Opera – po co i dla kogo? We Wrocławiu spotkają się artyści, krytycy i menadżerowie kultury

Czy opera potrafi dziś wyjść poza krąg swojej stałej publiczności? Jak mówić o niej współczesnym językiem, nie rezygnując z artystycznych ambicji? I kto właściwie powinien odpowiadać na pytanie, po co nam dziś opera: artyści, dyrektorzy instytucji, krytycy czy sami widzowie? 11 września Opera Wrocławska zaprasza na całodniową debatę „Opera? A po co to komu?” – jedno z wydarzeń 6. Festiwalu Opery Współczesnej „Operowe Odkrycia”.

Sam tytuł spotkania jest zaczepny, ale pytanie, które za nim stoi, należy dziś do najczęściej powracających w rozmowach o teatrze muzycznym. Opera pozostaje jedną z najbardziej kosztownych i organizacyjnie skomplikowanych dziedzin sztuki, opartą na pracy dużych zespołów artystycznych i technicznych, a jednocześnie musi konkurować o uwagę publiczności funkcjonującej w zupełnie innym niż kilkadziesiąt lat temu świecie mediów i kultury. Wrocławska debata ma więc dotyczyć nie tylko samej sztuki operowej, lecz także jej miejsca we współczesnym życiu społecznym i kulturalnym. Opera Wrocławska zapowiada spotkanie jako rozmowę artystów, krytyków i menadżerów kultury o tym, czym dziś jest opera i jakie miejsce zajmuje we współczesnym świecie.

Debata odbędzie się 11 września w Operze Wrocławskiej i potrwa od godz. 11.00 do 17.00. Program podzielono na cztery części, dzięki czemu o operze będą mówić osoby patrzące na nią z bardzo różnych perspektyw: zarządzania instytucją, wykonawstwa, krytyki, reżyserii, komponowania, tańca, rynku mediów i finansowania kultury. Spotkanie poprowadzi Agata Kwiecińska, dziennikarka muzyczna Programu II Polskiego Radia, autorka i współautorka audycji poświęconych muzyce oraz podcastu „Anatomia Opery”. Od czerwca 2024 roku kieruje Redakcją Muzyczną Programu 2 Polskiego Radia; wcześniej była m.in. związana z Filmoteką Narodową – Instytutem Audiowizualnym i Polskim Wydawnictwem Muzycznym.

Pierwszą część, zaplanowaną w godz. 11.00–12.00, otworzą osoby bezpośrednio związane z funkcjonowaniem instytucji kultury. W rozmowie wezmą udział Agnieszka Franków-Żelazny, dyrektorka Opery Wrocławskiej, Tomasz Konieczny, wybitny śpiewak i dyrektor castingu Opery Wrocławskiej, Robert Piaskowski, dyrektor Narodowego Centrum Kultury, oraz Izabela Kurc, dyrektorka Departamentu Kultury i Dziedzictwa Kulturowego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego, która w 2023 roku pełniła obowiązki dyrektora Opery Wrocławskiej.

Już samo zestawienie tych nazwisk może otworzyć rozmowę daleko wykraczającą poza repertuar czy kwestie artystyczne. Współczesna opera funkcjonuje przecież jednocześnie jako scena artystyczna, duża instytucja publiczna, miejsce pracy zespołów oraz organizacja wymagająca wieloletniego planowania i finansowania. Pytanie „po co komu opera?” może więc prowadzić również do pytań o jej społeczną dostępność, odpowiedzialność instytucji publicznych, budowanie widowni i sposób uzasadniania publicznego finansowania sztuki.

Drugą część debaty, w godz. 12.00–13.30, poświęcono krytyce operowej. W panelu znaleźli się Dorota Kozińska, niezależna krytyczka muzyczna, Jacek Marczyński, krytyk muzyczny i publicysta „Rzeczpospolitej” oraz „Ruchu Muzycznego”, Beata Maciejewska, dziennikarka, publicystka i historyczka kultury, Benjamin Paschalski, krytyk baletowy i autor bloga „Benjamin Paschalski w tańcu”, oraz Aleks Stadnicki, niezależny krytyk muzyczny.

Ten fragment spotkania może okazać się szczególnie interesujący również dlatego, że wraz ze zmianą mediów zmienia się sama pozycja krytyki. Recenzja prasowa nie jest już jedynym ani nawet najbardziej powszechnym sposobem opisywania spektaklu. Instytucje prowadzą własną komunikację, publiczność komentuje przedstawienia natychmiast w mediach społecznościowych, a tradycyjna krytyka musi na nowo określać swoją rolę. W przypadku opery dochodzi do tego jeszcze pytanie o kompetencje: ile w recenzji powinno być analizy muzycznej, ile teatru, a ile refleksji nad funkcjonowaniem całej instytucji.

Po przerwie, między 14.00 a 15.30, głos przejmą artyści. W tej części wystąpią Michał Zadara, reżyser oraz dyrektor naczelny i artystyczny Teatru Polskiego we Wrocławiu, Tomasz Wygoda, tancerz, aktor, choreograf i pedagog, oraz Agata Zubel, kompozytorka i śpiewaczka.

To również ciekawy dobór uczestników, ponieważ każdy z nich reprezentuje inny sposób myślenia o współczesnej scenie. Zadara przychodzi do rozmowy przede wszystkim z doświadczeniem reżysera teatralnego, Wygoda – z perspektywą ciała, ruchu i choreografii, natomiast Zubel łączy doświadczenie kompozytorki i wykonawczyni. Wspólnie mogą więc postawić pytanie, jak daleko współczesna opera może przesuwać własne granice i czy jej rozwój nadal musi przebiegać w ramach tradycyjnie rozumianego gatunku.

Ostatnia część, zatytułowana „Menadżer kultury”, potrwa od 15.30 do 17.00. Wystąpią w niej Alicja Węgorzewska-Whiskerd, dyrektorka Warszawskiej Opery Kameralnej, Roman Osadnik, dyrektor Teatru Studio, Marcin Sanakiewicz, współtwórca widowisk telewizyjnych i ekspert rynku medialnego, oraz Tomasz Półgrabski, dyrektor Departamentu Komunikacji Społecznej i Sponsoringu KGHM Polska Miedź S.A.

Obecność w tej części przedstawiciela jednego z dużych polskich przedsiębiorstw wydaje się szczególnie znacząca. Rozmowa o przyszłości instytucji kultury coraz częściej obejmuje bowiem nie tylko dotacje publiczne, ale także sponsoring, partnerstwa biznesowe, nowe modele komunikacji i sposoby docierania do odbiorców, którzy dotychczas nie traktowali opery jako naturalnej części swojej aktywności kulturalnej.

Opera Wrocławska od początku chciała przy tym, by panel nie był rozmową prowadzoną wyłącznie wewnątrz środowiska. Jeszcze w sierpniu instytucja ogłosiła otwarty nabór dla publiczności, zachęcając widzów do zgłaszania własnych tematów wystąpień związanych z hasłem „Opera? A po co to komu?”. Teatr podkreślał wówczas, że opera ma być również miejscem wymiany myśli, poglądów i opinii o sztuce i kulturze.

Debata odbywa się w ramach 6. Festiwalu Opery Współczesnej „Operowe Odkrycia”, trwającego od 5 września do 3 października. Program festiwalu obejmuje zarówno nowe realizacje, jak i wydarzenia pokazujące, jak szeroko można dziś rozumieć teatr operowy. Wśród nich znalazły się m.in. „GenOM”, „Głos Potwora”, „iGranie z Potworami”, „Żywioły IV” oraz zaplanowana na 13 września „Podróż zimowa 3.0” z udziałem Tomasza Koniecznego.

I być może właśnie w takim kontekście pytanie postawione w tytule debaty staje się najciekawsze. Nie chodzi wyłącznie o obronę opery przed zarzutem elitarności czy wysokich kosztów. Znacznie ciekawsze jest pytanie o to, dla kogo ma być tworzona współczesna opera, jakie powinny być jej artystyczne ambicje i jaką rolę ma pełnić publiczna instytucja operowa w XXI wieku. Wrocławskie spotkanie ma szansę zebrać w jednej sali ludzi, którzy zazwyczaj odpowiadają na te pytania z zupełnie różnych pozycji. I właśnie dlatego warto tej rozmowy posłuchać.

„Opera? A po co to komu?” – 11 września 2026, Opera Wrocławska, godz. 11.00–17.00. Wydarzenie odbywa się w ramach 6. Festiwalu Opery Współczesnej „Operowe Odkrycia”.

Szczegóły debaty na stronie Opery Wrocławskiej