13 grudnia w Instytucie Teatralnym odbyło się uroczyste ogłoszenie wyników XI Konkursu Fotografii Teatralnej.
fot. Karolina Jóźwiak – zdjęcie ze spektaklu „Anioły w Warszawie”
Wydarzenie, które od lat pełni funkcję barometru kondycji i kierunków rozwoju polskiej fotografii teatralnej, w tym roku wybrzmiało wyjątkowo wyraźnie: nie tylko jako podsumowanie sezonu, lecz także jako sygnał zmiany myślenia o samym medium.
Do tegorocznej edycji zgłosiło się 163 fotografek i fotografów. Skala udziału nie była jednak najważniejsza. Kluczowe okazały się decyzje programowe organizatorów, które przywróciły konkursowi klarowność i ciężar gatunkowy. Cztery kategorie – zamiast dotychczasowych trzech – oraz powrót do zasady jednej głównej nagrody w każdej z nich porządkowały pole rywalizacji i pozwoliły mocniej wybrzmieć indywidualnym postawom twórczym.
– Pojawiły się nie trzy, a cztery kategorie, z czego dwie nowe: zestaw dokumentacyjny backstage’owy oraz – coraz ważniejsza część fotografii teatralnej – zestaw kreacyjny, artystyczny, promocyjny, eksperymentalny. Wróciliśmy także do pierwotnego założenia konkursu, czyli przyznawania nie kilku, a jednej głównej nagrody w każdej kategorii – mówiła podczas finałowego wieczoru Magdalena Ożarowska, koordynatorka Konkursu.
Ten powrót do podstaw nie oznaczał cofnięcia się w rozwoju. Przeciwnie – tegoroczny werdykt Jury pokazał, jak bardzo fotografia teatralna oddaliła się od funkcji czysto dokumentacyjnej, a jednocześnie jak świadomie potrafi dziś negocjować swoją autonomię wobec teatru.
Nagrodę Główną w kategorii Teatralne zdjęcie sezonu otrzymał Piotr Magdziarz za fotografię „Ostatnie miłe wspomnienie” z Teatru Gdynia Główna. To praca, która nie próbuje streszczać spektaklu ani ilustrować jego sensów, lecz kondensuje doświadczenie sceniczne w jednym, precyzyjnie uchwyconym momencie. Weronika Bilska z Jury zwracała uwagę na przekroczenie konwencji dokumentalnej i budowanie wielowarstwowej narracji, rozwijającej się w czasie oglądu. To fotografia, która nie potrzebuje kontekstu, by działać – sama staje się opowieścią.
W kategorii Zestaw dokumentacyjny sceniczny zwyciężyła Karolina Jóźwiak za fotografie do spektaklu „Anioły w Warszawie” w reżyserii Wojciecha Farugi z Teatru Dramatycznego w Warszawie. Jury podkreślało dojrzałość spojrzenia i umiejętność zachowania równowagi pomiędzy teatrem a fotografią. Ten zestaw potwierdza, że dokumentacja sceniczna nie musi być wtórna wobec przedstawienia. Może funkcjonować jako autonomiczna interpretacja, oparta na świadomości środków fotograficznych i konsekwentnej pracy z rytmem, światłem i kompozycją.
Nowa kategoria – Zestaw dokumentacyjny backstage’owy – okazała się jednym z najmocniejszych punktów tegorocznej edycji. Nagrodę Główną otrzymał Wojciech Sobolewski za zdjęcia ze spektaklu „Laguna” w reżyserii Pawła Sakowicza z TR Warszawa. Zamiast powtarzać dobrze znane klisze kulis, Sobolewski pokazuje backstage jako przestrzeń intensywnego działania. To miejsce rozgrzewania ciał, koncentracji energii i formowania się świata scenicznego, który dopiero za chwilę zostanie wystawiony na widok publiczny. Fotografie te nie są zapisem oczekiwania, lecz procesu.
Najbardziej wyrazistym znakiem zmiany okazała się jednak kategoria Zestaw kreacyjny. Nagrodzony cykl Marka Zimakiewicza, inspirowany spektaklem „Sen nocy letniej” w reżyserii Michała Zadary z Teatru Komedia w Warszawie, świadomie gra z konwencją. Portrety aktorów stylizowane na wizerunki korporacyjne odsłaniają swój przewrotny sens dopiero przy dłuższym oglądzie: bohaterowie śpią. Humor, dystans i formalna dyscyplina tworzą serię, która nie tylko dialoguje z tekstem Szekspira, ale też komentuje współczesne strategie promocyjne teatru.
Jury, pracujące w składzie: Zuzanna Berendt, Weronika Bilska, Paulina Góral-Stykowska, Marika Kuźmicz i Dorota Łuczak, przyznało również Nagrodę Dodatkową w postaci stażu fotograficznego w Instytucie Teatralnym, wraz z wynagrodzeniem w wysokości 10 000 zł. Trafiła ona do Alicji Antoszczyk, której prace zwróciły uwagę w kilku kategoriach i potwierdziły spójność oraz potencjał rozwijającej się postawy artystycznej.
W gronie finalistów znaleźli się także m.in. Marta Ankiersztejn, Wiktoria Cieśla, Przemysław Jendroska, Aleksander Joachimiak, Magdalena Kreft (Sisi Cecylia), Grzegorz Krzysztofik, Łukasz Kucharzewski, Marianna Kulesza, Adrian Lach, Martin Raphaël Martiq, Tobiasz Papuczys, Daniel Rumiancew i Maurycy Stankiewicz. Zestaw nazwisk pokazuje szerokie spektrum wrażliwości i strategii pracy z obrazem – od klasycznej dokumentacji po świadome eksperymenty formalne.
XI Konkurs Fotografii Teatralnej nie tyle podsumował sezon, ile wyraźnie zaznaczył kierunek: fotografia teatralna coraz rzadziej pełni rolę służebną wobec sceny. Staje się równorzędnym partnerem – medium interpretacji, komentarza i autonomicznej wypowiedzi artystycznej. W tym sensie tegoroczna edycja była nie tylko konkursem, lecz także diagnozą stanu współczesnego myślenia o obrazie w teatrze.
