W przededniu Międzynarodowego Dnia Teatru w Instytucie Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie odbyła się konferencja prasowa poświęcona tegorocznym obchodom święta ludzi sceny. Podczas spotkania zaprezentowano kampanię społeczną „Teatr. Sztuka bycia Tobą. W wielu aktach”, przedstawiono światowe i polskie orędzie przygotowane z okazji Międzynarodowego Dnia Teatru, a także zaprezentowano nową inicjatywę Instytutu – kreatywny notes dla widzów zatytułowany „Recenzownik teatralny”.
W konferencji udział wzięli: wiceministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska, dyrektorki Instytutu Teatralnego – Justyna Czarnota-Misztal i Anna Galas-Kosil – oraz przedstawiciele Polskiego Ośrodka Międzynarodowego Instytutu Teatralnego ITI: Mateusz Nowak i Radosław Stępień.
Jednym z najmocniejszych momentów spotkania była deklaracja złożona przez Martę Cienkowską, która na początku swojego wystąpienia zapowiedziała większe zaangażowanie resortu kultury w sprawy polskiego teatru.
„Chciałam tylko Państwu powiedzieć, że bierzemy się za teatr – jeśli chodzi o różne zmiany. Myślę, że nie muszę Państwu mówić, że dla mnie jest to sektor kultury najbliższy mojemu sercu. Kiedy kilka miesięcy temu spotkałam się z panią dyrektor Instytutu Teatralnego, rozmawiałyśmy o tym, co należy zrobić i jakie działania są potrzebne. Z tych rozmów wyniknęło bardzo dużo wniosków i planów. Cieszę się, że część z nich jest już dziś wdrażana.
Planujemy oczywiście więcej zmian także w Ministerstwie Kultury. Dwa dni temu spotkałam się z przedstawicielami teatrów lalkowych w Polsce, które również bardzo potrzebują naszego wsparcia. W ministerstwie mamy tego pełną świadomość. Chcemy także jeszcze mocniej współpracować z organizacjami pozarządowymi działającymi w obszarze teatru – które odnoszą liczne sukcesy i realizują znakomite spektakle, mimo że nie są teatrami instytucjonalnymi. Chciałabym bardzo wyraźnie powiedzieć, że chcemy je dostrzegać i wspierać.
Jak Państwo wiedzą, za dwa dni przypada Międzynarodowy Dzień Teatru – święto ustanowione w 1961 roku przez Międzynarodowy Instytut Teatralny działający przy UNESCO. To właśnie z tej okazji się dziś spotykamy. Myślę jednak, że już w piątek będę miała dla Państwa kolejne ciekawe informacje dotyczące tego obszaru. Spotkamy się wtedy w jednej z naszych instytucji kultury, aby powiedzieć więcej o planowanych nowościach.
Przy okazji tego święta chcieliśmy też przyjrzeć się danym dotyczącym polskiego sektora teatralnego. Sięgnęliśmy do statystyk Głównego Urzędu Statystycznego, żeby zobaczyć, jak wygląda dziś teatr w Polsce w liczbach. W Polsce działa obecnie 125 teatrów. Realizowanych jest około 31 900 spektakli teatralnych rocznie, w tym około 700 premier – mniej więcej 500 w teatrach dramatycznych i około 200 w teatrach lalkowych. Jeśli chodzi o publiczność, to według danych za 2024 rok – bo nie mamy jeszcze pełnych danych za rok 2025 – teatry odwiedziło około 5,5 miliona widzów. Widzimy więc, że teatr w Polsce ma się całkiem dobrze i że jest często odwiedzany przez Polki i Polaków.
Te liczby pokazują nie tylko skalę działalności, ale przede wszystkim także siłę oddziaływania teatru na społeczeństwo. Teatr jest jednym z bardzo ważnych elementów życia społecznego. Nie jest – jak czasem mówi się w przestrzeni publicznej – zjawiskiem niszowym. Jest jedną z najbardziej dostępnych i różnorodnych form uczestnictwa w kulturze. Z mojej perspektywy jest również bardzo ważnym narzędziem zmiany społecznej i przekazywania ważnych treści polskiemu społeczeństwu.
Chciałabym, żebyśmy o tym mówili głośno i wyraźnie – żeby nasi reżyserzy teatralni, ale także dyrektorzy teatrów byli odważni w swoich planach i działaniach. Te liczby pokazują przecież jasno, że ludzie chodzą do teatru, że chcą słuchać tego, co teatr ma do powiedzenia.
Jeśli chodzi o środki finansowe, to w Ministerstwie Kultury prowadzimy i współprowadzimy wiele instytucji teatralnych i rocznie przeznaczamy na ich wsparcie około 176 milionów złotych. Pełnimy rolę organizatora wielu najważniejszych instytucji teatralnych w Polsce, a także współprowadzimy trzynaście teatrów samorządowych. Wspieramy również działalność teatrów poprzez program „Teatr”. W tym roku jest to około 14 milionów złotych na wsparcie projektów teatralnych.
Dzisiaj rano opublikowaliśmy również decyzje dotyczące tak zwanej rezerwy ministra w ramach tego programu. Po długich i burzliwych dyskusjach zdecydowaliśmy się dofinansować wiele inicjatyw, które zostały wysoko ocenione przez ekspertów. Postanowiliśmy także wesprzeć kilka festiwali teatralnych dodatkowymi środkami. Informacje na ten temat są już dostępne na stronie internetowej Ministerstwa Kultury.
Bardzo się cieszę, że teatry sięgają również po środki z innych programów, które nie są dedykowane wyłącznie teatrowi – takich jak „Kultura dostępna”, „Lato w teatrze” czy „Teatr Polska”, który realizuje Instytut Teatralny. Sama kiedyś korzystałam z tego programu jako beneficjentka, więc wiem, że to działa.
Cieszę się również z inicjatywy, którą dziś inaugurujemy – czyli kampanii społecznej „Teatr. Sztuka bycia Tobą. W wielu aktach”. Bardzo się cieszę, że Instytut Teatralny przygotował kampanię, która mówi o tym, że teatr jest ważny i że ma swoje miejsce w przestrzeni społecznej. W imieniu Ministerstwa Kultury planujemy także kolejne kampanie społeczne przypominające o tym, jak istotną rolę pełni kultura”.
Centralnym punktem konferencji była prezentacja kampanii społecznej „Teatr. Sztuka bycia Tobą. W wielu aktach”. Jej głównym elementem jest spot zbudowany z fragmentów spektakli teatralnych wystawianych w teatrach z całej Polski.
Jak podkreślała dyrektorka Instytutu Teatralnego Justyna Czarnota-Misztal:
„Międzynarodowy Dzień Teatru to nasze środowiskowe święto. Święto wszystkich, których widzimy na scenie, ale także tych, którzy współtworzą spektakle teatralne, stoją w kulisie. O nich wszystkich chcemy pamiętać. Natomiast nasza kampania skierowana jest szczególnie do widzek i widzów teatralnych, bez których nie byłoby nas – jako środowiska. Spot składa się z fragmentów z 27 spektakli teatralnych, granych w 12 teatrach…”
Podczas konferencji zaprezentowano również „Recenzownik teatralny” – kreatywny notes przeznaczony dla widzów, którzy chcą zapisywać swoje wrażenia po obejrzanych spektaklach.
Jednym z ważnych elementów obchodów Międzynarodowego Dnia Teatru pozostają tradycyjne orędzia przygotowywane przez twórców teatralnych. W tym roku autorem światowego orędzia jest Willem Dafoe.
Polskie orędzie przygotował reżyser Marcin Wierzchowski. Jego tekst został podczas konferencji przywołany w obszernym fragmencie.
Orędzie Marcina Wierzchowskiego na Międzynarodowy Dzień Teatru 2026
„Najgorszym wynalazkiem w historii teatru jest czwarta ściana. Wiemy, dlaczego powstała i że przyniosła ze sobą nowy rodzaj aktorstwa, który towarzyszy nam do dziś. Wyrządziła jednak także wiele szkód – estetycznych i symbolicznych.
Czwarta ściana oddziela nas bowiem od największego zasobu energetycznego w budynku teatralnym – od widowni.
Teatr wojny zaczyna się od czwartej ściany. A mówiąc precyzyjniej – od mentalnej czwartej ściany. Ten cykl umysłowego zapętlenia polega na tym, że rampa zamienia się w barykadę. Ludzie po drugiej stronie nie są już tymi naprzeciwko mnie, lecz tymi przeciwko mnie. Przyszli mnie ocenić, sprawdzić, czy umiem, czy się nadaję, czy mam coś do powiedzenia.
Myślę o nich jak o egzaminatorach egzaminu, którego nie chcę i którego nienawidzę. A skoro tak – zaczynam także ich nienawidzić. Tych mieszczan, bigotów, pisiorów albo lewaków, którzy czują się lepsi ode mnie. Wyruszam więc na wojnę. Przed chwilą czułem się gorszy, teraz czuję się lepszy.
Pułapka tej narracji tkwi w założeniu, że istnieje podział na scenę i widownię, na my i wy.
A gdyby pomyśleć o tym inaczej?
Gdybym zamiast my i wy pomyślał: ja i ty.
Bo kiedy myślę: ja i ty, przestajemy być na froncie. Zaczynamy być w relacji.
Czy naprawdę idąc do teatru, przynosisz ze sobą arkusz egzaminacyjny? Czy naprawdę jest on ważniejszy niż twój własny bagaż życia – twój związek, twoja rodzina, twoje lęki, twoje pytania o przyszłość?
A z czym wychodzi na scenę aktor?
Z opowieścią o swoim życiu.
Jeżeli więc teatr jest zwierciadłem, to jest on zwierciadłem dwustronnym. Ja wnoszę na scenę opowieść o pokręconym życiu, której zapleczem jest moje pokręcone życie, a ty siedzisz naprzeciwko mnie ze swoim pokręceniem.
Nasze spotkanie wymaga zaufania i odwagi.
Moja odwaga to szczera sceniczna opowieść o ranie. Twoja odwaga – wcale nie mniejsza – to pozwolić, by ta opowieść dotknęła twojej rany.
Teatr wojny jest o uzbrojeniu.
Teatr pokoju jest o kruchości.
Teatr pokoju zawsze – nawet przy pełnej sali – grany jest dla jednego widza.
Ode mnie dla ciebie.
Takiego teatru życzę nam na te ciemne czasy”.
Instytut Teatralny
