29 listopada w bytomskim Teatrze Sztukoffnia odbędzie się premiera spektaklu „Nondum” według tekstu Lidii Amejko, w reżyserii Niny Wolskiej
plakat: Teatr Sztukoffnia w Bytomiu
To groteskowa, pełna czarnego humoru opowieść o człowieku, który utknął na granicy życia i śmierci. Przedstawienie jest zwieńczeniem kilkumiesięcznego projektu artystycznego „Bytom nondum vidit!”, angażującego lokalnych twórców i mieszkańców miasta.
W pokoju nieustannie coś hałasuje. Terkoczą mechanizmy, szumi radio, na ekranach pojawia się śnieg. Wszystkie te dźwięki zagłuszają ciszę, która dla tytułowego bohatera może oznaczać ostateczny koniec. Nondum znajduje się w osobliwym stanie zawieszenia. Próbuje odejść, ale za każdym razem coś go zatrzymuje. Łacińskie słowo „nondum” oznacza „jeszcze nie” i właśnie te dwa słowa wyznaczają rytm jego egzystencji.
W tej dziwnej przestrzeni towarzyszy mu Emilia, głęboko wierząca gospodyni, która o sprawach duszy potrafi mówić ze swobodą właściwą codziennym rozmowom. Pojawia się również Psychopomp, przewodnik dusz do zaświatów, przedstawiony jako handlarz metafizycznej galanterii. Przynosi opowieść, której nikt nie zamawiał, a która może odmienić los bohatera.
Tekst Lidii Amejko łączy refleksję nad przemijaniem z absurdem, groteską i czarnym humorem. Bohaterowie rozmawiają o sprawach ostatecznych, ale śmierć nie odbiera im poczucia humoru. W świecie przedstawionym przez autorkę metafizyka przenika codzienność, a pytania o życie po śmierci pojawiają się wśród zwyczajnych przedmiotów, odgłosów i ludzkich przyzwyczajeń.
Historia powstawania „Nondum” jest równie interesująca jak zapowiadany spektakl. Przedstawienie realizowane jest w ramach projektu „Bytom nondum vidit! Multidyscyplinarne działania lokalnych twórców”, dofinansowanego z budżetu gminy Bytom.
Prace rozpoczęły się od słuchowiska „Z życia dusz”, przygotowanego na podstawie twórczości Lidii Amejko. Nagranie stało się inspiracją do kolejnych działań artystycznych, w których uczestniczyli mieszkańcy Bytomia reprezentujący różne pokolenia.
Podczas warsztatów malarskich prowadzonych przez Elizę Flaszewską powstawały obrazy inspirowane usłyszanymi historiami. Uczestnicy przekładali literackie wyobrażenia na język plastyki, tworząc własne interpretacje świata przedstawionego przez pisarkę. Efekty tych działań zaprezentowano 27 czerwca podczas wernisażu „Z życia dusz”, któremu towarzyszył koncert zespołu Kuczeryki.
Teraz obrazy mają znaleźć się w scenografii przedstawienia. W ten sposób prace mieszkańców staną się częścią teatralnej opowieści. Projekt połączył literaturę, muzykę, sztuki wizualne i teatr, a listopadowa premiera będzie finałem tego procesu.
Za reżyserię odpowiada Nina Wolska, pracująca w konsultacji z zespołem. Muzykę skomponował Dariusz Budkiewicz, a multimedia przygotował Piotr Tenczyk, wykorzystując również nagrania zespołu Kuczeryki. Na scenie wystąpią Nina Wolska, Anna Kandziora i Patryk Strojewski.
Twórcy zapowiadają przedstawienie, w którym ważną rolę odegrają muzyka, obrazy i ludzkie głosy. Wszystkie te elementy mają budować rzeczywistość zawieszoną pomiędzy życiem a śmiercią, codziennością a metafizyką.
Premiera odbędzie się w jednym z najbardziej kameralnych miejsc teatralnych na Śląsku. Sztukoffnia działa w Bytomiu od sierpnia 2022 roku. Jej siedzibą jest prywatne mieszkanie o powierzchni 94 metrów kwadratowych, w którym jeden z pokoi zamieniono w przestrzeń sceniczną.
Teatr prowadzi Patryk Strojewski, aktor i animator życia kulturalnego. Sztukoffnia powstała z potrzeby stworzenia miejsca dla niezależnych działań artystycznych, spotkań twórców i publiczności oraz realizacji przedstawień, które mogą powstawać poza dużymi instytucjami.
Widzowie oglądają spektakle w pomieszczeniu liczącym zaledwie trzydzieści kilka metrów kwadratowych. Kameralność jest tutaj naturalną cechą teatralnego doświadczenia. Bliskość aktorów i publiczności sprawia, że każde przedstawienie staje się spotkaniem, a rozmowy po spektaklach, często prowadzone przy herbacie i cieście, są częścią działalności tego miejsca.
O niezwykłym charakterze Sztukoffni pisał niedawno Marcin Hałaś na łamach „Życia Bytomskiego”, przybliżając historię teatru funkcjonującego w przestrzeni mieszkalnej. To przykład oddolnej inicjatywy kulturalnej, która od kilku lat rozwija własną działalność artystyczną i skupia wokół siebie lokalne środowisko twórcze.
Realizacja „Nondum” dobrze wpisuje się w ten sposób pracy. Mieszkańcy uczestniczyli w przygotowaniach, a ich twórczość znajdzie swoje miejsce w przedstawieniu. Sztukoffnia wykorzystuje więc możliwości niewielkiej przestrzeni, angażując w działalność teatralną osoby, które na co dzień zajmują się różnymi dziedzinami sztuki.
Tytułowy Nondum nie potrafi przekroczyć granicy oddzielającej życie od śmierci. Każda kolejna próba odejścia kończy się odroczeniem. Bohater trwa w oczekiwaniu, które stopniowo staje się jego sposobem istnienia.
Ta sytuacja pozwala przyjrzeć się ludzkiej potrzebie odkładania tego, co nieuchronne. W świecie Lidii Amejko sprawy ostateczne przybierają niekiedy zaskakująco zwyczajne formy. Śmierć może zapukać do drzwi, a przewodnik dusz przypominać osobliwego handlarza. Groteska oswaja lęk, choć nie przynosi łatwych odpowiedzi.
Twórcy przedstawienia zapowiadają poetycki, metafizyczny tekst, w którym ważne miejsce zajmują również humor i absurd. „Nondum” ma opowiadać o oczekiwaniu, przemijaniu i granicy, którą każdy człowiek będzie musiał kiedyś przekroczyć.
Premiera odbędzie się 29 listopada 2026 roku o godz. 19.00 w Teatrze Sztukoffnia przy ul. Oświęcimskiej 1/5 w Bytomiu.
Realizatorzy i obsada:
Tekst: Lidia Amejko
Reżyseria: Nina Wolska, w konsultacji z zespołem
Muzyka: Dariusz Budkiewicz
Multimedia: Piotr Tenczyk, z wykorzystaniem nagrań zespołu Kuczeryki
Występują: Nina Wolska, Anna Kandziora, Patryk Strojewski
Gościnny udział: zespół Kuczeryki
Projekt „Bytom nondum vidit! Multidyscyplinarne działania lokalnych twórców” został dofinansowany z budżetu gminy Bytom.
