„Epitafium dla Proroka Ilji – Misterium Wierszalińskie” to teatralno-muzyczny projekt inspirowany historią Eliasza Klimowicza i stworzonej wokół niego wspólnoty Wierszalina. W przedstawieniu w reżyserii Bartłomieja Krysiuka wystąpią m.in. Adam Strug, Eliza Sacharczuk, Julita Charytoniuk, Andrzej Popławski, Rafał Łyszczarz, Jakub Śliwowski i Mateusz Krysiuk.
Premiera odbędzie się 30 września 2026 roku w Białymstoku, po czym spektakl wyruszy w ogólnopolską trasę.
Miał być prorokiem, a Wierszalin – Nowym Jeruzalem. Eliasz Klimowicz, prawosławny chłop z Podlasia, wokół którego w okresie międzywojennym powstała wspólnota religijna, stał się jedną z najbardziej niezwykłych postaci historii tego regionu. Jego zwolennicy nazywali go Ilją, przypisywali mu szczególną misję i oczekiwali spełnienia zapowiedzi dotyczących końca świata. Sam Klimowicz z czasem zniknął, a okoliczności jego śmierci i miejsce pochówku do dzisiaj pozostają nieznane.
Niemal sto lat później ta historia staje się punktem wyjścia do „Epitafium dla Proroka Ilji – Misterium Wierszalińskiego”, autorskiego projektu Bartłomieja Krysiuka. Premiera została zaplanowana na 30 września w białostockim klubie Zmiana Klimatu. Następnie przedstawienie będzie prezentowane w kolejnych miastach Polski, a finał trasy zapowiedziano na 30 października w Gdańskim Teatrze Szekspirowskim.
Misterium
Twórców przedstawienia nie interesuje sceniczna rekonstrukcja biografii Klimowicza ani rozstrzyganie sporu o to, kim właściwie był człowiek, którego wyznawcy uznali za proroka. Historia Wierszalina służy im raczej do postawienia pytań o potrzebę wiary, narodziny autorytetu, mechanizm tworzenia wspólnoty oraz moment, w którym oczekiwanie na spełnienie obietnicy zamienia się w rozczarowanie.
Spektakl został pomyślany jako forma łącząca teatr, muzykę i obrzęd. Istotną częścią jego konstrukcji są tradycyjne pieśni Podlasia i pogranicza, wykonywane w ich pierwotnych wariantach językowych. Muzyka nie pełni tutaj funkcji ilustracyjnej, lecz współtworzy dramaturgię przedstawienia.
Sami realizatorzy określają „Epitafium dla Proroka Ilji” jako „podlaskie requiem ludowe”. Punktem odniesienia pozostaje śmierć i związany z nią rytuał, ale również szczególny paradoks historii Klimowicza: człowieka, którego los obrósł legendą, choć nie pozostał po nim nawet grób.
„Symbolem końca świata każdego człowieka jest mogiła. Ale Ilja jej nie ma. Może dlatego jego historia ciągle trwa” – czytamy w materiałach towarzyszących projektowi.
Adam Strug jako Bóg, Bartłomiej Krysiuk jako Ilja
Jedną z najważniejszych postaci przedstawienia zagra Adam Strug – śpiewak, instrumentalista, kompozytor i badacz tradycyjnych pieśni religijnych. W „Epitafium dla Proroka Ilji” wystąpi w roli Boga. Bartłomiej Krysiuk, będący jednocześnie autorem scenariusza i reżyserem przedstawienia, wcieli się w Eliasza Klimowicza – Proroka Ilję.
W obsadzie znaleźli się także Eliza Sacharczuk jako Matka Boska Wierszalińska I oraz Julita Charytoniuk jako Matka Boska Wierszalińska II. Grupę określoną przez realizatorów jako „Sekta Wierszalińska” tworzą Andrzej Popławski, Rafał Łyszczarz, Jakub Śliwowski i Mateusz Krysiuk.
Za scenografię odpowiada Andrzej Popławski, kostiumy przygotowuje Iwona „Akasha” Pielecka, reżyserią światła zajmuje się Mateusz Bułatewicz, za dźwięk odpowiada Wojciech Pątkiewicz, a inspicjentem jest Daniel Szreder. Autorem plakatu przedstawienia jest Maciej Szupica.
Producentem spektaklu jest Stowarzyszenie Kultury i Dziedzictwa Podlasia „PATRIARKH”.
Od Wierszalina do współczesności
Historia Klimowicza i Wierszalina nie została potraktowana wyłącznie jako lokalna osobliwość sprzed blisko stu lat. Twórcy przedstawienia chcą poprzez nią przyjrzeć się również współczesnej potrzebie poszukiwania autorytetów – religijnych, duchowych, ideologicznych czy politycznych – oraz mechanizmom, które powodują, że grupa ludzi zaczyna powierzać jednej osobie własne oczekiwania i nadzieje.
Dlatego przedstawienie koncentruje się na narodzinach wiary i wspólnoty, ale także na jej późniejszym rozpadzie. „Koniec świata” nie musi tu oznaczać apokalipsy. Może być osobistym doświadczeniem utraty, śmierci, niespełnienia albo momentem, w którym rozpada się przekonanie, na którym wcześniej zbudowano własny porządek rzeczy.
Spektakl trwa około 90 minut i prezentowany będzie w formule teatralnej, z publicznością zajmującą miejsca siedzące.
„Ilja”. Drugi Dziennik Wierszaliński
Przygotowaniom do premiery towarzyszy również filmowy cykl „Dzienniki Wierszalińskie”. Jest on zapisem drogi prowadzącej twórców do miejsc związanych z Klimowiczem i historią jego wspólnoty, a zarazem próbą odnalezienia śladów świata, który pozostał po Wierszalinie.
Ukazała się właśnie druga część cyklu zatytułowana „ILJA”. Jej punktem wyjścia ponownie staje się zagadka śmierci Klimowicza i brak miejsca, które można byłoby jednoznacznie wskazać jako jego grób.
Premiera: 30 września 2026, Białystok – Zmiana Klimatu
Trasa: październik 2026
Finał: 30 października 2026, Gdański Teatr Szekspirowski
www.prorokilja.pl
