29 sierpnia Teatr KTO pokaże premierowo „Głupią gęś” – performatywny monodram Zofii Żwirblińskiej.
fot. Józefina Kiełb
Punktem wyjścia spektaklu jest syndrom oszusta, czyli uporczywe przekonanie, że własne osiągnięcia nie wynikają z kompetencji czy pracy, lecz są dziełem przypadku, szczęścia albo pomyłki. Żwirblińska przygląda się temu doświadczeniu poprzez własną biografię, ale nie zatrzymuje się na osobistym wyznaniu. Pyta również o rzeczywistość, w której nieustannie trzeba potwierdzać swoją wartość.
Bohaterka „Głupiej gęsi” mogłaby uchodzić za „złote dziecko”. Dobre oceny, nagrody, kolejne sukcesy – wszystko wskazuje na to, że ma powody, by ufać własnym umiejętnościom. Problem w tym, że sama nie potrafi w nie uwierzyć. Każde osiągnięcie można przecież wytłumaczyć szczęśliwym zbiegiem okoliczności, przypadkiem albo czyjąś pomyłką. Sukces zamiast potwierdzać własną wartość, staje się kolejnym powodem do niepokoju: skoro udało się tym razem, pozostaje pytanie, kiedy wreszcie ktoś odkryje, że za deklarowanymi kompetencjami nic nie stoi.
To doświadczenie jest punktem wyjścia najnowszego spektaklu Zofii Żwirblińskiej. Artystka odpowiada za jego koncepcję, reżyserię i choreografię, a także sama pojawia się na scenie. „Głupia gęś” ma formę performatywnego monodramu, w którym materiał autobiograficzny zostaje poddany teatralnej obróbce. Prywatne doświadczenie nie jest więc przedstawiane jako dokument, lecz staje się tworzywem spektaklu.
Syndrom oszusta wiąże się z trudnością w uznaniu własnych kompetencji i osiągnięć. Osoba, która go doświadcza, może mieć za sobą konkretne sukcesy, a mimo to pozostawać przekonana, że na nie nie zasłużyła. Towarzyszy temu często obawa przed zdemaskowaniem – przed momentem, w którym otoczenie rzekomo odkryje różnicę pomiędzy wizerunkiem osoby kompetentnej a jej „prawdziwymi” możliwościami.
W „Głupiej gęsi” ten mechanizm zostaje przeniesiony na scenę i połączony z pytaniem o performowanie samej siebie. Żwirblińska przygląda się różnicy pomiędzy tym, co rzeczywiście przeżywane, a tym, co prezentowane innym. Autobiograficzne wyznanie sąsiaduje więc ze świadomym konstruowaniem scenicznego wizerunku, a niepewność może być jednocześnie autentycznym doświadczeniem i rolą, którą człowiek nauczył się odgrywać.
Spektakl pokazuje również, jak łatwo podobna rola zaczyna wpływać na sposób myślenia o sobie. Powtarzana wystarczająco długo opowieść o własnej niekompetencji przestaje być chwilową wątpliwością. Może stać się trwałym sposobem interpretowania kolejnych zdarzeń: sukces jest przypadkiem, pochwała wynikiem czyjejś pobłażliwości, a niepowodzenie – długo oczekiwanym dowodem potwierdzającym wszystkie wcześniejsze obawy.
Twórczynie wychodzą jednak poza perspektywę jednostkową. „Głupia gęś” odnosi prywatne doświadczenie do rzeczywistości, w której własną wartość trzeba stale udowadniać. Osiągnięcie jednego celu nie kończy procesu weryfikacji – za nim pojawia się następny. W takim systemie poczucie, że wciąż robi się za mało albo że za chwilę trzeba będzie ponownie potwierdzić swoje kompetencje, przestaje być wyłącznie osobistym problemem.
Żwirblińska nie buduje jednak spektaklu jako opowieści o prostym przezwyciężeniu własnych kompleksów. Ważnym narzędziem staje się autoironia. Ciało performerki ma podważać deklaracje, rozpadać się w wątpliwościach i wystawiać na próbę starannie konstruowany obraz osoby, która powinna przecież wiedzieć, że jest wystarczająco dobra.
Już sam tytuł – „Głupia gęś” – uruchamia język samoponiżenia, którym można opisywać siebie pozornie niewinnie, żartobliwie, bez większych konsekwencji. Spektakl sprawdza, co dzieje się wtedy, gdy podobne określenia przestają być wyłącznie żartem i zaczynają wpływać na sposób postrzegania własnych możliwości.
Sceniczne „szarogęszenie” staje się natomiast próbą przejęcia kontroli nad takim sposobem myślenia. Nie chodzi przy tym o łatwą przemianę bohaterki, która w finale odkrywa swoją wartość. Znacznie ważniejsze jest przyjrzenie się mechanizmowi, dzięki któremu człowiek potrafi konsekwentnie unieważniać własne osiągnięcia, nawet jeśli rzeczywistość dostarcza mu kolejnych dowodów na coś dokładnie przeciwnego.
Dramaturgię spektaklu przygotowała Patrycja Kowańska. Autorką muzyki jest Ola Rzepka, a za reżyserię oświetlenia odpowiada Michał Wawrzyniak.
Premiera „Głupiej gęsi” odbędzie się 29 sierpnia o godz. 19.00 na scenie Teatru KTO.
„Głupia gęś”
Reżyseria, choreografia, koncepcja, wykonanie: Zofia Żwirblińska
Dramaturgia: Patrycja Kowańska
Muzyka: Ola Rzepka
Reżyseria oświetlenia: Michał Wawrzyniak
Premiera została dofinansowana ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Przestrzenie Sztuki – Taniec”, realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca. Projekt zrealizowano również ze środków Miasta Gdańska w ramach Gdańskiego Stypendium Kulturalnego – Fundusz Twórczy oraz przy wsparciu rezydencji Open Studio w Teatrze Komuna Warszawa.
