Przedpremierowe zapowiedzi dyrektora Centrum Spotkania Kultur, Michała Chorosińskiego, rysowały wizję przedsięwzięcia o niespotykanej dotąd skali. Ogromny budżet, setka wykonawców na scenie i obietnica połączenia szacunku do Mickiewicza z nowoczesną technologią miały stworzyć spektakl, który jednocześnie zachwyci wymagających dorosłych i w przystępny sposób przybliży lekturę szkolnej młodzieży.
Widz zasiada więc na widowni z oczekiwaniem na spójne, monumentalne widowisko. Im bardziej rozbudzone były jednak te nadzieje, tym wyraźniej widać, że choć całość robi na odbiorcy duże wrażenie, to inscenizacja miejscami potyka się o własny rozmach. Reżyser Przemysław Stippa faktycznie wywiązuje się z deklaracji dotyczących wierności oryginałowi. Szacunek do literackiego pierwowzoru sprawia, że przedstawienie staje się świetnym, rzetelnym odzwierciedleniem epopei i doskonale spełnia edukacyjną funkcję wobec uczniów. Problem w tym, że zamiast w pełni zaufać sile mickiewiczowskiego wiersza, twórcy postanowili obudować go nadmiarem środków scenicznych, przez co momentami gubią spójność całego przedsięwzięcia.
Tę reżyserską nadgorliwość widać przede wszystkim w warstwie wizualnej i ruchowej. Znakomita, dopracowana scenografia tworzy świetny klimat epoki, ale jej efekt zostaje osłabiony przez nierówne elementy audiowizualne. Choć nie wszystkie wizualizacje wydają się wygenerowane przez sztuczną inteligencję, żadna z nich nie zachwyca jakością – zwłaszcza na początku spektaklu wyraźnie odstają poziomem od reszty oprawy i zamiast obiecanej nowoczesności wprowadzają estetyczny zgrzyt. Mimo to, jako całość, strona wizualna potrafi zrobić wrażenie.
Nieco gorzej wypada prowadzenie aktorów w przestrzeni. Pojedyncze sceny statyczne i fragmenty pantomimy prezentują się znakomicie, ale reżyser nadużywa stopklatek i wprowadza sztuczny, nieuzasadniony ruch (zwłaszcza u narratora), przez co spektakl traci naturalny rytm. W konsekwencji, gdy akcja zmierza ku końcowi, widz jest już lekko znużony, a przeciągnięty finał – rozbity aż na trzy „możliwe” zakończenia – niepotrzebnie rozmywa puentę. Brak umiaru odbił się również na konstrukcji wybranych bohaterów, w której reżyser zbyt mocno postawił na przerysowanie i groteskę. Najdotkliwiej odczuwa się to w przypadku postaci drugoplanowych. Ich nieustanne pobudzenie i specyficzny charakter przez chwilę wywołują uśmiech, ale ponieważ nie ma w tym żadnego zróżnicowania, szybko stają się monotonne i męczące.
W tej nierównej inscenizacji najlepiej radzą sobie ci aktorzy, którzy unikają przesady i potrafią świadomie zarządzać własną ekspresją. Bezkonkurencyjny jest sam Przemysław Stippa jako Hrabia – idealnie wyczuwa konwencję, tworząc postać wyrazistą, stylową i pełną klasy, bez popadania w karykaturę. Podobnie Szymon Kuśmider w roli Sędziego: choć gra niezwykle energicznie, wynika to wprost z charakteru bohatera i pozwala budować wiarygodną postać. Znacznie bardziej nierówno wypadają natomiast inni członkowie obsady. Joanna Trzepiecińska świetnie brzmi w partiach solowych, ale w duetach wybija się tak mocno, że przyćmiewa scenicznego partnera, przez co brakuje w tym muzycznej równowagi, a jej Telimena osuwa się w śmieszność. Z kolei Filip Gurłacz dysponuje bardzo ładnym wokalem, lecz przez intensywność inscenizacji momentami wyraźnie nie nadąża z oddechem.
Najbliżej spełnienia przedpremierowych zapowiedzi dyrekcji znajduje się warstwa muzyczna, która stanowi potężne spoiwo przedstawienia. Genialne wykorzystanie akordeonu oraz przepiękna „Kalinka” zaaranżowana jako kołysanka nadają całości emocjonalnego ciężaru. Szkoda jedynie, że pod koniec wokalizom nie zawsze udaje się dociągnąć najwyższe dźwięki, a technicy momentami nie nadążają za akcją na scenie, co skutkuje nierównomiernym nagłośnieniem.
Ostatecznie „Pan Tadeusz” w CSK to widowisko, które mimo swoich wad potrafi wywołać wrażenie i z pewnością ma szansę przyciągnąć do teatru szeroką publiczność. Twórcy mieli w rękach potężne atuty – wierny tekstowi scenariusz, znakomitą scenografię, porywającą muzykę i świetnego Przemysława Stippę.
Patrycja Brzozowska