Problemem „Koleżanek” Pierre Chesnota nie jest brak aktualności. Tekst ten nigdy nie był wiernym obrazem rzeczywistości – raczej zespołem stereotypów, które obecnie zostały już wypchnięte z głównego nurtu co najwyżej do manosfery. Być może za kolejnych dwadzieścia lat wszyscy już o nich zapomnimy. Chyba że będą nam o nich przypominać takie spektakle.
Do trzech razy sztuka – być może pomyślał Grzegorz Chrapkiewicz, realizując po raz kolejny spektakl „Koleżanki” w Teatrze Dramatycznym w Białymstoku. Wcześniej reżyserował ten sam tekst Pierre’a Chesnota w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku (2005) i Teatrze Komedia w Warszawie (2007). Teatr Dramatyczny od lat stawia na lekkie formy, więc kolejna farsa na afiszu nie dziwi. Zastanawia jednak wybór tekstu z lat 90., który już dekadę później uchodził za seksistowski.
Pierre Chesnot jako mistrz komedii bulwarowej operował żartem uszczypliwym, ale inteligentnym – uwypuklającym problemy obyczajowe aktualne dla ówczesnej publiczności. Taki rodzaj komizmu osadzonego w konkretnym kontekście ma sens. Inaczej dostajemy żarty zawieszone w próżni i dla nikogo.
Uzasadnieniem powrotu do tego tekstu mogłaby być inscenizacja, która wchodziłaby z oryginałem w jakąś grę. Niestety, realizacja białostockich „Koleżanek” jest po prostu nieciekawa. Otrzymujemy wierne odtworzenie pierwowzoru. Tekst zabiera nas w głębokie lata 90. Twórcy tym samym demaskują schematy już dawno zdiagnozowane i skorygowane. Pokazują w krzywym zwierciadle coś, czego dawno już przed nim nie ma.
Nie pomagają również scenografia (Wojciech Stefaniak) i kostiumy (Aneta Suskiewicz). Mieszkanie z kartonu: kartonowe cegły, luksfery, lada barowa. Nadrukowane faktury materiałów, odbijające światło bez załamań – zdradzają swoją płaskość. Scenografia od początku wprowadza nas w umowność przestrzeni. Umawiamy się z twórcami na mieszkanie klasy średniej z Paryża. Nie wiadomo jednak, na jaki czas.
Realne meble to kanapa, stolik kawowy i stół jadalniany z kilkoma krzesłami. W końcu aktorzy muszą gdzieś usiąść i na czymś oprzeć łokcie. Jedyną ozdobą mieszkania jest wnęka z kryształami, pod którą znajduje się lada zastawiona alkoholem.
Bohaterowie całymi dniami snują się po domu ze szklanką bourbona w rękach. Główna bohaterka, niczym diwa, przechadza się w powłóczystych satynowych sukniach – obraz rodem z lat 70. Problem w tym, że kolejne postacie wyłamują się z tej epoki. Mamy wyzwoloną fryzjerkę w skórzanym kombinezonie, ostrą prawniczkę we damskim kostiumie, później w jeansach rurkach. Męscy bohaterowie również nie tworzą spójnego obrazu: pisarz – współczesny intelektualista, oczywiście w golfie, rosyjski przedsiębiorca w garniturze z lat dwutysięcznych i polski mafioso w garniturze z szerokimi ramionami, i z nienaturalnie wąską talią.
Realizacja podkreśla fasadowość i prowizoryczność całości. W tym tkwi niezamierzony potencjał spektaklu. Widowisko przypomina parodię „Dynastii” czy „Mody na sukces”. Akcja toczy się żwawo, a perypetie kobiet potrafią wciągnąć. Kto w końcu nie lubi plotek? Postacie są dynamiczne i naturalne, a aktorzy bez cienia żenady wypowiadają kolejne niewybredne kwestie. Widać, że dobrze się czują w komediowej konwencji.
Płaskie, kartonowe ściany oddają płaskość żartów i realiów społecznych, a niespójność kostiumów odrywa postacie od konkretnego kontekstu czasowego. W efekcie tekst zostaje zawieszony w próżni, a jego krzywdzący humor trudno traktować poważnie. Sztuczność całego przedstawienia pozwala widzowi zachować dystans i śmiać się z niepoprawnych politycznie dowcipów – czasem z zażenowania, czasem z samej sytuacji, w której się znaleźliśmy.
Jednak od teatru instytucjonalnego oczekiwałabym czegoś więcej. Teatr Dramatyczny zdaje się nie doceniać swojej publiczności, ale też nie uwzględniać potencjalnych, przyszłych odbiorców z młodszego pokolenia.
Teatr Dramatyczny w Białymstoku