3 i 4 października w kieleckiej Bazie Zbożowej odbędzie się XXVI Przegląd Teatrów Alternatywnych.
infografika: Teatr ECCE HOMO
Tegoroczna edycja będzie miała szczególny charakter – zostanie połączona z obchodami 30-lecia Teatru Ecce Homo, jednej z najdłużej działających niezależnych grup teatralnych w Kielcach.
Udział w wydarzeniu ma być bezpłatny, a organizatorzy zapowiedzieli uruchomienie zbiórki, która pomoże sfinansować część kosztów Przeglądu. Szczegółowy program jubileuszowego weekendu ma zostać ogłoszony w najbliższych dniach.
„Drodzy Nasi Widzowie, Przyjaciele, Miłośnicy! Dokładnie za miesiąc, w dniach 3–4 października, zapraszamy na XXVI Przegląd Teatrów Alternatywnych, połączony ze skromnymi obchodami 30-lecia istnienia naszego Teatru” – poinformował Teatr Ecce Homo w mediach społecznościowych.
Dwa październikowe dni w Bazie Zbożowej mają więc połączyć dwa wydarzenia mocno związane z historią kieleckiej sceny niezależnej: kolejną edycję Przeglądu Teatrów Alternatywnych oraz jubileusz zespołu, którego początki sięgają 1996 roku.
Teatr Ecce Homo powstał w 1996 roku z inicjatywy Tadeusza Maja, artysty plastyka i ówczesnego dyrektora Państwowych Szkół Plastycznych w Kielcach. Pierwszy spektakl grupy – „Ecce Homo” – został pokazany 13 listopada 1996 roku. Od tytułu przedstawienia nazwę przyjęły później zarówno zespół, jak i powstałe Stowarzyszenie Artystyczne.
Początkowo projekt miał być właściwie krótkim artystycznym eksperymentem związanym ze szkołą plastyczną. Śmierć Tadeusza Maja w 1997 roku postawiła jednak dalsze istnienie grupy pod znakiem zapytania. Teatr przetrwał, a jego działalność kontynuowała Anna Kantyka-Grela, która od początku była związana z zespołem jako jego menedżerka, a od 2000 roku pełni także funkcję kierowniczki artystycznej.
W pierwszych latach charakterystycznym językiem Ecce Homo był teatr plastyczny, oparty na muzyce, ruchu, obrazie i performansie. Z czasem zespół coraz częściej sięgał również po literaturę i teatr słowa. Na jego scenie pojawiały się adaptacje utworów m.in. Fiodora Dostojewskiego, Aleksandra Sołżenicyna, Tomasza Manna czy Moliera.
W przedstawieniach Ecce Homo regularnie powracały tematy samotności, przemocy, cierpienia, społecznego wykluczenia, obojętności i trudnych relacji między ludźmi. Już w założeniach stowarzyszenia jednym z podstawowych celów działalności było uwrażliwianie odbiorców na krzywdę, zagubienie i ludzką bezradność.
Teatr był też od początku miejscem edukacji. Prowadził bezpłatne, całoroczne warsztaty teatralne, przez które przewijały się kolejne pokolenia młodych ludzi. W starszych materiałach zespołu podawano, że w ciągu pierwszych piętnastu lat działalności do dalszej edukacji artystycznej przygotowanych zostało ponad 120 osób.
Przez pierwszą dekadę działalności siedzibą zespołu były Państwowe Szkoły Sztuk Plastycznych. W maju 2007 roku Ecce Homo przeniosło się do Bazy Zbożowej przy ul. Zbożowej 4. W dawnej spawalni samochodowej powstała wówczas własna sala teatralna grupy.
To właśnie Baza Zbożowa stała się później jednym z najważniejszych punktów kieleckiej kultury niezależnej i miejscem kolejnych edycji Przeglądu Teatrów Alternatywnych. Także tegoroczny jubileusz odbędzie się właśnie tam.
Historia samego Przeglądu Teatrów Alternatywnych jest niemal równie długa jak historia zespołu. Pierwszą edycję Ecce Homo zorganizowało w Kielcach w 2000 roku. Początkowo przedstawienia prezentowano na scenie kieleckiego „plastyka”.
Przez kolejne lata do Kielc przyjeżdżały grupy reprezentujące różne odmiany teatru niezależnego. Wśród uczestników wcześniejszych odsłon wydarzenia znalazły się m.in. Teatr Terminus a Quo z Nowej Soli, Scena Plastyczna KUL, Teatr Wiczy z Torunia, warszawska Academia, Teatr Porywacze Ciał z Poznania, Stajnia Pegaza z Sopotu, Teatr Krzyk z Maszewa czy Teatr Rondo ze Słupska.
Od początku nie chodziło przy tym o stworzenie jednolitego stylistycznie festiwalu. Przegląd miał raczej pokazywać rozmaite języki teatru powstającego poza głównym nurtem instytucjonalnym – teatr plastyczny, ruchowy, performatywny, teatr oparty na słowie czy formy zbliżające się do tańca.
Przy okazji jednej z wcześniejszych edycji Anna Kantyka-Grela zwracała uwagę, że na Przeglądzie występują zespoły niebędące teatrami zawodowymi, ale pracujące z zawodowym zaangażowaniem i na wysokim poziomie. To rozumienie alternatywy – jako przestrzeni autonomicznej pracy, a nie po prostu amatorskiego zaplecza zawodowego teatru – przez lata było jednym z fundamentów wydarzenia.
W 2000 roku, zapowiadając pierwszą edycję Przeglądu, jego organizatorzy wiązali powstanie imprezy z obchodzonym 27 marca Międzynarodowym Dniem Teatru. Już wtedy zakładano, że kielecka publiczność będzie mogła spotkać się z odmienną, awangardową formułą teatru.
Organizatorzy tegorocznej odsłony zdecydowali, że XXVI Przegląd Teatrów Alternatywnych będzie bezpłatny dla publiczności. Jednocześnie zwracają uwagę na finansowy wymiar organizacji wydarzenia.
Jak informuje Ecce Homo, połowę kosztów Przeglądu finansuje Urząd Miasta Kielce. Pozostałe środki zespół gromadzi samodzielnie, aby – jak piszą organizatorzy – zaproszeni artyści i goście mogli zostać „godnie podjęci pod każdym względem”.
Należy dodać, że projekt „XXVI Przegląd Teatrów Alternatywnych w ramach 30-lecia Teatru Ecce Homo” znalazł się także wśród wniosków złożonych do ministerialnego programu „Teatr 2026”, jednak nie otrzymał tam dotacji.
Tym większego znaczenia nabiera pomoc samorządu i publiczności.
Jubileusz Ecce Homo wpisuje się w dłuższą tradycję świętowania kolejnych etapów historii grupy poprzez granie. Gdy teatr obchodził dwudziestolecie, zamiast pojedynczej akademii czy uroczystej gali przygotował cykl prezentacji dwudziestu różnych spektakli ze swojego repertuaru. Zespół przypominał wtedy, że w 1996 roku nikt nie zakładał, iż przedsięwzięcie planowane początkowo na kilka miesięcy przetrwa dwie dekady.
Dziesięć lat później historia powtarza się w jeszcze większej skali. Trzydzieści lat to już nie epizod ani działalność jednego pokolenia. To fragment historii kieleckiej kultury niezależnej, tworzony przez ludzi, którzy często nie wiązali zawodowego życia z aktorstwem, lecz przez lata wracali do teatru i przekazywali go następnym.
XXVI Przegląd Teatrów Alternatywnych odbędzie się 3 i 4 października 2026 roku w Bazie Zbożowej przy ul. Zbożowej 4 w Kielcach. Wstęp na wydarzenia będzie bezpłatny.
