Jedna z najgłośniejszych i najwyżej ocenianych polskich inscenizacji ostatnich lat trafi na ekran telewizyjny. We wtorek, 3 listopada 2026 roku, o godz. 20.00 TVP Kultura pokaże „Dziady” Adama Mickiewicza w reżyserii Mai Kleczewskiej
fot. Sylwia Penc / Archiwum TVP S.A.
Spektakl Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, z Dominiką Bednarczyk w roli Konrada i Janem Peszkiem jako Senatorem, zdobył liczne nagrody teatralne, przyciągał tłumy widzów i wywołał jeden z największych sporów politycznych wokół polskiego teatru po 1989 roku. Konsekwencje tego konfliktu odczuł wówczas dyrektor teatru Krzysztof Głuchowski, którego dalsze kierowanie instytucją stanęło pod znakiem zapytania. Telewizyjną realizację przedstawienia przygotował Józef Kowalewski.
Premiera sceniczna „Dziadów” odbyła się 19 listopada 2021 roku na Dużej Scenie Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Datę wybrano świadomie. W 2021 roku przypadała 120. rocznica historycznej prapremiery „Dziadów” w inscenizacji Stanisława Wyspiańskiego, która odbyła się 31 października 1901 roku na tej samej scenie. Było to pierwsze wystawienie dramatu Mickiewicza na profesjonalnej scenie teatralnej.
Maja Kleczewska, wspólnie z dramaturgiem Łukaszem Chotkowskim, przygotowała przedstawienie, które odczytuje romantyczny dramat przez doświadczenia współczesnego społeczeństwa. W centrum inscenizacji znalazły się mechanizmy przemocy, opresji politycznej, zbiorowej pamięci i narodowych podziałów. Szczególnie mocno wybrzmiewa konflikt jednostki z władzą oraz pytanie o odpowiedzialność wspólnoty wobec tych, którzy doświadczają prześladowań.
Spektakl spotkał się z wyjątkowym zainteresowaniem publiczności i krytyków. Kolejne prezentacje odbywały się przy wypełnionej widowni, a bilety na przedstawienie należały do najbardziej poszukiwanych w repertuarze krakowskiego teatru. „Dziady” szybko zaczęły funkcjonować jako jedno z najważniejszych wydarzeń artystycznych sezonu 2021/2022. Dyskusje o przedstawieniu trwały przez kolejne lata, a jego znaczenie wykraczało daleko poza samą inscenizację dramatu Mickiewicza.
Jedną z najważniejszych decyzji obsadowych Mai Kleczewskiej było powierzenie roli Konrada Dominice Bednarczyk. Aktorka stworzyła kreację, która stała się jednym z najbardziej komentowanych osiągnięć aktorskich sezonu. Jej Konrad jest postacią pełną gniewu, rozpaczy i determinacji, a Wielka Improwizacja nabiera w tej interpretacji szczególnej siły.
Obsadzenie kobiety w roli romantycznego bohatera pozwoliło reżyserce na poszerzenie znaczeń dramatu. Bunt Konrada można odczytywać także przez doświadczenia współczesnych kobiet, ich walkę o podmiotowość i prawo do decydowania o własnym życiu. Bednarczyk prowadzi swoją postać przez kolejne stany emocjonalne, od poczucia bezsilności po otwarty sprzeciw wobec porządku świata.
W roli Senatora Nowosilcowa występuje Jan Peszek. Jego bohater uosabia władzę opartą na przemocy, manipulacji i poczuciu bezkarności. Księdza Piotra gra Marcin Kalisz, a Guślarza Jacek Strama.
Kleczewska wykorzystuje najważniejsze części dramatu Mickiewicza, zestawiając obrzęd dziadów z obrazami politycznej przemocy i społecznego konformizmu. W przedstawieniu pojawiają się odniesienia do współczesnej Polski, protestów społecznych oraz sytuacji osób wykluczanych i pozbawianych głosu.
Ważną rolę odgrywa warstwa wizualna spektaklu. Scenografia i reżyseria światła Katarzyny Borkowskiej, kostiumy Konrada Parola, muzyka Cezarego Duchnowskiego oraz choreografia Kai Kołodziejczyk tworzą rozbudowaną, wieloplanową inscenizację. Sceny zbiorowe, w tym Bal u Senatora, wykorzystują ruch i taniec jako elementy opowiadania o relacjach społecznych i mechanizmach władzy.
Krakowskie „Dziady” niemal natychmiast po premierze stały się przedmiotem debaty wykraczającej poza środowisko teatralne. W listopadzie 2021 roku małopolska kurator oświaty Barbara Nowak publicznie skrytykowała przedstawienie i odradzała organizowanie szkolnych wyjść na spektakl. Jej wypowiedzi wywołały protesty środowiska artystycznego i dyskusję o wolności twórczej oraz prawie publicznych instytucji kultury do podejmowania tematów politycznych.
Spór szybko nabrał wymiaru instytucjonalnego. Dyrektor Teatru im. Juliusza Słowackiego, Krzysztof Głuchowski, znalazł się w konflikcie z władzami województwa małopolskiego, będącego organizatorem teatru. W kolejnych miesiącach pojawiła się realna groźba jego odwołania. Zarząd Województwa Małopolskiego podjął działania zmierzające do odwołania dyrektora, a sprawa wywołała zdecydowaną reakcję środowiska teatralnego.
Artyści, twórcy, przedstawiciele instytucji kultury oraz dziennikarze protestowali przeciwko działaniom władz samorządowych, wskazując na zagrożenie dla niezależności artystycznej teatru. Konflikt wokół „Dziadów” stał się jednym z najbardziej wyrazistych przykładów napięć między polityką a kulturą w Polsce.
Przedstawienie, które miało przypominać o aktualności dramatu Mickiewicza, samo znalazło się w centrum sporu o granice wolności artystycznej. Historia konfliktu wokół krakowskiego teatru pokazała, jak silne emocje może nadal wywoływać polska klasyka, zwłaszcza gdy jej interpretacja odnosi się bezpośrednio do współczesnych wydarzeń politycznych i społecznych.
Artystyczny sukces „Dziadów” znalazł potwierdzenie w licznych nagrodach i wyróżnieniach. Szczególnie doceniono kreację Dominiki Bednarczyk, która za rolę Konrada otrzymała Nagrodę im. Aleksandra Zelwerowicza, przyznawaną przez miesięcznik „Teatr”, za najlepszą rolę kobiecą sezonu 2021/2022.
Aktorka zdobyła również nagrodę za wybitne aktorstwo podczas Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Boska Komedia. Na tym samym festiwalu wyróżniono Katarzynę Borkowską za scenografię i reżyserię światła. Doceniono tym samym zarówno aktorską interpretację dramatu, jak i jego rozbudowaną stronę plastyczną.
Dominika Bednarczyk i Maja Kleczewska otrzymały także O!Lśnienie 2022 w kategorii Teatr. Zespół przedstawienia uhonorowano główną Nagrodą Teatralną im. Stanisława Wyspiańskiego, przyznawaną przez miasto Kraków.
Podczas XXVIII Międzynarodowego Festiwalu Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych publiczność przyznała Dominice Bednarczyk tytuł najlepszej aktorki, a Janowi Peszkowi tytuł najlepszego aktora. „Dziady” zdobyły również Nagrodę Publiczności 46. Opolskich Konfrontacji Teatralnych „Klasyka Żywa”.
Przedstawienie zajmowało wysokie miejsca w podsumowaniach sezonu teatralnego 2021/2022. Krytycy zwracali uwagę na odwagę interpretacyjną Mai Kleczewskiej, siłę aktorskich kreacji oraz konsekwencję w budowaniu współczesnego odczytania dramatu Mickiewicza.
Sukces przedstawienia miał również wymiar frekwencyjny. Zainteresowanie spektaklem utrzymywało się przez kolejne sezony, a „Dziady” stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych tytułów w repertuarze Teatru im. Juliusza Słowackiego. Przedstawienie przyciągało zarówno stałych widzów teatru, jak i osoby, które chciały zobaczyć inscenizację znaną wcześniej przede wszystkim z medialnych dyskusji.
Telewizyjną wersję „Dziadów” zarejestrowano 27 i 28 stycznia 2026 roku na Dużej Scenie Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Za realizację telewizyjną odpowiada Józef Kowalewski, a za montaż Jacek Solakiewicz.
Nagranie powstało w przestrzeni, dla której zaprojektowano oryginalną inscenizację. Pozwoliło to zachować scenografię Katarzyny Borkowskiej, układ scen zbiorowych oraz rozwiązania choreograficzne stanowiące integralną część przedstawienia.
Przeniesienie tak rozbudowanego widowiska na ekran telewizyjny stanowiło istotne wyzwanie realizacyjne. Spektakl wykorzystuje monumentalną przestrzeń Dużej Sceny, wieloosobowe sceny zbiorowe, rozbudowaną choreografię i intensywne efekty świetlne. Telewizyjna realizacja daje możliwość przyjrzenia się z bliska aktorskim kreacjom, zwłaszcza Dominice Bednarczyk i Janowi Peszkowi.
Premiera w TVP Kultura umożliwi obejrzenie przedstawienia widzom, którzy dotychczas nie mieli okazji zobaczyć go w Krakowie.
W przedstawieniu występują:
W chórze obrzędowym występują Julia Latosińska, Wanda Skorny-Roszkowska, Tomasz Augustynowicz i Karol Kubasiewicz.
W spektaklu uczestniczą również tancerze Baletu Cracovia Danza: Emilia Guguła, Ewelina Keller-Berko, Zuzanna Frank, Michał Kępka, Denis Onufrijczuk i Maksim Berko.
W realizacji biorą ponadto udział Anna Wójcicka, Piotr Kita, Jan Zaremba i Piotr Kadula.
Autor: Adam Mickiewicz
Reżyseria: Maja Kleczewska
Dramaturgia: Łukasz Chotkowski
Realizacja telewizyjna: Józef Kowalewski
Scenografia i reżyseria światła: Katarzyna Borkowska
Kostiumy: Konrad Parol
Muzyka: Cezary Duchnowski
Choreografia: Kaya Kołodziejczyk
Choreografia menueta w scenie Balu u Senatora: Romana Agnel
Montaż telewizyjny: Jacek Solakiewicz
Premiera teatralna: 19 listopada 2021 roku, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.
Realizacja telewizyjna: 27–28 stycznia 2026 roku.
Premiera telewizyjna: wtorek, 3 listopada 2026 roku, godz. 20.00, TVP Kultura.
Teatr dla Wszystkich jest patronem medialnym Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.
