Zmarła Lidia Grychtołówna. Legenda polskiej pianistyki

Slide
previous arrow
next arrow
Na afiszu

Zmarła Lidia Grychtołówna. Legenda polskiej pianistyki

18 listopada 2026 roku w Warszawie zmarła prof. Lidia Grychtołówna, jedna z najwybitniejszych polskich pianistek, laureatka Konkursu Chopinowskiego, ceniona pedagog i wieloletnia jurorka najważniejszych międzynarodowych konkursów pianistycznych. Miała 98 lat.

Opublikowano: 2026-11-19
Fot. Jacek Poremba Photography (©) 2022 Jacek Poremba & Art and Progress - (Uniwersytet Muzyczny im. Fryderyka Chopina w Warszawie)

Jej kariera trwała ponad siedemdziesiąt lat, a jeszcze w sierpniu tego roku występowała przed publicznością. Należała do pokolenia artystów, którzy budowali międzynarodową pozycję polskiej pianistyki po II wojnie światowej. Pozostawiła imponujący dorobek koncertowy, fonograficzny i pedagogiczny oraz pamięć o osobowości artystycznej, której energia i niezależność budziły podziw kolejnych pokoleń muzyków.

Informację o śmierci pianistki przekazał 19 listopada Marek Musioł, fundator i prezes Fundacji Art and Progress, od lat związany z działalnością artystki. Lidia Grychtołówna zmarła 18 listopada w Szpitalu Klinicznym Dzieciątka Jezus w Warszawie, gdzie przebywała przez ostatnie dni życia. Jak poinformowali jej bliscy, odeszła spokojnie, w otoczeniu przyjaciół.

Jeszcze 30 sierpnia 2026 roku wystąpiła z Orkiestrą Symfoniczną Filharmonii Krakowskiej pod dyrekcją Macieja Tworka. Był to jej ostatni koncert. Miała wówczas 98 lat i pozostawała jedną z najstarszych czynnych koncertowo pianistek w Europie. Do końca zachowała potrzebę kontaktu z publicznością, zainteresowanie muzyką i gotowość do podejmowania kolejnych artystycznych wyzwań.

Z Rybnika na największe estrady świata

Lidia Grychtołówna urodziła się 18 lipca 1928 roku w Rybniku. Jej talent ujawnił się bardzo wcześnie. Obdarzona słuchem absolutnym, już jako kilkuletnie dziecko wykazywała wyjątkowe zdolności muzyczne. Pierwszy publiczny występ dała w marcu 1933 roku, mając zaledwie cztery lata i osiem miesięcy. Koncert odbył się w Hotelu Polskim w rodzinnym Rybniku.

W czasie II wojny światowej, w latach 1941–1944, kształciła się prywatnie u Karola Szafranka. Po zakończeniu wojny rozpoczęła studia w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Katowicach, gdzie pracowała pod kierunkiem Wandy Chmielowskiej. Uczelnię ukończyła w 1951 roku z najwyższym wyróżnieniem. Następnie doskonaliła umiejętności w klasie mistrzowskiej Zbigniewa Drzewieckiego, jednego z najważniejszych polskich pedagogów fortepianu, którego działalność wywarła ogromny wpływ na powojenną szkołę pianistyczną.

Jej profesjonalna kariera koncertowa rozpoczęła się w 1953 roku. W Katowicach wystąpiła wówczas z Orkiestrą Filharmonii Śląskiej pod dyrekcją Stanisława Skrowaczewskiego. W tym samym roku koncertowała już w Chinach, między innymi w Pekinie, Szanghaju, Nankinie i Kantonie. Wkrótce pojawiła się również na estradach Wielkiej Brytanii, występując w Londynie i Edynburgu.

Były to początki niezwykłej drogi artystycznej, która prowadziła ją przez niemal wszystkie kontynenty. W następnych dziesięcioleciach występowała w Europie, obu Amerykach, Azji i Australii. Jej koncertów słuchano zarówno w najważniejszych salach muzycznych, jak i w historycznych przestrzeniach, takich jak drezdeńska galeria Zwinger, amsterdamskie Concertgebouw, Pałac Narodów w Genewie czy Zamek Sforzów w Mediolanie. 

Konkurs Chopinowski i spotkanie z legendarnym Michelangelim

Jednym z przełomowych wydarzeń w karierze Lidii Grychtołówny był udział w V Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie w 1955 roku. Pianistka zdobyła VII nagrodę, wchodząc do grona laureatów konkursu, który już wówczas należał do najbardziej prestiżowych wydarzeń muzycznych na świecie.

Jej występ zapisał się również w historii z powodu reakcji jednego z jurorów, legendarnego włoskiego pianisty Artura Benedettiego Michelangelego. Włoski mistrz uważał, że polska artystka zasłużyła na wyższą lokatę. W proteście przeciwko decyzji jury odmówił podpisania protokołu konkursowego. Następnie zaprosił Grychtołównę do Włoch, aby mogła uczestniczyć w prowadzonych przez niego kursach mistrzowskich.

W latach 1957–1959 pianistka doskonaliła swoje umiejętności pod jego kierunkiem. Kontakt z jednym z najbardziej wymagających i cenionych interpretatorów muzyki fortepianowej XX wieku stał się ważnym doświadczeniem w jej rozwoju artystycznym.

Sukces warszawski otworzył serię kolejnych międzynarodowych wyróżnień. W 1956 roku Grychtołówna zdobyła III nagrodę na I Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Roberta Schumanna w Berlinie. W 1958 roku otrzymała nagrodę specjalną na Konkursie im. Ferruccia Busoniego w Bolzano, a rok później została wyróżniona nagrodą specjalną na konkursie pianistycznym w Rio de Janeiro.

Wszystkie te osiągnięcia potwierdzały jej rosnącą pozycję na międzynarodowej scenie muzycznej. Z czasem stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych polskich pianistek swojego pokolenia, cenioną za wyrazisty temperament, bogactwo brzmienia i niezwykłą muzykalność. 

Pianistka o niezwykłym temperamencie

Lidia Grychtołówna należała do artystek o silnej osobowości interpretacyjnej. Jej gra wyróżniała się energią, barwnością dźwięku, swobodą frazowania i umiejętnością budowania dramatycznego napięcia. W jej wykonaniach można było odnaleźć zarówno subtelność muzyki kameralnej, jak i rozmach wielkich dzieł koncertowych.

W 1970 roku na łamach francuskiego magazynu muzycznego „Diapason” jeden z krytyków porównał jej temperament do indywidualności Marthy Argerich, a walory brzmieniowe jej gry zestawił ze stylem Vladimira Horowitza. Były to porównania z pianistami, których osobowości na trwałe ukształtowały historię wykonawstwa fortepianowego XX wieku.

Repertuar Grychtołówny obejmował kilka epok muzycznych. Wykonywała utwory Johanna Sebastiana Bacha, Wolfganga Amadeusza Mozarta, Ludwiga van Beethovena, Fryderyka Chopina, Roberta Schumanna, Franza Schuberta, Johannesa Brahmsa, Ferenca Liszta, Claude’a Debussy’ego, Aleksandra Skriabina i Sergiusza Rachmaninowa, a także kompozycje polskich twórców XX wieku.

Współpracowała z wybitnymi dyrygentami, wśród których znaleźli się Stanisław Skrowaczewski, Witold Rowicki, Stanisław Wisłocki, Kazimierz Kord, Antoni Wit, Wolfgang Sawallisch, Kurt Sanderling, Constantin Silvestri i William Steinberg.

W 1957 roku uczestniczyła w jednym z ważnych wydarzeń w historii polskiej telewizji muzycznej. 11 października wykonała z orkiestrą Filharmonii Narodowej Rapsodię na temat Paganiniego Sergiusza Rachmaninowa podczas pierwszej telewizyjnej transmisji koncertu symfonicznego odnotowanej w jej kalendarium artystycznym.

Jej działalność koncertowa obejmowała zarówno recitale solowe, jak i występy z orkiestrami symfonicznymi. Szczególnie bliska była jej muzyka Chopina, Beethovena i Schumanna, do której powracała przez całe życie. 

Jurorka Konkursu Chopinowskiego

Historia Lidii Grychtołówny pozostaje ściśle związana z Międzynarodowym Konkursem Pianistycznym im. Fryderyka Chopina. W 1955 roku występowała w Warszawie jako młoda pianistka, zabiegająca o uznanie międzynarodowego środowiska muzycznego. Ćwierć wieku później powróciła na konkurs już jako uznany autorytet, zaproszony do oceny kolejnego pokolenia wykonawców.

Zasiadała w jury sześciu edycji Konkursu Chopinowskiego: w 1980, 1985, 1990, 1995, 2000 i 2005 roku. Przez te lata miała możliwość obserwowania przemian w światowej pianistyce, zmieniających się tendencji interpretacyjnych i kolejnych generacji młodych artystów.

Traktowała pracę jurorki z ogromną odpowiedzialnością. W jednej z rozmów dla Polskiego Radia podkreślała, że ocena młodego pianisty może mieć poważne konsekwencje dla jego dalszej kariery. Dlatego tak ważne były dla niej uważne słuchanie, rzetelność i świadomość odpowiedzialności za wydawany werdykt.

Jej autorytet doceniano również poza Polską. Zasiadała w jury konkursów pianistycznych między innymi w Miami, Getyndze, Darmstadt, Monzy, Osace i Tokio. W 2005 roku została powołana do Rady Programowej Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina.

Jeszcze w 2025 roku, siedemdziesiąt lat po swoim konkursowym sukcesie, przyjęła symboliczną funkcję honorowej członkini jury XIX Konkursu Chopinowskiego. Był to piękny gest uznania dla artystki, której biografia obejmowała znaczną część powojennej historii tego wydarzenia. 

Ponad dwadzieścia lat pracy pedagogicznej w Moguncji

Równie ważną częścią dorobku Grychtołówny była działalność pedagogiczna. W latach 1986–2007 pracowała jako profesor klasy fortepianu na Uniwersytecie Johannesa Gutenberga w Moguncji. Przez ponad dwadzieścia lat przekazywała studentom wiedzę i doświadczenie zdobyte podczas wieloletniej kariery koncertowej.

Jej pedagogika opierała się na praktyce wykonawczej i głębokiej znajomości repertuaru. Artystka należała do generacji muzyków, dla których interpretacja dzieła wymagała zarówno doskonałego przygotowania technicznego, jak i samodzielności myślenia. Kontakt z młodymi pianistami pozwalał jej uczestniczyć w kształtowaniu następnych pokoleń wykonawców.

Prowadziła również kursy mistrzowskie, a działalność dydaktyczną łączyła z intensywnym koncertowaniem. Jej doświadczenie obejmowało współpracę z wybitnymi orkiestrami i dyrygentami, udział w międzynarodowych konkursach oraz dziesięciolecia występów przed publicznością różnych krajów i kultur.

W ten sposób stała się łącznikiem między tradycją pianistyczną reprezentowaną przez jej własnych mistrzów a współczesnym wykonawstwem muzyki fortepianowej. 

Spuścizna

Ważną część spuścizny Lidii Grychtołówny stanowią nagrania fonograficzne, radiowe i telewizyjne. Rejestrowała utwory dla renomowanych wytwórni, między innymi Polskich Nagrań „Muza”, Deutsche Grammophon, Philips i CD Accord.

W jej dyskografii znalazły się koncerty fortepianowe Beethovena, Mozarta i Chopina, a także dzieła Schumanna, Liszta, Rachmaninowa i Skriabina. Utrwaliła między innymi cztery impromptus, cztery scherza, walce i nokturny Chopina, a także Etiudy symfoniczne i Karnawał Schumanna.

Nagrania te dokumentują różne okresy jej działalności artystycznej i pozwalają prześledzić rozwój indywidualnego stylu pianistki. Stanowią również świadectwo polskiej szkoły wykonawczej drugiej połowy XX wieku.

Grychtołówna zachowała aktywność fonograficzną także w bardzo późnym okresie życia. W 2022 roku, mając 94 lata, nagrała album zawierający kompozycje Fryderyka Chopina, Ignacego Jana Paderewskiego, Karola Szymanowskiego i Witolda Lutosławskiego. Sam fakt podjęcia pracy nad nowym nagraniem w tak zaawansowanym wieku pokazuje, jak silna pozostawała jej potrzeba muzykowania.

Dla pianistki fortepian był codziennością, której podporządkowała niemal całe życie. lidiagrychtolowna.comgov.pl

Koncertowała jeszcze po dziewięćdziesiątych urodzinach

Ostatnie lata życia Lidii Grychtołówny były fenomenem również w skali międzynarodowej. Artystka zachowała aktywność koncertową w wieku, w którym większość pianistów od dawna pozostaje poza estradą.

W październiku 2018 roku wystąpiła w siedzibie Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach. W programie znalazł się IV Koncert fortepianowy G-dur op. 58 Ludwiga van Beethovena, wykonany z orkiestrą pod dyrekcją Carlosa Spierera, a także utwory Schuberta, Brahmsa, Chopina, Liszta, Debussy’ego, Skriabina i Rachmaninowa.

Z okazji dziewięćdziesiątych urodzin koncertowała również w rodzinnym Rybniku, gdzie wystąpiła z Orkiestrą Filharmonii Rybnickiej pod dyrekcją Tadeusza Strugały.

Tak rozbudowane programy wymagały ogromnej sprawności technicznej, wytrzymałości i koncentracji. Grychtołówna imponowała umiejętnością zachowania artystycznej aktywności pomimo upływu lat.

W jednym z ostatnich wywiadów udzielonych Polskiemu Radiu mówiła o swoim życiu bez idealizowania przeszłości. Przyznawała, że doświadczała również trudnych chwil, ale osiągnęła to, czego pragnęła. Była wdzięczna, że wciąż może grać.

Jej słowa:

„Muszę grać i już!”

stały się jednym z najbardziej wymownych świadectw niezwykłego przywiązania do muzyki. 

Wyróżnienia i uznanie dla całego dorobku

Lidia Grychtołówna była wielokrotnie honorowana za osiągnięcia artystyczne oraz wkład w rozwój polskiej kultury muzycznej. Otrzymała między innymi Krzyż Kawalerski, Oficerski i Komandorski Orderu Odrodzenia Polski, Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki II stopnia oraz Złoty Medal Miasta Mediolanu.

W 2017 roku nadano jej tytuł Honorowej Obywatelki Miasta Rybnika. Było to wyróżnienie o osobistym wymiarze. Pomimo międzynarodowej kariery pianistka przez całe życie pozostawała silnie związana ze swoim rodzinnym miastem.

Rybnik był miejscem jej dzieciństwa, pierwszych muzycznych doświadczeń i publicznego debiutu. Wspominała go z ogromnym sentymentem, a podczas kolejnych wizyt chętnie podkreślała swoje przywiązanie do rodzinnych stron.

Po śmierci artystki władze miasta przypomniały jej słowa:

„Rybnik był, jest i zawsze będzie najgłębiej w moim sercu”.

W Rybniku znajduje się również mural poświęcony pianistce, upamiętniający jej dorobek i związki z miastem. Zgodnie z wolą artystki zostanie pochowana na miejscowym cmentarzu. 

Życie poświęcone muzyce

Prywatnie Lidia Grychtołówna była żoną Janusza Ekierta, wybitnego polskiego muzykologa, krytyka i dziennikarza muzycznego, autora licznych publikacji poświęconych historii muzyki i wykonawstwa. Ich małżeństwo trwało 57 lat, aż do śmierci Ekierta w 2016 roku.

Oboje przez dziesięciolecia uczestniczyli w polskim życiu muzycznym, choć każde z nich reprezentowało inną dziedzinę. Grychtołówna występowała na estradach i prowadziła działalność pedagogiczną, Ekiert zajmował się historią muzyki, krytyką oraz popularyzacją wiedzy muzycznej.

Biografia pianistki obejmuje niemal cały wiek przemian politycznych, społecznych i artystycznych. Urodzona w międzywojennej Polsce, dorastała w czasie wojny, rozpoczynała karierę w trudnych realiach powojennych, a następnie zdobywała międzynarodowe uznanie w okresie, kiedy podróżowanie i rozwijanie kariery poza granicami kraju wiązało się z licznymi ograniczeniami.

Była świadkiem przemian w sposobie wykonywania i odbioru muzyki klasycznej. Pamiętała czasy, w których koncerty radiowe i pierwsze transmisje telewizyjne otwierały przed muzykami nowe możliwości dotarcia do publiczności. Doczekała epoki cyfrowych nagrań, internetowych transmisji i międzynarodowych konkursów śledzonych przez miliony odbiorców.

Przez wszystkie te dziesięciolecia pozostała wierna pracy artystycznej. 

„Maestra”. Film o niezwykłym życiu pianistki

Na 27 listopada 2026 roku w Warszawie zaplanowano prapremierę filmu dokumentalnego „Maestra” w reżyserii Magdaleny Nabiałczyk, poświęconego życiu i twórczości Lidii Grychtołówny.

Film powstawał jeszcze za życia artystki. Jego premiera, zaplanowana zaledwie dziewięć dni po jej śmierci, nabiera dziś szczególnie poruszającego wymiaru. Dokument będzie okazją do przypomnienia jej osobowości, drogi artystycznej i wieloletniego zaangażowania w muzykę.

W 2027 roku film ma zostać zaprezentowany również publiczności w Rybniku, mieście, z którym pianistka była związana przez całe życie.

Odeszła jedna z ostatnich przedstawicielek wielkiej generacji polskich pianistów

Śmierć Lidii Grychtołówny zamyka ważny rozdział w historii polskiej kultury muzycznej. Należała do generacji pianistów ukształtowanych przez powojenną szkołę wykonawczą, dla których międzynarodowa kariera była rezultatem wieloletniej pracy, nieustannego doskonalenia warsztatu i bezpośredniego kontaktu z publicznością.

Jej dorobek obejmuje tysiące godzin spędzonych przy fortepianie, koncerty na niemal wszystkich kontynentach, współpracę z najwybitniejszymi dyrygentami, nagrania, pracę pedagogiczną i udział w najważniejszych wydarzeniach światowej pianistyki.

W historii Konkursu Chopinowskiego pozostanie jako laureatka, której talent wywołał protest Artura Benedettiego Michelangelego, a następnie jako jurorka, która przez wiele lat współdecydowała o ocenach młodych pianistów. W pamięci słuchaczy zapisze się jako artystka o niezwykłym temperamencie, wyrazistej osobowości i głębokim przywiązaniu do muzyki.

Jej ostatni koncert odbył się 30 sierpnia 2026 roku, ponad siedemdziesiąt lat po profesjonalnym debiucie. Ta niezwykła ciągłość działalności artystycznej najlepiej pokazuje skalę jej życiowego osiągnięcia.

Lidia Grychtołówna pozostawiła po sobie bogatą spuściznę, która zasługuje na dalsze badania, przypominanie i obecność w życiu koncertowym. Jej nagrania pozostaną świadectwem indywidualnego stylu, a pamięć o jej niezwykłej drodze artystycznej będzie częścią historii polskiej pianistyki.

Kategorie:


Cytat Dnia

„W tle na wideo pojawiają się przejęte twarze aktorów. Na taki rodzaj dekadenckiej atmosfery można się było przygotować, idąc na wystawienie tekstu Sarah Kane, jednak ten poziom patosu przerósł moje możliwości. Gdyby narysować krzywą dramaturgii tego przedstawienia, nie byłaby wcale tak bardzo krzywa. Pojawiłyby się może niewielkie wahnięcia w górę i w dół, całość utrzymana jest jednak nieodmiennie na wysokim C”

Adrianna Wolińska o „Łaknąć”, reż. Katarzyna Minkowska; „Teatr”, 16.11.2026

Newsletter

Zamów newsletter z najciekawszymi informacjami ze świata teatru i najlepszymi tekstami portalu. Bądź na bieżąco! Newslettery dostają wyłącznie członkowie społeczności naszego portalu.

W związku z bezpłatną subskrypcją zgadzam się na otrzymywanie na podany adres email informacji handlowych. Usługa zostanie uruchomiona po kliknięciu w link aktywacyjny przesłany na podany adres email.
W każdej chwili możesz zrezygnować z otrzymywania newslettera i innych informacji.

Teatr dla Wszystkich © Copyright 2026
ISSN 3071-9453
Strona stworzona przez - LOKOINVEST.PL