Każdy widz ma rację

Para, która zaprosiła do siebie młodego chłopaka, nie należała do wyższych sfer – to byli ludzie z bloków, właśnie tacy, o jakich mówisz.

W robieniu filmu ważne są dla mnie dwie kwestie: jedna to wewnętrzna potrzeba, druga – opowiadanie o świecie, który znam i który w jakiś sposób jest mi bliski.

Nie będę udawał, że znam świat blokowisk, nie mam kontaktu z tymi ludźmi. Na nieszczęście albo szczęście (śmiech) otaczam się samymi pretensjonalnymi starszymi panami i paniami. Z takich właśnie ludzi pisaliśmy scenariusz – pewne zdania czy wypowiedzi bohaterów są kwestiami, które słyszałem podczas różnych kolacji i spotkań, na które bywałem zapraszany.

Wzrusza mnie nieszczęście ludzi, którzy teoretycznie mają wszystko.

Z drugiej strony szeroko rozumiane środowisko artystyczne nigdy nie miało większego problemu choćby z akceptacją związków w różnych konfiguracjach. Gdy popatrzymy na historię literatury, sztuki i innych dziedzin artystycznych, zobaczymy, że margines tolerancji zawsze był znacznie większy niż u przysłowiowego Mirka hydraulika.

I tak, i nie. Ona kolekcjonuje sztukę, która jest rekompensatą pewnej życiowej straty. On jest dla mnie kimś, kto mógł być w przeszłości np. konsulem, kimś, kto pełnił funkcję reprezentacyjną. Tak myślę o swoich bohaterach.

Nie są artystami, są osobami, które się z nimi przyjaźnią – bywają w tym środowisku, są blisko, ale sami nie mają na tyle odwagi, by się otworzyć. Są w jakiś sposób uprzywilejowani klasowo i intelektualnie. I mimo to tkwią w starym paradygmacie tego, co znaczyło być dobrym człowiekiem, w tym mentalnym więzieniu. Nie mogą uwolnić się od tych sztywnych ram narzuconych im przez społeczeństwo i kulturę, w której się wychowali. To jest dla mnie właśnie mniej oczywiste i silniejsze ustawienie tej sytuacji.

Warto zwrócić uwagę na pewien kontrast. „Pieśń o nocy” jest poetycka w formie, muzyce, sposobie kadrowania czy scenografii, z drugiej zaś strony ukazuje erotyczne zbliżenie bardzo dosłownie. Czy ten kontrast ma powiedzieć coś uniwersalnego – że nieważne, skąd pochodzimy i kim jesteśmy, w łóżku natura zrównuje wszystkich? Czy jest to raczej forma nowego, nieznanego doświadczenia głównego bohatera, która stoi w opozycji do jego dotychczasowego życia?

Zgodzę się i nie zgodzę.

Zdecydowaliśmy się jednak na realizację tych scen w mastershocie, w szerokim planie, co nadaje im dodatkowy, dokumentalny charakter. Nie mówiłbym jednak o „dosłowności”.

Oprócz końcówki sceny, gdzie obserwujemy parę z bliska…

To jeden z moich ulubionych kadrów. Dla mnie osobiście również bardzo poetycki. Ale wszyscy mamy różne wrażliwości, więc dopuszczam różne możliwości odbioru tego ujęcia, w tym naturalistyczną.

Zgodzisz się jednak, że widza może w pewnej mierze zszokować to, co zobaczy. To trochę jak w scenie w pociągu z pierwszej części Nimfomanki….

Ludzi szokują różne rzeczy. Mnie rzeczy raczej ciekawią. Nasz film można rozczytywać w dwóch kategoriach: stricte fabularnej, psychologicznej oraz symbolicznej. Poetyckość otwiera nas na symbolikę – chociażby młodego chłopaka, który może być personifikacją pragnienia, pożądania, a może aniołem śmierci. A naturalizm pozwala zobaczyć realną sytuację, prawdziwych ludzi.

Wydaje się też, że „Pieśń o nocy” pokazuje, jak marzenie o czymś jest dużo bardziej atrakcyjne od jego spełnienia. Po wszystkim, co się wydarza, młody chłopak zostaje odrzucony przez żonę głównego bohatera. Nie ma już poetyckiego rozmarzenia o tym, jak to będzie. To się już wydarzyło – „Masz pieniądze i wyjdź”.

To bardzo ważny, tajemniczy moment tego filmu. To nie było jej marzenie. Robiąc research do filmu, rozmawiałem z psychologiem i seksuologiem Robertem Kowalczykiem, pytając go, na ile sytuacja ukazana w filmie jest realna i czy takie rzeczy w związkach się zdarzają.

Powiedział mi, że jest to jak najbardziej prawdopodobna sytuacja, ponieważ żony gejów w momencie, w którym zgadzają się na zbliżenie ich męża z innym mężczyzną, nie chcą oddać sfery erotycznej – dlatego często zostają obserwatorkami, organizatorkami całego wydarzenia. Są w pobliżu, by na jakimś poziomie uczestniczyć w tym, co się dzieje.

Jest w tym działaniu zazdrość? Chęć kontroli?

Myślę, że jest to złożone. Ale akt seksualny pomiędzy moją bohaterką a chłopakiem widzę jako ostatnie, symboliczne jej zbliżenie z mężem – chłopak jeszcze nim pachnie, ma na sobie jego pot, wygląda jak jego młodsza wersja.

Porozmawiajmy jeszcze o kontrastach. Dla mnie „Pieśń o nocy” to queerowa tematyka w tradycyjnych wnętrzach. Na poziomie estetycznym dochodzi tu do niemałego zderzenia. Spodziewamy się kampu niczym u Almodóvara, a dostajemy przestrzeń rodem ze szlacheckiego dworku: ciężką, zabudowaną obrazami, tradycyjną i nieco staroświecką…

Mamy kontrast starego porządku – ludzi, którzy w nim żyją – z młodą energią, która w ten świat wkracza. Zależało mi na tym, żeby dom małżeństwa reprezentował ich pokolenie oraz to, że rzecz dzieje się w Polsce. Dlatego nie poszedłem w estetykę bliższą młodemu bohaterowi – chciałem uczynić go intruzem, który wdziera się do statecznego świata „starych”.

Zależało mi na jak najwierniejszym oddaniu charakteru takiego miejsca, dlatego np. użyliśmy na planie oryginalnych obrazów. W filmie można zobaczyć prace m.in. Janka Simona, Martyny Pinkowskiej, Rafała Zajki czy Krzysztofa Gila. Co nieoczywiste, uważny widz znajdzie w jednym z kadrów również popiersie Jana Pawła II.

Słyszałem głosy, że nasz film bliższy jest nie Almodóvarowi, a Viscontiemu… Queer queerowi nierówny.

 Im więcej różnych opinii, tym lepiej dla filmu.

Jasne, właśnie o to chodzi. Ustalmy, że każdy z widzów ma rację (śmiech).

Krótki metraż ma to do siebie, że musi kondensować wiele rzeczy. Widzisz potencjał na rozwinięcie tej historii w innym, dłuższym formacie? Wprawdzie coming out jako temat jest już przez kino dość mocno wyeksploatowany, ale chyba nie na tyle, by nie dać szansy bohaterom „Pieśni o nocy” na rozwinięcie historii swoich postaci.

Myślę, że wyjątkowość tego filmu polega na poruszeniu tematyki seksualności ludzi w podeszłym wieku – tego w naszym rodzimym kinie jeszcze nie było. Drugą sprawą jest kwestia małżeństw gejów z heteroseksualnymi kobietami – tu również dotykamy problemu nieodkrywanego wcześniej w Polsce.

Potencjał na rozwinięcie historii z „Pieśni o nocy” jest, ale nie wiem, czy będziemy mieć taką możliwość, zwłaszcza że pracujemy już nad kolejnymi projektami. Na pewno chcemy zrobić spektakl na podstawie scenariusza naszego filmu i przy okazji badać, na ile „filmowo” możemy opowiedzieć tę historię na scenie – na zasadzie eksperymentu, szukania nowych ścieżek.

Z tą samą obsadą?

Oczywiście.