Przemoc pod osłoną Boga

Slide
previous arrow
next arrow
Na afiszu

Przemoc pod osłoną Boga

O spektaklu „Książka wszystkich rzeczy” w reżyserii Karoliny Maciejaszek w Teatrze Telewizji pisze Krzysztof Krzak.

Opublikowano: 2026-11-17
fot. Julia Dacka/Archiwum TVP
Ocena recenzenta/tki: (8/10) – bardzo dobry

Pokazany premierowo 16 listopada w Teatrze Telewizji spektakl „Książka wszystkich rzeczy” osnuty wokół powieści holenderskiego pisarza Guusa Kuijera doskonale wpisuje się w prowadzoną od lat przez różne gremia dyskusję na temat przemocy w rodzinie i jest ważnym głosem w tej debacie.

Choć nie przynosi odkrywczych rozwiązań problemu, to przez oddziaływanie emocjonalne na widza potwierdza najprostsze, jak się wydaje, z nich: niepozostawanie obojętnym.

Mamy oto w tym spektaklu rodzinę Klopperów, na której czele stoi Ojciec, pan domu, swoją pracą utrzymujący dom i członków familii. Poznajemy go głównie w momentach wspólnych posiłków, poprzedzanych lekturą „Pisma Świętego” i modlitwą. Najczęściej ta sielska, wydawałoby się, rodzinna atmosfera kończy się wybuchem złości i agresji mężczyzny, a także przemocą fizyczną wobec żony i syna, dziewięcioletniego Thomasa. To z jego perspektywy poznajemy prawdę o przemocowej rzeczywistości domu Klopperów. Dzięki ciekawemu pomysłowi reżyserki spektaklu, debiutującej w Teatrze Telewizji Karoliny Maciejaszek, polegającemu na wprowadzeniu do narracji dorosłego Thomasa, widz ma możliwość poznania sytuacji bohatera już po ustaniu jego zależności od ojca, czyli bycia szczęśliwym człowiekiem, o czym marzył jako chłopiec. A drogę do tego stanu otworzyła mu ekscentryczna sąsiadka, zwana przez wszystkich czarownicą, Pani von Amersfoort (znakomita rola Izabeli Kuny), która dostrzegła zło dziejące się w rodzinie Klopperów i nie pozostała wobec niego bezczynna.

Karolina Maciejaszek, mająca ogromne doświadczenie w realizacji przedstawień kierowanych do młodych widzów, także w tym przypadku stworzyła spektakl celnie trafiający w ich możliwości percepcyjne i w równym stopniu przemawiające do widza dorosłego. Reżyserka nie epatuje przemocą, nie pokazuje jej wprost, lecz bardziej poprzez jej efekty w psychice członków rodziny przemocowca i relacje ze światem zewnętrznym tudzież stwarzanym sobie przez dziecko (dobitnie pokazują to rysunkowe animacje Katarzyny Kijek i Przemysława Adamskiego wg projektu Macieja Salamona). Pozostawia spory margines dla wyobraźni i empatii oglądającego.

„Książka wszystkich rzeczy” nie jest też przedstawieniem skierowanym przeciwko Bogu i religii, jeśli już – to przeciw fanatyzmowi religijnemu i skłonności niektórych wyznawców do usprawiedliwiania swoich niecnych zachowań rzekomym prawem Bożym. Dlatego zapewne Jezus w jej spektaklu jest postacią bardziej ludzką niż boską, stanowi wsparcie dla małego Thomasa i partnera do szczerych rozmów, ale również przyznaje się do bezradności wobec zachowań ojca chłopca (bardzo ciepłą postać Chrystusa stworzył Rob Wasiewicz).

Bardzo mocną stroną przedstawienia Karoliny Maciejaszek jest aktorstwo. Najmniej sympatyczną postać gra Wojciech Niemczyk. Buduje on swojego bohatera bardzo subtelnymi środkami: ledwie dostrzegalnymi drgnieniami powiek, zmrużeniem oczu, zmianą układu ust czy pozorną pewnością w głosie. Tą ostatnią tak naprawdę ojciec chce ukryć fakt, że w istocie jest podszyty tchórzem (szczególnie widoczne jest to w scenie, gdy Pani Amersfoort przychodzi pożyczyć cukru), boi się, że wiadomość o jego przemocowości dotrze do sąsiadów i jego przełożonych. „Silny” jest tak naprawdę tylko wobec słabszych i uzależnionych od niego (także ekonomicznie). To świetna, doskonale skonstruowana przez Niemczyka rola.

Równorzędną partnerką aktora jest Marta Ścisłowicz w roli Matki Thomasa, osoby podporządkowanej mężowi, za wszelką cenę chroniącej dzieci przed agresją ojca i ukrywającą przed innymi (nawet przed szwagierką) prawdę o rzeczywistości panującej w ich domu. Aktorka bardzo wiarygodnie pokazuje dochodzenie swojej bohaterki do buntu, na który decyduje się w dużym stopniu dzięki postawie córki Margot (Zofia Bąk). Doskonale uzupełniają się nie tylko aktorsko, ale i postaciowo Patryk Krok i Mateusz Górski, kreujący dziecięcego i dorosłego Thomasa Kloppera. Młody Patryk Krok jako dziewięcioletni Thomas jest porażająco autentyczny, pozbawiony jakiejkolwiek infantylności. Natomiast sposób narracji dorosłego bohatera nadaje opowieści gorzki, acz niepozbawiony delikatnego humoru i refleksji dystans.

Ważną funkcję ma scenografia Anny Marzędy. Znakomicie oddaje stan psychiczny głównego bohatera. Przestrzeń domowa jest ciasna, ciemna, przytłaczająca ciężarem religijnych symboli, kontrastujących z postawą bogobojnego ojca. Scenograficzne rozwiązania przekładają dosłowność mieszkania na symboliczną klatkę, z której Thomas próbuje uciec.

„Książka wszystkich rzeczy” to niezwykle potrzebna, mądra propozycja dla widzów w każdym wieku. Teatr Telewizji udowadnia nią, że potrafi łączyć społeczną wrażliwość z ciekawą artystycznie formą, w której wszystkie elementy tworzą spójną całość, oddziałującą na wrażliwość i emocje widza.

Teatr Telewizji

 

Kategorie:


Cytat Dnia

„»Ostatnie kuszenie Chrystusa. Ewangelia Wątpliwości« to jeden z najbardziej wstrząsających, ale i najtrudniejszych, spektakli, jakie zostały w ostatnich latach na tej scenie, nie mającej litości dla widzów, zaprezentowane…”

Janusz M. Paluch o „Ostatnim kuszeniu Chrystusa. Ewangelii Wątpliwości”, reż. Michał Telega; „Kraków i Świat”, 16.11.2026

Newsletter

Zamów newsletter z najciekawszymi informacjami ze świata teatru i najlepszymi tekstami portalu. Bądź na bieżąco! Newslettery dostają wyłącznie członkowie społeczności naszego portalu.

W związku z bezpłatną subskrypcją zgadzam się na otrzymywanie na podany adres email informacji handlowych. Usługa zostanie uruchomiona po kliknięciu w link aktywacyjny przesłany na podany adres email.
W każdej chwili możesz zrezygnować z otrzymywania newslettera i innych informacji.

Teatr dla Wszystkich © Copyright 2026
ISSN 3071-9453
Strona stworzona przez - LOKOINVEST.PL