Już za trzy dni, 14 listopada, na Dużej Scenie Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi odbędzie się premiera „Łaknąć” Sarah Kane w reżyserii Katarzyny Minkowskiej.
na zdjęciu Katarzyna Minkowska fot. HAWA
HAWA
Reżyserka, która od lat chciała zmierzyć się z dramatem brytyjskiej autorki, opowiada o poszukiwaniu bliskości, czułości i języka pozwalającego wyrazić najgłębsze ludzkie pragnienia.
O tym, że Katarzyna Minkowska przygotowuje inscenizację „Łaknąć” Sarah Kane w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi, jako pierwsi poinformowaliśmy już 28 sierpnia 2026 roku. Na łamach „Teatru dla Wszystkich” ukazał się wówczas artykuł „Katarzyna Minkowska sięga po Sarah Kane. «Łaknąć» jesienią w Teatrze Jaracza w Łodzi”, zapowiadający listopadową premierę, jeszcze przed oficjalną prezentacją sezonu artystycznego 2026/2027.
Dzień wcześniej pisaliśmy również o przygotowywanej we wrocławskiej filii Akademii Sztuk Teatralnych inscenizacji tego samego dramatu w reżyserii Michała Borczucha. Jej premiera odbyła się 2 października. Borczuch stworzył ze studentami IV roku Wydziału Aktorskiego poruszające przedstawienie, będące zarazem przykładem bardzo dobrej pracy reżysera z młodymi aktorami.
Łódzka premiera będzie zatem drugą w ciągu zaledwie sześciu tygodni nową polską inscenizacją „Łaknąć”. Dwa przedstawienia, przygotowane przez reżyserów o odmiennych doświadczeniach i sposobach pracy, pozwalają przyjrzeć się dramatowi, który niemal trzydzieści lat po powstaniu nadal inspiruje kolejne pokolenia twórców.
Katarzyna Minkowska przyznaje, że myślała o wystawieniu „Łaknąć” od dawna. Podczas konferencji prasowej w Teatrze Jaracza opowiadała o wieloletnim zainteresowaniu tekstem Kane, trudnościach związanych z jego interpretacją oraz poszukiwaniu formy scenicznej, która pozwoliłaby odczytać go z dzisiejszej perspektywy.
– Bardzo długo chciałam zrobić ten tekst, ale nie czułam, że nadszedł odpowiedni moment, że odpowiednio rozumiem ten tekst, jego strukturę. I ten moment nadszedł. Dyrektor wyszedł nam naprzeciw, zaproponował realizację, więc bardzo jesteśmy z tego powodu zadowoleni – mówiła Katarzyna Minkowska.
„Łaknąć”, napisane w 1998 roku, należy do najbardziej osobistych i formalnie radykalnych dramatów Sarah Kane. Brytyjska autorka, kojarzona z nurtem nowego brutalizmu, zrezygnowała w nim z tradycyjnej fabuły, realistycznie zarysowanych postaci i jednoznacznie określonych relacji między bohaterami. Pozostawiła cztery głosy, oznaczone literami A, B, C i M, które prowadzą urywany dialog, przechodzący miejscami w monolog, wyznanie lub strumień świadomości.
Wypowiedzi postaci splatają się ze sobą, powracają w zmienionych konfiguracjach, urywają w najmniej spodziewanych momentach. Pojawiają się wspomnienia, fragmenty modlitw, obrazy przemocy, miłosne wyznania i rozpaczliwe próby nawiązania kontaktu z drugim człowiekiem.
Dla Minkowskiej szczególnie interesująca okazuje się możliwość odczytania tego tekstu poza kontekstem, który przez wiele lat dominował w recepcji twórczości Kane.
– To jest taki kultowy tekst, brutalistyczny, napisany w latach dziewięćdziesiątych, kiedy Sarah Kane była zawsze kojarzona z odmętami krwi, przemocy, takiej brutalności. Zwłaszcza w tych wczesnych latach dwutysięcznych. A mnie się wydaje, że próbujemy znaleźć do tego troszeczkę inny klucz. O bliskości, o czułości, o nienazwanym odrzuceniu – wyjaśniała reżyserka.
W jej interpretacji szczególnie ważne staje się doświadczenie emocjonalnego braku, którego człowiek często nie potrafi nazwać. Kane pisała o miłości, samotności, uzależnieniu od drugiego człowieka i pragnieniu, które nie znajduje spełnienia. Minkowska chce przyjrzeć się tym doświadczeniom, wykorzystując współczesny język teatralny i obserwując, jak zmieniły się nasze sposoby komunikowania emocji.
Jednym z najbardziej interesujących pomysłów reżyserki jest zestawienie fragmentarycznej konstrukcji dramatu z codziennym doświadczeniem korzystania z internetu i mediów społecznościowych.
Minkowska dostrzega podobieństwo między sposobem, w jaki Kane komponowała wypowiedzi swoich bohaterów, a współczesnym przepływem informacji. Krótkie komunikaty, urwane zdania, fragmenty filmów i przypadkowo zestawione obrazy tworzą rzeczywistość, w której coraz trudniej o skupienie i uważne słuchanie drugiego człowieka.
– Chcieliśmy połączyć ten rwany dialog, te strzępy dialogów, które gdzieś wypływają na powierzchnię i osuwają się w monolog, z taką tendencją naszej współczesnej komunikacji. Gdzieś jesteśmy w internecie, scrollujemy, widzimy fragment zdania, przesuwamy na następne zdanie, widzimy coś na Facebooku, jakiś fragment wideo, przesuwamy dalej, włączamy inną platformę – opowiadała reżyserka.
Ten sposób odbierania informacji sprawia, że w ciągu kilku minut stykamy się z wypowiedziami o zupełnie różnym charakterze. Osobiste wyznanie może pojawić się obok reklamy, dramatyczna wiadomość obok przypadkowego obrazu, a deklaracja miłości sąsiadować z komunikatem pozbawionym jakiegokolwiek emocjonalnego znaczenia.
– Gdzieś te wszystkie zdania, które są w „Łaknąć”, wpadają w naszą codzienność. Różne patetyczne zdania, różne trudne i takie zmęczone zdania, ale też zupełnie niepotrzebne komunikaty, jak fragmenty reklam. To wszystko gdzieś jest w naszej codzienności – mówiła Minkowska.
Reżyserka zwraca uwagę, że nieustanny kontakt z obrazami i komunikatami wpływa również na sposób, w jaki rozmawiamy o własnych doświadczeniach. Język staje się coraz bardziej fragmentaryczny, a wypowiedzi często tracą ciągłość i kontekst.
– My taką dziwną papkę językową, obrazkową przyjmujemy na co dzień. I tutaj gdzieś próbujemy to ustrukturyzować, uspokoić i zobaczyć, jak tak naprawdę się teraz komunikujemy.
Właśnie w tym kontekście dramat Kane może zabrzmieć szczególnie współcześnie. Jego bohaterowie nieustannie próbują coś powiedzieć, przekazać drugiemu człowiekowi własne emocje, wyrazić pragnienie lub cierpienie. Ich słowa często pozostają jednak bez odpowiedzi albo mijają się z wypowiedziami pozostałych postaci.
Minkowska chce przyjrzeć się temu doświadczeniu w świecie, w którym komunikujemy się niemal bez przerwy, a jednocześnie coraz częściej odczuwamy trudność w nawiązywaniu głębokich relacji.
Akcja łódzkiego przedstawienia zostanie umieszczona w przestrzeni wielkiego miasta. Wokół czworga głównych bohaterów będzie nieustannie toczyło się życie. Na scenie pojawią się inne postaci, równoległe sytuacje i zdarzenia, które stworzą rozbudowaną, wieloplanową rzeczywistość.
Teatr zapowiada przedstawienie, w którym słowa Kane będą rozbrzmiewać pośród miejskiego ruchu i zgiełku. Bohaterowie znajdą się w otoczeniu innych ludzi, a ich intymne wyznania zostaną skonfrontowane z codziennością toczącą się wokół nich.
Takie rozwiązanie daje możliwość pokazania samotności w przestrzeni wypełnionej ludźmi. Cztery głosy dramatu pozostają w centrum przedstawienia, ale otaczający je świat może stać się dodatkowym komentarzem do wypowiadanych słów.
Katarzyna Minkowska podkreśla, że konstruowanie tej wieloplanowej rzeczywistości jest jednym z najbardziej ekscytujących elementów pracy nad spektaklem.
– Wielką atrakcją jest wymyślanie tego świata, tego, co się dzieje na tych wszystkich planach. Nie robię tego sama, bo jest ze mną mój zespół twórczy, z którym pracujemy bardzo ściśle od wielu lat – opowiadała podczas konferencji.
Reżyserka zwracała uwagę na szczególny sposób współpracy z realizatorami. Poszczególne elementy przedstawienia powstają równolegle, a każdy z twórców odpowiada za określony obszar scenicznej narracji.
– Mamy taki podział, że na przykład część rzeczy drugoplanowych prowadzi Krystyna Lama Szydłowska, choreografka i koordynatorka intymności. Część ja wyciągam na pierwszy plan, potem wchodzi światło, które daje kolejną narrację, wideo, które skupia uwagę na konkretnych rzeczach, operator.
W przedstawieniu ważną rolę odegrają zatem światło, obraz wideo, ruch sceniczny i działania aktorów rozgrywające się na różnych planach. Ich wzajemne relacje mają stworzyć świat, w którym widz będzie mógł obserwować zarówno głównych bohaterów, jak i sytuacje toczące się wokół nich.
– Tak naprawdę jest to bardzo wspólna praca nad wytwarzaniem tego świata i jest ona strasznie ekscytująca – podkreślała Minkowska.
Reżyserka od lat współpracuje z zespołem twórców, z którymi wypracowała własny sposób budowania przedstawień. Jej spektakle charakteryzuje precyzyjna organizacja scenicznej przestrzeni, rozbudowane relacje między bohaterami oraz umiejętność prowadzenia kilku równoległych narracji.
W przypadku „Łaknąć” takie doświadczenie może okazać się szczególnie przydatne. Dramat Kane pozostawia bowiem ogromną swobodę inscenizacyjną, a jego fragmentaryczna konstrukcja wymaga od realizatorów odnalezienia własnego porządku scenicznego.
Dla Katarzyny Minkowskiej istotny jest również sam tytuł dramatu. Reżyserka zwraca uwagę na emocję, która towarzyszy człowiekowi niemal nieustannie, choć rzadko zostaje wprost nazwana.
– Kluczowy jest też tytuł „Łaknąć”. To łaknienie jest taką emocją, o której nie myślimy na co dzień, a ona nam towarzyszy. To takie uczucie dławienia w środku, pragnienia czegoś więcej – mówiła.
Łaknienie może dotyczyć miłości, bliskości, akceptacji, poczucia bezpieczeństwa, ale również życia, którego nie udało się przeżyć. Może być tęsknotą za drugim człowiekiem, niespełnionym marzeniem albo pragnieniem doświadczenia emocji, której dotychczas brakowało.
Kane zapisała te stany w języku pełnym sprzeczności. Jej bohaterowie jednocześnie pragną bliskości i obawiają się jej konsekwencji. Szukają kontaktu, ale nie zawsze potrafią go utrzymać. Wypowiadane przez nich słowa bywają rozpaczliwymi próbami nazwania uczuć, które wymykają się jednoznacznym definicjom.
– To wszystko jest w nas i myślę, że każdy widz, który tutaj przyjdzie, znajdzie taki fragment, który jest o jego pragnieniu, o jego niespełnionym marzeniu, o własnej rzeczywistości, o uczuciu, które chciałby czuć – przekonywała Minkowska.
W tej wypowiedzi zawiera się ważna wskazówka dotycząca sposobu, w jaki reżyserka zamierza prowadzić widza przez tekst Kane. Poszczególne fragmenty dramatu mogą przywoływać odmienne doświadczenia, wspomnienia i emocje. Każdy z odbiorców ma możliwość odnalezienia w nich czegoś, co pozostaje bliskie jego własnemu życiu.
Minkowska poszukuje więc teatralnej formy, która pozwoli wybrzmieć tej różnorodności doświadczeń. Interesuje ją napięcie między potrzebą bliskości a trudnością w jej osiągnięciu, między nadmiarem komunikatów a niemożnością wypowiedzenia tego, co naprawdę ważne.
Sarah Kane (1971–1999) pozostaje jedną z najważniejszych postaci brytyjskiej dramaturgii końca XX wieku. Jej twórczość, początkowo przyjmowana z gwałtownymi reakcjami krytyki i publiczności, wywarła ogromny wpływ na rozwój współczesnego teatru europejskiego.
Debiutancki dramat „Zbombardowani”, wystawiony w 1995 roku w londyńskim Royal Court Theatre, wywołał dyskusję o granicach przemocy przedstawianej na scenie. Kolejne utwory, „Miłość Fedry”, „Oczyszczeni”, „Łaknąć” i „4.48 Psychosis”, potwierdziły wyjątkową pozycję autorki, która w ciągu zaledwie kilku lat stworzyła jeden z najbardziej oryginalnych dorobków dramaturgicznych swojej epoki.
„Łaknąć” zajmuje w jej twórczości ważne miejsce. Kane zrezygnowała w nim z wielu rozwiązań obecnych we wcześniejszych dramatach, koncentrując się na języku, rytmie wypowiedzi i emocjonalnych doświadczeniach postaci.
W Polsce jej twórczość odegrała istotną rolę w przemianach teatralnych przełomu XX i XXI wieku. Szczególnie ważnym wydarzeniem była inscenizacja „Oczyszczonych” Krzysztofa Warlikowskiego. Dramatami Kane zajmowali się również inni czołowi polscy reżyserzy, w tym Grzegorz Jarzyna.
Z twórczością brytyjskiej autorki związany jest także Paweł Łysak, obecny dyrektor Teatru Jaracza. Wraz z Pawłem Wodzińskim należał do pierwszych propagatorów jej dramaturgii w Polsce.
Podczas wrześniowej konferencji prasowej, na której przedstawiono program sezonu 2026/2027, Łysak mówił o osobistym znaczeniu twórczości Kane.
– To tekst poetycki, niezwykle trudny w swojej opowieści. Jest próbą znalezienia kontaktu i języka. Sarah Kane bardzo mocno wpłynęła także na moje życie. Poznałem jej dramaty prawie trzydzieści lat temu. Była jedną z najważniejszych młodych brytyjskich autorek. Napisała zaledwie kilka tekstów, ale odbiły się one wielkim echem. Teraz kolejne pokolenie wraca do tej autorki, żeby opowiedzieć o głodzie bliskości w sposób, który dotrze do młodej publiczności – podkreślał dyrektor.
Jego wypowiedź przywoływaliśmy już we wrześniowym artykule „Sześć premier na czas chaosu. Teatr Jaracza ogłosił plany nowego sezonu”.
Powrót do Kane w teatrze kierowanym przez Łysaka ma więc również wymiar pokoleniowy. Dramatopisarka, której twórczość przed niemal trzydziestu laty stała się jednym z symboli radykalnych przemian europejskiego teatru, ponownie trafia na polską scenę, tym razem w interpretacji Katarzyny Minkowskiej.
W łódzkim przedstawieniu wystąpi dwanaścioro aktorów. Cztery główne postaci zagrają Katarzyna Łubik jako C, Katarzyna Cynke jako M, Krzysztof Wach jako B oraz Mikołaj Chroboczek jako A.
W pozostałych rolach pojawią się Dorota Kiełkowicz, Sara Lityńska, Anna Sarna, Anna Steller, Mateusz Czwartosz, Paweł Paczesny, Piotr Stanek i Bogusław Suszka.
Za scenografię odpowiada Łukasz Mleczak, kostiumy przygotowała Jola Łobacz, a muzykę Wojtek Frycz. Choreografią i koordynacją scen intymnych zajmuje się Krystyna Lama Szydłowska. Reżyserię światła powierzono Jędrzejowi Jęcikowskiemu, realizację wideo Januszowi Szymańskiemu, a animacje wideo Marcinowi Kosakowskiemu. Operatorką kamery jest Aleksandra Banaś.
Asystentkami reżyserki są Jadwiga Klata i Julia Jakubowska, a inspicjentką Marta Baraszkiewicz.
Przedstawienie powstaje na Dużej Scenie Teatru Jaracza. Jego premiera odbędzie się w sobotę 14 listopada o godz. 19.00. Kolejne spektakle zaplanowano na 15, 20, 21 i 22 listopada oraz 19 i 20 grudnia.
Po przedstawieniu 15 listopada odbędzie się spotkanie z zespołem twórczym i aktorskim. Teatr przygotowuje również wydarzenia towarzyszące premierze, w tym rozmowy i warsztaty poświęcone twórczości Sarah Kane oraz problematyce relacji międzyludzkich.
Zainteresowanie twórczością Sarah Kane nie ogranicza się obecnie do scen teatralnych. Jak ustalił „Teatr dla Wszystkich”, Państwowy Instytut Wydawniczy przygotowuje się do wydania antologii dramatów brytyjskiej autorki.
To ważna wiadomość dla polskich czytelników, badaczy teatru i artystów zainteresowanych współczesną dramaturgią. Utwory Kane od lat pozostają obecne w repertuarach teatralnych, a nowe wydanie jej dramatów może ułatwić dostęp do twórczości jednej z najważniejszych autorek europejskiego teatru końca XX wieku.
Na szczegóły dotyczące zawartości antologii i planowanego terminu publikacji trzeba jeszcze poczekać.
Tymczasem listopad przynosi kolejne spotkanie z jej twórczością na scenie. Po bardzo udanej wrocławskiej realizacji Michała Borczucha, przygotowanej ze studentami Akademii Sztuk Teatralnych, publiczność zobaczy „Łaknąć” Katarzyny Minkowskiej. Premiera już 14 listopada w Teatrze Jaracza w Łodzi.
Teatr im. Stefana Jaracza w Łodzi
Premiera: 14 listopada 2026 roku, godz. 19.00, Duża Scena.
Twórcy:
Autorka: Sarah Kane
Przekład: Jerzy Korpanty
Reżyseria i adaptacja: Katarzyna Minkowska
Scenografia: Łukasz Mleczak
Kostiumy: Jola Łobacz
Muzyka: Wojtek Frycz
Choreografia i koordynacja scen intymnych: Krystyna Lama Szydłowska
Reżyseria światła: Jędrzej Jęcikowski
Wideo: Janusz Szymański
Animacje wideo: Marcin Kosakowski
Operatorka kamery: Aleksandra Banaś
Asystentki reżyserki: Jadwiga Klata, Julia Jakubowska
Inspicjentka: Marta Baraszkiewicz
Obsada:
Katarzyna Łubik (C, gościnnie), Katarzyna Cynke (M), Krzysztof Wach (B), Mikołaj Chroboczek (A), Dorota Kiełkowicz, Sara Lityńska, Anna Sarna, Anna Steller (gościnnie), Mateusz Czwartosz, Paweł Paczesny, Piotr Stanek (gościnnie), Bogusław Suszka.
Szczegółowy repertuar i informacje o przedstawieniu dostępne są na stronie Teatru Jaracza.
