Wizyta odbyła się w czasie, gdy środowisko teatrów lalkowych od miesięcy zabiega o poprawę swojej sytuacji finansowej. Wałbrzyska scena otrzymuje w 2026 roku niespełna 3,6 mln zł dotacji z budżetu miasta. Działający w tym samym mieście Teatr Dramatyczny im. Jerzego Szaniawskiego dysponuje znacznie większymi środkami, choć obie instytucje podlegają różnym samorządom.
Podczas wizyty w Wałbrzychu ministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska odwiedziła miejscowy Teatr Lalki i Aktora, jedną z najważniejszych instytucji teatralnych miasta. Jak poinformowało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, spotkanie było okazją do poznania działalności artystycznej i edukacyjnej teatru oraz rozmowy o wyzwaniach i potrzebach instytucji.
Teatr Lalki i Aktora w Wałbrzychu jest samorządową instytucją kultury, której organizatorem pozostaje Gmina Wałbrzych. Od lat przygotowuje przedstawienia dla dzieci i młodzieży, rozwijając współczesne formy teatru lalek, teatru plastycznego i aktorskiego. Prowadzi również działalność edukacyjną, przybliżając najmłodszym widzom język teatru i różnorodne sposoby opowiadania historii za pomocą środków scenicznych.
Wizyta ministry zwraca uwagę na sytuację finansową teatrów lalkowych, które w większości utrzymywane są przez samorządy. Ich działalność obejmuje przygotowywanie premier, prowadzenie repertuaru, organizowanie warsztatów i spotkań edukacyjnych, a także rozwijanie współczesnej dramaturgii dla młodej publiczności. Wszystkie te zadania wymagają odpowiedniego zaplecza finansowego, organizacyjnego i technicznego.
Ponad 3,5 mln zł dla teatru lalkowego. Teatr Szaniawskiego dysponuje znacznie większymi środkami
Zgodnie z uchwałą budżetową Wałbrzycha na 2026 rok Teatr Lalki i Aktora otrzymuje dotację podmiotową w wysokości 3 561 117 zł. To kwota przeznaczona na bieżące funkcjonowanie instytucji, w tym utrzymanie zespołu, działalność repertuarową i koszty organizacyjne.
Dla porównania działający w tym samym mieście Teatr Dramatyczny im. Jerzego Szaniawskiego, którego organizatorem jest samorząd województwa dolnośląskiego, planował na 2025 rok przychody w wysokości 10 933 478 zł. Rok wcześniej jego przychody wyniosły 10 026 547,95 zł.
Porównanie pokazuje różnicę w skali finansowej działalności obu wałbrzyskich scen. Trzeba jednak zaznaczyć, że 3,56 mln zł to dotacja podmiotowa Teatru Lalki i Aktora, natomiast blisko 11 mln zł stanowiło plan wszystkich przychodów Teatru Szaniawskiego.
Istotne pozostaje to, że oba teatry mają różnych organizatorów. Teatr Lalki i Aktora utrzymuje Gmina Wałbrzych, podczas gdy za finansowanie Teatru Szaniawskiego odpowiada samorząd województwa dolnośląskiego. Różnią się także wielkością zespołów, zapleczem technicznym i kosztami prowadzenia działalności artystycznej.
Nie zmienia to faktu, że wałbrzyska scena lalkowa funkcjonuje przy stosunkowo niewielkiej dotacji podmiotowej. Teatr nie otrzymuje stałego finansowania z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Wizyta Marty Cienkowskiej stwarza więc okazję do postawienia pytania o możliwość większego zaangażowania państwa w finansowanie tej instytucji, szczególnie w kontekście zapowiedzi ministerstwa dotyczących poprawy sytuacji ekonomicznej polskich teatrów lalkowych.
Teatr Lalki i Aktora – wychowawca kolejnego pokolenia widzów
Wałbrzyski Teatr Lalki i Aktora prowadzi działalność repertuarową skierowaną przede wszystkim do dzieci i młodzieży. W jego przedstawieniach wykorzystywane są różnorodne techniki animacji, środki teatru plastycznego oraz współczesne rozwiązania inscenizacyjne.
W 2026 roku teatr przygotował między innymi „Krzesiwo” w reżyserii Seweryna Mrożkiewicza, „Królewnę Śnieżkę i sześciu krasnoludków” w reżyserii Przemysława Jaszczaka oraz „Pasterkę i kominiarczyka” w reżyserii Doroty Abbe. Ostatni z wymienionych spektakli, którego premiera odbyła się 3 października, stanowi sceniczną interpretację baśni Hansa Christiana Andersena.
W repertuarze teatru znajdują się również przedstawienia oparte na klasyce literatury dziecięcej, w tym „Czarnoksiężnik z Krainy Oz” i „Ania z Zielonego Wzgórza”.
Instytucja rozwija także działalność dramaturgiczną. W 2026 roku zorganizowała I Ogólnopolski Konkurs na Sztukę Teatralną dla Dzieci, którego finałowe teksty prezentowane są w formie czytań performatywnych.
Działalność wałbrzyskiej sceny przypomina, jak ważną funkcję pełnią teatry lalkowe w polskim życiu teatralnym. Dla wielu dzieci są pierwszym miejscem bezpośredniego kontaktu ze sztuką sceniczną. To właśnie tam młodzi widzowie poznają język teatru, uczą się odbioru przedstawień i zaczynają budować relację z kulturą, która może towarzyszyć im przez kolejne lata.
Ministerstwo zna problem nierówności w finansowaniu teatrów lalkowych
Wizyta Marty Cienkowskiej w Wałbrzychu odbyła się niemal osiem miesięcy po spotkaniu ministry z przedstawicielami środowiska lalkarskiego, zorganizowanym 23 marca 2026 roku w warszawskim Teatrze Guliwer z okazji Światowego Dnia Lalkarstwa.
Dyrektorki i dyrektorzy teatrów lalkowych rozmawiali wówczas z przedstawicielką resortu o trudnościach finansowych, z którymi mierzą się ich instytucje. W oficjalnym komunikacie Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego poinformowało, że ministra wyraziła zrozumienie i poparcie dla dążeń środowiska do zmniejszenia nierówności pomiędzy teatrami lalkowymi a dramatycznymi.
Zapowiedziano również powołanie grupy roboczej zajmującej się problemami teatrów lalkowych.
Redakcja portalu Teatr dla Wszystkich wielokrotnie zwracała uwagę na dysproporcje w finansowaniu poszczególnych rodzajów teatrów przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Szczegółowo analizowaliśmy tę kwestię w opublikowanym 24 sierpnia artykule „Teatr lalek na końcu kolejki. Państwo daje 4,63 mln zł na sceny, które ogląda prawie milion widzów”.
Z naszego zestawienia wynikało, że w 2026 roku cztery teatry lalkowe współprowadzone przez ministerstwo otrzymywały łącznie… 4,63 mln zł dotacji. Tymczasem suma dotacji uwzględnionych w analizie dla teatrów dramatycznych wynosiła ponad 140 mln zł, a dla teatrów muzycznych i operowych ponad 257 mln zł.
Oczywiście poszczególne rodzaje teatrów różnią się kosztami utrzymania, liczbą zatrudnionych artystów i skalą produkcji. Istotna pozostaje jednak ogromna dysproporcja w zaangażowaniu finansowym państwa oraz niewielka liczba scen lalkowych objętych ministerialnym współprowadzeniem.
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2025 roku 28 teatrów lalkowych w Polsce zagrało 8039 przedstawień, które obejrzało 967 353 widzów. To publiczność liczniejsza niż widownia polskich oper, które w tym samym roku zgromadziły 916 853 widzów.
Warto przypomnieć, że ministerstwo od lat współprowadzi wiele samorządowych teatrów dramatycznych i muzycznych. Samorządowy charakter instytucji nie stanowi zatem przeszkody dla finansowego zaangażowania państwa. Decyzje o współprowadzeniu konkretnych teatrów zależą od przyjętej polityki kulturalnej oraz porozumień zawieranych z ich organizatorami.
Czy za spotkaniami pójdą konkretne decyzje?
Od marcowego spotkania ministry z przedstawicielami środowiska lalkarskiego minęło niemal osiem miesięcy. W sierpniowej analizie zwracaliśmy uwagę, że w publicznie dostępnych materiałach resortu brakowało informacji o składzie zapowiedzianej grupy roboczej, terminach jej posiedzeń oraz rezultatach prowadzonych prac.
W ostatnich miesiącach ministerstwo podejmowało jednak decyzje dotyczące dalszego współprowadzenia wybranych teatrów lalkowych. W sierpniu przedłużono umowę dotyczącą Teatru Pinokio w Łodzi do końca 2031 roku. Od 2027 roku resort ma przekazywać tej instytucji dotację podmiotową w wysokości co najmniej 2 mln zł rocznie.
Z kolei 5 października podpisano aneks do umowy o współprowadzeniu Teatru Lalki i Aktora w Łomży. Porozumienie obowiązuje do końca 2030 roku i przewiduje od 2027 roku ministerialną dotację podmiotową w wysokości nie mniejszej niż 734 tys. zł rocznie.
Decyzje te dotyczą jednak instytucji już objętych ministerialnym współprowadzeniem. Nadal otwarte pozostaje pytanie o rozwiązania, które mogłyby poprawić sytuację pozostałych samorządowych teatrów lalkowych.
Wałbrzyski Teatr Lalki i Aktora należy właśnie do tej grupy. Jego codzienna działalność finansowana jest przede wszystkim z budżetu miasta, a możliwości rozwoju zależą w dużej mierze od kondycji finansowej samorządu.
Ministra kultury uczestniczyła także w otwarciu muzeum
Wizyta Marty Cienkowskiej w Wałbrzychu związana była również z uroczystym otwarciem Muzeum Wałbrzyszan „Tygiel”, które powstało na terenie Centrum Nauki, Kultury i Sztuki Stara Kopalnia. Nowa instytucja opowiada o powojennej historii miasta i jego wielokulturowej społeczności. W uroczystości uczestniczyli między innymi przedstawiciele władz państwowych i samorządowych oraz Olga Tokarczuk, laureatka Literackiej Nagrody Nobla.
Całkowity budżet przedsięwzięcia wyniósł około 13 mln zł, z czego ponad 7 mln zł pochodziło z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji.
Dla środowiska teatralnego najważniejszym elementem wizyty ministry pozostaje jednak spotkanie w Teatrze Lalki i Aktora. Wałbrzyska scena, podobnie jak wiele innych samorządowych teatrów lalkowych, prowadzi działalność artystyczną i edukacyjną, której znaczenie wykracza poza granice miasta.
W kontekście wielomiesięcznej dyskusji o finansowaniu teatrów lalkowych warto oczekiwać informacji o konkretnych ustaleniach listopadowego spotkania. Tym bardziej że problemy ekonomiczne tych instytucji zostały już wcześniej dostrzeżone przez samo ministerstwo.
MKiDN