Premiera „E:/MIGRANTÓW” w Narodowym Starym Teatrze

Co dzieje się wtedy, gdy Polska przestaje być krajem emigracji, a staje się krajem powrotu? Na to pytanie odpowiada najnowszy spektakl Mikity Iłynczyka, jednego z najciekawszych twórców młodego pokolenia europejskiego teatru, którego twórczość od lat koncentruje się wokół doświadczeń migracji, wykluczenia, tożsamości i przynależności.

Premiera spektaklu odbędzie się 6 listopada 2026 roku na Nowej Scenie Narodowego Starego Teatru w Krakowie.

Nieprzypadkowo „E:/MIGRANCI” inaugurują ścieżkę programową „Polska: sprawdzam”, poświęconą współczesnym przemianom polskiej tożsamości, społecznym napięciom i sposobom definiowania wspólnoty. Spektakl Iłynczyka wpisuje się w ten nurt szczególnie mocno, ponieważ zamiast pytać, dlaczego ludzie wyjeżdżają z Polski, pyta o to, komu i na jakich zasadach pozwalamy do niej wrócić.

„Zainspirowała mnie przede wszystkim idea swoistego odwrócenia sytuacji znanej z kultowych „Emigrantów” Sławomira Mrożka. Żyjemy w czasach ogromnych transformacji i pewnego rodzaju absurdu: miejsca, z których przez dziesięciolecia ludzie emigrowali, stają się dziś przestrzeniami przyciągającymi nowych migrantów, podczas gdy kraje kojarzone kiedyś z amerykańskim snem coraz częściej stają się miejscami, z których sami mieszkańcy chcieliby wyjechać. Świat jakby stanął na głowie — albo przeciwnie, może właśnie próbuje stanąć z powrotem na nogach? Interesowało mnie pytanie o to, gdzie właściwie czujemy się u siebie i co dzisiaj oznacza miejsce, do którego chcemy wracać.

W tym sensie moja sztuka jest rodzajem „Mrożka na odwrót”. To opowieść o wnukach tych, którzy kiedyś wyjechali, a teraz wracają na ziemię swoich przodków. Chciałem przy tym zachować ducha gatunkowego oryginału, dlatego określiłbym ten spektakl jako absurdalno-komediową dystopię.

Ten temat ma dla mnie również bardzo osobisty wymiar. Moja rodzina pochodzi z Kresów Wschodnich, a ja sam jestem repatriantem, dlatego doświadczenie powrotu, konieczność udowadniania swojej przynależności i przechodzenia przez kolejne procedury stały się ważną emocjonalną częścią tego tekstu. W spektaklu widzowie zobaczą między innymi, z jakimi egzaminami i formalnymi próbami muszą mierzyć się współcześni polscy repatrianci.” – mówi Mikita Iłynczyk.

Twórca należy dziś do najbardziej wyrazistych głosów swojego pokolenia. Jest dwukrotnym laureatem Nagrody Dramaturgicznej Aurora, nominowanym do Paszportów „Polityki”, a jego spektakle powstawały m.in. w Polsce, Niemczech, Belgii, Estonii i Austrii. Bohaterami jego dramatów są często migranci, uchodźcy, osoby żyjące pomiędzy Wschodem i Zachodem, próbujące odnaleźć własne miejsce w świecie gwałtownych politycznych i społecznych zmian.

„Bardzo sobie cenię pracę z Mikitą – mówi Michał Majnicz – To młody reżyser, który wie, czego chce, a to wcale nie jest częste. Przyszedł doskonale przygotowany, z własnym tekstem i bardzo precyzyjną wizją. Jasno komunikuje aktorom swoje oczekiwania, co przekłada się na konkretne rozwiązania sceniczne. Jednocześnie pozostaje otwarty na nasze propozycje i potrafi twórczo je rozwijać. Jest wiarygodny i nie boi się przekraczać własnych granic czy wychodzić poza strefę komfortu. Zachęca nas do uważnego słuchania siebie nawzajem i pozostawania w ciągłym kontakcie na scenie. Nawet gdy wykonujemy konkretne zadania, nie tracimy relacji z partnerem. To niezwykle cenne. Dawno nie spotkałem się z taką jakością dialogu i taką relacją w pracy z reżyserem.” 

W obsadzie znaleźli się Anna Paruszyńska-Czacka, Michał Majnicz i Adam Nawojczyk. Twórczynią scenografii i kostiumów jest Justyna Elminowska, muzykę skomponował Krzysztof Kaliski, a konsultacje dramaturgiczne prowadziła Agata Dąbek. 

„E:/MIGRANCI” to opowieść o Europie po przesileniu. O samotności, pamięci i pragnieniu zakorzenienia. O świecie, w którym granice nie zniknęły, lecz zmieniły swój kształt. A przede wszystkim o pytaniu, które staje się coraz bardziej aktualne: czym właściwie jest dom i czy naprawdę można do niego wrócić?

Obsada: Anna Paruszyńska-Czacka, Michał Majnicz, Adam Nawojczyk, Jacek Romanowski (głos z offu)

Twórcy: Mikita Iłynczyk – reżyseria, tekst i reżyseria światła; Justyna Elminowska – scenografia i kostiumy; Krzysztof Kaliski – muzyka; Agata Dąbek – konsultacje dramaturgiczne; Ewa Wrześniak – inspicjentka.

Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej