Artysta występował na najważniejszych polskich scenach operowych, odnosił sukcesy za granicą, śpiewał w nowojorskiej Carnegie Hall i współpracował z Krzysztofem Pendereckim.
fot. Opera Śląska w Bytomiu
Zmarł Henryk Grychnik, jeden z najwybitniejszych polskich tenorów lirycznych, przez 35 lat związany z Operą Śląską w Bytomiu. Artysta występował na najważniejszych polskich scenach operowych, odnosił sukcesy za granicą, śpiewał w nowojorskiej Carnegie Hall i współpracował z Krzysztofem Pendereckim. Był przedstawicielem pokolenia śpiewaków, które współtworzyło powojenną historię polskiego teatru operowego. Miał 93 lata.
Informację o śmierci artysty przekazała 9 listopada Opera Śląska w Bytomiu, z którą Henryk Grychnik związany był od 1956 do 1991 roku. W pożegnaniu dyrekcja i zespół teatru przypomnieli jego niezwykłą muzykalność, wrażliwość interpretacyjną oraz kreacje sceniczne, które przez dziesięciolecia zachwycały publiczność.
Henryk Grychnik urodził się 22 sierpnia 1933 roku w Zabrzu. Jego droga do kariery operowej rozpoczęła się w dość nieoczekiwanych okolicznościach. Jak przypomina bytomska prasa, zainteresowanie śpiewem rozwijał początkowo w amatorskim ruchu muzycznym. Do udziału w zajęciach jednego z klubów zachęcił go ksiądz odwiedzający rodzinny dom podczas kolędy. Później młody Grychnik zwyciężył w konkursie „Szukamy młodych talentów”, dzięki czemu otrzymał możliwość nauki w szkole muzycznej w Zabrzu.
Talent szybko otworzył mu drogę na profesjonalną scenę. Zadebiutował w Operze Krakowskiej partią Leńskiego w „Eugeniuszu Onieginie” Piotra Czajkowskiego. W 1956 roku został zaangażowany do Opery Śląskiej w Bytomiu, z którą związał niemal całe swoje życie zawodowe.
Przełomowym momentem w karierze Henryka Grychnika był rok 1960, kiedy wystąpił jako Edgar w „Łucji z Lammermoor” Gaetana Donizettiego. Partia ta wymaga od tenora zarówno wyjątkowej sprawności technicznej, jak i umiejętności budowania dramatycznej postaci. Grychnik zdobył uznanie jako interpretator repertuaru belcantowego, szczególnie oper Donizettiego i Gioacchina Rossiniego.
Do jego najważniejszych kreacji należały również hrabia Almaviva w „Cyruliku sewilskim” Rossiniego, Tamino w „Czarodziejskim flecie” Wolfganga Amadeusza Mozarta oraz Leński w „Eugeniuszu Onieginie” Czajkowskiego. Występował także w „Uprowadzeniu z seraju” Mozarta, „Włoszce w Algierze” Rossiniego i „Kawalerze srebrnej róży” Richarda Straussa.
Szczególne miejsce w jego repertuarze zajmowała muzyka Mozarta. Grychnik ceniony był za precyzję wokalną, lekkość prowadzenia frazy i umiejętność wykonywania wymagających partii tenorowych, w których konieczne jest łączenie swobody technicznej z muzyczną elegancją.
Jego interpretacje można było usłyszeć w wielu polskich teatrach operowych. Występował między innymi na scenach Warszawy i Wrocławia, a partie w „Łucji z Lammermoor” i „Traviacie” Giuseppe Verdiego wykonywał w teatrach operowych w całym kraju.
W 1963 roku Henryk Grychnik zdobył II nagrodę na prestiżowym Międzynarodowym Konkursie Muzycznym w Genewie. Sukces ten otworzył przed nim możliwości rozwoju kariery poza Polską.
Otrzymał wówczas propozycję angażu do Komische Oper w Berlinie. Wyjazd uniemożliwiły mu jednak władze PRL, które odmówiły zgody na podjęcie pracy za granicą. Artysta nie zdecydował się na pozostanie poza krajem bez oficjalnego zezwolenia, ponieważ oznaczałoby to ryzyko utraty możliwości powrotu do Polski. Ostatecznie uzyskał zgodę na występy w Szwajcarii. Przez trzy lata był związany z Operą w Zurychu, gdzie rozwijał międzynarodową karierę. Występował również na innych europejskich scenach.
Mimo zagranicznych sukcesów pozostał wierny Operze Śląskiej. W przeciwieństwie do wielu wybitnych polskich śpiewaków swojego pokolenia nie zdecydował się na stałe przeniesienie do innego teatru. Bytomska scena pozostawała jego najważniejszym miejscem pracy artystycznej.
Dorobek Henryka Grychnika obejmował także muzykę oratoryjną i kantatową. Szczególne miejsce zajmowała w nim twórczość Krzysztofa Pendereckiego, którego kompozycje należą do najważniejszych osiągnięć polskiej muzyki współczesnej.
Grychnik był uznawany za wybitnego interpretatora dzieł kompozytora. Według informacji przywoływanych przez bytomski samorząd i lokalną prasę jako jedyny śpiewak miał w repertuarze wszystkie utwory kantatowe Pendereckiego.
W 1985 roku wystąpił jako solista podczas wykonania „Polskiego Requiem” Pendereckiego w nowojorskiej Carnegie Hall oraz w Bostonie. Było to jedno z ważnych wydarzeń w jego międzynarodowej działalności koncertowej.
Artysta uczestniczył również w nagraniach fonograficznych. Jego nazwisko pojawia się między innymi przy rejestracjach dzieł Karola Szymanowskiego, w tym „Harnasiów” i „Króla Rogera”.
Henryk Grychnik należał do pokolenia artystów, którzy budowali renomę Opery Śląskiej w okresie jej intensywnego rozwoju. Bytomski teatr, założony w 1945 roku, stał się jednym z najważniejszych ośrodków operowych w powojennej Polsce. Przez jego scenę przewinęło się wielu znakomitych śpiewaków, a część z nich, podobnie jak Grychnik, związała z nim znaczną część swojej kariery.
Artysta pozostawał etatowym solistą Opery Śląskiej do 1991 roku, kiedy przeszedł na emeryturę. Zakończenie stałej pracy scenicznej nie oznaczało jednak zerwania kontaktów z teatrem ani całkowitego wycofania się z działalności muzycznej.
Grychnik regularnie uczestniczył w premierach i wydarzeniach organizowanych przez Operę Śląską. Spotykał się również z publicznością, wspominając swoją wieloletnią karierę i historię bytomskiego teatru.
W grudniu 2019 roku uczestniczył w premierze „Napoju miłosnego” Gaetana Donizettiego. Dla artysty było to szczególne wydarzenie, ponieważ niemal czterdzieści lat wcześniej na tej samej scenie kreował rolę Nemorina w premierowej inscenizacji tego dzieła.
Jeszcze w listopadzie 2020 roku wystąpił podczas spotkania z cyklu „Porozmawiajmy o Operze”, zorganizowanego w sali im. Adama Didura. Ze względu na obowiązujące wówczas ograniczenia pandemiczne wydarzenie odbyło się bez udziału publiczności i było transmitowane przez internet.
Henryk Grychnik był wielokrotnie nagradzany za osiągnięcia artystyczne. Oprócz II nagrody Międzynarodowego Konkursu Muzycznego w Genewie w 1963 roku otrzymał między innymi Nagrodę Artystyczną miasta Katowice w 1974 roku, Złotą Maskę w 1975 roku oraz Srebrną Maskę w 1978 roku.
W 2022 roku Opera Śląska uhonorowała go Statuetką Opery Śląskiej, przyznając Nagrodę Specjalną za wybitne osiągnięcia artystyczne oraz wieloletni wkład w historię teatru.
Rok później, w sierpniu 2023 roku, artysta obchodził 90. urodziny. Z tej okazji odwiedzili go przedstawiciele Opery Śląskiej, wspólnie świętując jubileusz jednego z najbardziej zasłużonych solistów bytomskiej sceny.
W pożegnaniu opublikowanym 9 listopada 2026 roku Opera Śląska podkreśliła, że Henryk Grychnik należał do wyjątkowego pokolenia śpiewaków, którzy przez dziesięciolecia tworzyli artystyczną historię teatru. Przypomniano jego najważniejsze role, międzynarodowe sukcesy i przywiązanie do bytomskiej sceny. Był artystą cenionym zarówno za umiejętności wokalne, jak i rozległość repertuaru obejmującego operę, muzykę oratoryjną oraz dzieła współczesnych kompozytorów.
Pozostawił po sobie dorobek obejmujący dziesiątki kreacji scenicznych, występy koncertowe i nagrania, a także ważne miejsce w historii Opery Śląskiej.
Redakcja portalu „Teatr dla Wszystkich” składa Rodzinie, Bliskim oraz całej społeczności Opery Śląskiej wyrazy głębokiego współczucia. Z szacunkiem żegnamy Henryka Grychnika, wybitnego śpiewaka, którego wieloletnia działalność artystyczna pozostaje ważną częścią historii polskiej kultury muzycznej.
