akademią Teatralną stanowi od lat ważny element lokalnego życia artystycznego. Obecność uczelni i zawodowej sceny lalkowej w jednym mieście sprzyja wymianie doświadczeń oraz wprowadzaniu młodych wykonawców do pracy w profesjonalnym zespole.
W przypadku „Tymoteusza wśród ptaków” związek ten nabiera również znaczenia symbolicznego. Studenci szkoły, której rozwój współtworzył Wilkowski, uczestniczą w przygotowaniu nowej inscenizacji jego utworu.
Białostocki Teatr Lalek zaplanował premierę „Tymoteusza wśród ptaków” na niedzielę 6 grudnia 2026 roku o godzinie 16.00. Przedstawienie zostanie zaprezentowane na Scenie Głównej.
W repertuarze na grudzień znalazły się również kolejne pokazy spektaklu, w tym przedstawienia przeznaczone dla grup zorganizowanych. Teatr zapowiada między innymi prezentacje 9 grudnia o godzinie 11.00, 11 grudnia o godzinie 9.00, 13 grudnia o godzinie 16.00 oraz 15 grudnia o godzinie 9.00.
Grudniowa premiera będzie kolejną propozycją BTL-u dla najmłodszej publiczności w sezonie 2026/2027. Zaledwie osiem dni wcześniej, 28 listopada, teatr zaprezentuje „Gabinet emocji” w reżyserii Tomsy Legierskiego, przedstawienie opowiadające o czworgu naukowców próbujących znaleźć sposób na kontrolowanie ludzkich uczuć.
„Tymoteusz wśród ptaków” przywróci natomiast na białostocką scenę bohatera, którego przygody od ponad sześćdziesięciu lat towarzyszą dzieciom poznającym teatr lalek. Historia małego niedźwiadka i porzuconego kukułczego jajka pozostaje opowieścią o odpowiedzialności, odwadze i potrzebie troski o tych, którzy sami nie potrafią się obronić.
„Tymoteusz wśród ptaków” – Białostocki Teatr Lalek
Autor: Jan Wilkowski
Reżyseria: Jacek Malinowski
Scenografia: Martyna Dworakowska
Muzyka: Piotr Klimek
Asystentka reżysera: Lesia Pasichnyk (ATB)
Obsada: Nina Czaja (ATB), Iwona Szczęsna, Zbigniew Litwińczuk, Jacek Dojlidko, Adam Zieleniecki, Jakub Jagielski (ATB).
Premiera: 6 grudnia 2026 roku, godz. 16.00
Miejsce: Białostocki Teatr Lalek, Scena Główna
Czas trwania: 75 minut
Kategoria wiekowa: dla najmłodszych
