7 listopada Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy zaprezentuje spektakl w reżyserii Patryka Warchoła.
infografika: Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy
Spektakl powstał na podstawie reportażu Wojciecha Tochmana poświęconego jednej z najgłośniejszych spraw kryminalnych lat dziewięćdziesiątych. Opowieść o Monice Osińskiej, pierwszej kobiecie skazanej na dożywocie w III Rzeczypospolitej, staje się okazją do przyjrzenia się granicom odpowiedzialności, społecznemu pragnieniu odwetu oraz roli mediów w kształtowaniu opinii o oskarżonych. Premiera zainauguruje działalność Sceny na Piekarach po trwającym ponad cztery miesiące remoncie.
W styczniu 1996 roku na warszawskim Tarchominie troje maturzystów, dwóch chłopaków i dziewczyna, uczestniczyło w zabójstwie młodej kobiety, Jolanty Brzozowskiej. Sprawa wywołała ogromne zainteresowanie opinii publicznej, a proces stał się jednym z najgłośniejszych wydarzeń kryminalnych tamtej dekady. Wszyscy troje zostali skazani na dożywotnie pozbawienie wolności. Wśród nich była dziewiętnastoletnia Monika Osińska, nazywana „Osą”.
Historia tej zbrodni przez lata powracała w mediach. Szczególne zainteresowanie budziła postać Osińskiej, przedstawianej jako bezwzględna sprawczyni, której młody wiek i płeć dodatkowo wzmacniały sensacyjny charakter doniesień. Wokół jej udziału w zabójstwie, motywacji oraz wymierzonej kary narastały kolejne kontrowersje.
Do tej historii powrócił Wojciech Tochman w wydanym w 2023 roku przez Wydawnictwo Literackie reportażu „Historia na śmierć i życie”. Autor odtworzył okoliczności zbrodni, przebieg procesu i późniejsze losy skazanej, przyglądając się również mechanizmom społecznego osądu. Ważne miejsce w książce zajmuje pamięć o zamordowanej Jolancie Brzozowskiej i cierpieniu jej bliskich.
Praca Tochmana ma także wymiar osobisty. Dokumentowanie sprawy rozpoczęła przed laty Lidia Ostałowska, wybitna reporterka, która wielokrotnie spotykała się z Osińską i gromadziła materiały do planowanej książki. Po jej śmierci Tochman podjął temat, wykorzystując pozostawioną dokumentację. W ten sposób powstała opowieść obejmująca ponad ćwierć wieku polskiej rzeczywistości, od transformacji ustrojowej po współczesność.
Legnicką adaptację przygotował Patryk Warchoł, który odpowiada zarówno za scenariusz, jak i reżyserię. Twórca koncentruje się na kolejnych warstwach sprawy Osińskiej, jej motywacjach, realiach społecznych lat dziewięćdziesiątych oraz sposobie, w jaki media relacjonowały zbrodnię i proces.
Istotnym zagadnieniem przedstawienia jest mechanizm budowania publicznego wizerunku oskarżonej. Warchoł analizuje, jak relacje prasowe, fotografie, komentarze i emocjonalne przekazy wpływają na społeczne postrzeganie winy. Interesuje go również współczesna fascynacja prawdziwymi zbrodniami, widoczna w popularności podcastów, seriali dokumentalnych i literatury true crime.
Reżyser zwraca uwagę na sprzeczność między deklarowanym oburzeniem wobec przemocy a ogromnym zainteresowaniem jej szczegółami. W rozmowie opublikowanej przez portal lca.pl przyznał, że podczas przygotowań do spektaklu szczególnie poruszyły go internetowe komentarze dotyczące książki Tochmana, w których pojawiały się żądania przywrócenia kary śmierci i nawoływania do odwetu.
Warchoł stawia również pytanie o sens kary dożywotniego pozbawienia wolności. Przywołuje przy tym „Krótki film o zabijaniu” Krzysztofa Kieślowskiego, który pod koniec lat osiemdziesiątych podjął temat kary śmierci. Dla twórców legnickiego przedstawienia istotna staje się kwestia odpowiedzialności państwa za człowieka skazanego na spędzenie reszty życia w więzieniu oraz możliwość jego przemiany.
Przedstawienie dotyka tym samym jednego z najtrudniejszych problemów wymiaru sprawiedliwości. Jak oceniać odpowiedzialność osoby, która uczestniczyła w zbrodni jako nastolatka? Czy upływ czasu i zmiana postawy skazanego powinny mieć znaczenie dla oceny wymierzonej kary? Jak pogodzić prawo społeczeństwa do bezpieczeństwa z przekonaniem, że nawet sprawca najcięższego przestępstwa zachowuje ludzką godność?
Listopadowa premiera ma dla Teatru Modrzejewskiej dodatkowe znaczenie. Po ponad czterech miesiącach prac remontowych ponownie zostanie otwarta Scena na Piekarach, mieszcząca się w dawnym pawilonie handlowym przy ulicy Izerskiej 38.
Przestrzeń przeszła modernizację techniczną i estetyczną. Jej ponowne uruchomienie stanowi ważny element planów dyrektora Łukasza Czuja, który zamierza rozwijać działalność teatru również poza jego główną siedzibą.
O planach repertuarowych na sezon 2026/2027 dyrektor opowiadał wcześniej specjalnie redakcji Teatru dla Wszystkich. Zapowiadał wówczas intensywny sezon, obejmujący premiery na kilku scenach, projekty muzyczne oraz przedstawienia podejmujące współczesne problemy społeczne.
Nowy sezon otrzymał nazwę „Morderczy sezon”, nawiązującą zarówno do liczby planowanych przedsięwzięć, jak i obecności w repertuarze historii kryminalnych.
„Historia na śmierć i życie” była jedną z pierwszych zapowiedzianych realizacji. Spektakl został już pokazany publiczności we wrześniu na Dużej Scenie im. Ludwika Gadzickiego, jednak przedstawienia te miały charakter przedpremierowy. Oficjalną premierę zaplanowano na 7 listopada, wraz z otwarciem odnowionej Sceny na Piekarach.
O wcześniejszych przygotowaniach do przedstawienia pisaliśmy w artykule „Historia na śmierć i życie” na początek nowego sezonu w Legnicy. Teatr Modrzejewskiej sięga po głośny reportaż Wojciecha Tochmana.
Premiera przedstawienia Warchoła rozpocznie cykl „Piekary – nowa energia”, którego celem jest rozwijanie działalności artystycznej odnowionej sceny.
Wśród kolejnych propozycji repertuarowych znalazł się „Przegryw”, przedstawienie poświęcone młodemu człowiekowi zagubionemu w świecie internetu, oraz „Dzikość serca”, nawiązująca do powieści Barry’ego Gifforda, znanej również z filmowej adaptacji Davida Lyncha.
Łukasz Czuj zapowiadał ponadto rozwój działalności Klubokawiarni Modjeska. Na 20 listopada zaplanowano premierę komedii „Zawsze tam, gdzie ty” w reżyserii Michała Szcześniaka.
W sylwestrowy wieczór teatr zamierza zaprezentować widowisko „Rock 1981. Wielka majówka”, odwołujące się do atmosfery karnawału Solidarności i polskiej muzyki rockowej początku lat osiemdziesiątych.
Powrót Sceny na Piekarach wpisuje się zatem w szerszy program rozwoju Teatru Modrzejewskiej, który w sezonie 2026/2027 planuje intensywną działalność repertuarową, obejmującą różnorodne formy i gatunki teatralne.
Cykl „Piekary – nowa energia” jest dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury oraz ze środków budżetu Województwa Dolnośląskiego.
W przedstawieniu „Historia na śmierć i życie” postać Moniki Osińskiej, nazywanej „Osą”, gra Magda Biegańska, natomiast w roli Jolanty Brzozowskiej występuje Anna Sienicka.
Pozostali aktorzy wcielają się w kilka postaci związanych z wydarzeniami i ich późniejszą oceną. Paweł Palcat gra sędziego i policjanta, Mateusz Krzyk występuje jako Yogi, policjant i prokurator, a Jakub Sierenberg jako Gołąb, fotoreporter i policjant. Gabriela Fabian kreuje matkę Osy, psychologa i dyrektorkę, natomiast Paweł Wolak występuje w rolach ojca Osy i Krzysztofa O. Małgorzata Urbańska pojawia się w nagraniu wideo jako sprzątaczka.
Scenografię przygotowała Anna Kolanecka, kostiumy i choreografię Grzegorz Łabuda, a muzykę Nikodem Słomczyński. Za materiały wideo i reżyserię świateł odpowiada Ewa Borowska. Inspicjentką i suflerką jest Jolanta Naczyńska.
Premiera „Historii na śmierć i życie” odbędzie się 7 listopada o godz. 18.00 na Scenie na Piekarach Teatru im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy.
Kolejny pokaz, określany jako premiera BIS, zaplanowano na 8 listopada o godz. 18.00.
Następne przedstawienia odbędą się 12 listopada o godz. 19.00, 13 listopada o godz. 11.00 i 19.00, 14 listopada o godz. 19.00 oraz 15 listopada o godz. 18.00.
Bilety są dostępne w kasie teatru i w sprzedaży internetowej. Dla mieszkańców osiedla Piekary przewidziano specjalną ofertę cenową na przedstawienia popremierowe.
