29 i 30 sierpnia w Białostockim Teatrze Lalek odbędzie się premiera „ESPERO” w choreografii i reżyserii Edyty Szachniewicz.
plakat: Białostocki Teatr Lalek
Spektakl, powstający w ramach programu Przestrzenie Sztuki – Taniec, łączy historyczną postać Ludwika Zamenhofa z fikcyjną opowieścią pełną napięcia, tajemnic i spotkań bohaterów, których losy w rzeczywistości nigdy nie mogłyby się przeciąć. Jednym z wykonawców jest Radosław Kamiński – tancerz od lat związany z breakingiem, rozwijający swoją praktykę również w obszarze akrobatyki i soft acrobatics.
Do premiery „ESPERO” pozostało już niewiele czasu. Twórcy stopniowo przedstawiają wykonawców spektaklu, pokazując jednocześnie, jak różne doświadczenia ruchowe spotykają się w jednej choreograficznej opowieści. W obsadzie znaleźli się artyści wywodzący się z odmiennych technik i praktyk tanecznych, co ma istotne znaczenie dla samego języka przedstawienia.
Jednym z nich jest Radosław Kamiński, od lat związany z breakingiem. To właśnie breaking pozostaje podstawowym obszarem jego doświadczenia, ale z czasem artysta rozszerzył swoją praktykę również o akrobatykę i soft acrobatics. W jego przypadku nie chodzi jednak wyłącznie o techniczną sprawność czy widowiskowość ruchu. Jak podkreślają organizatorzy, Kamiński szczególnie ceni w tańcu możliwość samodzielnego tworzenia ruchu oraz odkrywania nowych form ekspresji.
To istotne także w kontekście „ESPERO”, ponieważ spektakl Edyty Szachniewicz nie opiera się na jednym, zamkniętym języku choreograficznym. Ruch ma tu służyć budowaniu bohaterów, relacji, napięcia i scenicznej intrygi. Doświadczenie breakingowe, oparte na indywidualności wykonawcy, improwizacji, precyzji, dynamice i poszukiwaniu własnego stylu, może więc znaleźć w przedstawieniu szersze zastosowanie niż tylko efektowny element choreografii.
Kamiński ma za sobą również starty w zawodach breakingowych w Polsce i za granicą, podczas których odnosił sukcesy, a także doświadczenie zdobywane w licznych realizacjach teatralnych i tanecznych. Tym samym jego droga artystyczna przebiega na styku kilku obszarów: kultury breakingowej, współczesnego teatru tańca i pracy scenicznej.
W „ESPERO” wszystkie te doświadczenia zostają wpisane w konkretną fabułę.
Punktem wyjścia przedstawienia jest postać Ludwika Zamenhofa, urodzonego w Białymstoku twórcy esperanta. Historia nie jest jednak rekonstruowana dokumentalnie. Edyta Szachniewicz wraz z zespołem wykorzystuje ją jako podstawę zupełnie nowej opowieści, w której rzeczywiste postaci i wydarzenia spotykają się ze światem fikcji literackiej.
Na pokładzie spektaklu pojawiają się Ludwik Zamenhof, Sherlock Holmes, Enola Holmes, francuska emisariuszka, guwernantka oraz konduktor. Już samo zestawienie bohaterów zapowiada odejście od klasycznej biograficznej narracji.
Postaci, których losy pozornie nigdy nie powinny się przeciąć, zostają zamknięte we wspólnej przestrzeni. Rozpoczyna się gra tożsamości, interesów i tajemnic. Pojawia się pytanie: kto naprawdę jest kim i czego chce?
Twórcy zapowiadają historię pełną napięcia i intryg, a podstawowym środkiem jej opowiadania pozostaje taniec.
To właśnie tutaj znaczenia nabiera różnorodność obsady. Breaking, taniec współczesny, akrobatyka i indywidualne doświadczenia poszczególnych wykonawców mogą zostać wykorzystane do stworzenia odmiennych sposobów poruszania się poszczególnych bohaterów. Ruch staje się więc nie tylko tworzywem estetycznym, lecz również sposobem charakteryzowania postaci.
Tytuł przedstawienia bezpośrednio odwołuje się do języka stworzonego przez Zamenhofa. „Espero” oznacza w esperanto „nadzieję”.
Nie jest to wyłącznie językowa ciekawostka. Idea esperanta wyrastała z przekonania Zamenhofa, że jednym ze źródeł konfliktów pomiędzy ludźmi jest niemożność wzajemnego porozumienia. Dorastając w wielonarodowym i wielojęzycznym Białymstoku drugiej połowy XIX wieku, obserwował napięcia pomiędzy różnymi społecznościami zamieszkującymi miasto. Język miał być próbą stworzenia neutralnej przestrzeni komunikacji.
Ta historyczna idea w „ESPERO” zostaje przeniesiona na grunt teatru tańca. Tutaj językiem wspólnym nie staje się słowo, lecz ciało i ruch.
Można więc czytać przedstawienie również jako próbę zadania pytania, czy porozumienie jest możliwe tam, gdzie każdy z bohaterów pochodzi z innego świata, posługuje się innymi kodami i ma własne cele.
Za choreografię i reżyserię „ESPERO” odpowiada Edyta Szachniewicz, tancerka, choreografka i pedagożka. W swojej pracy koncentruje się na współczesnych formach tańca oraz poszukiwaniu sposobów, w jakie ruch może tworzyć dramaturgię przedstawienia.
W obsadzie znaleźli się:
Weronika Banul
Weronika Juchimiuk
Nela Tołwińska
Radosław Kamiński
Gabriel Piotrowski
Karol Polecki
Zestawienie wykonawców o różnych doświadczeniach artystycznych staje się jednym z ważniejszych elementów projektu. W spektaklu nie chodzi bowiem wyłącznie o wykonanie gotowej choreografii, lecz o zbudowanie świata scenicznego, w którym indywidualny sposób poruszania się każdego artysty współtworzy charakter postaci.
„ESPERO” zostanie pokazane 29 i 30 sierpnia 2026 roku o godz. 15.00 w Białostockim Teatrze Lalek.
Premierze będzie towarzyszyć wydarzenie pozwalające poznać rzeczywisty historyczny kontekst przedstawienia.
30 sierpnia o godz. 12.00 i 15.00 w Centrum im. Ludwika Zamenhofa przy ul. Warszawskiej 19 odbędą się bezpłatne oprowadzania po wystawie „Białystok młodego Zamenhofa”.
Ekspozycja przybliża miasto, w którym urodził się i dorastał twórca esperanta. Pozwala zobaczyć Białystok drugiej połowy XIX wieku jako przestrzeń wielokulturową, zamieszkiwaną przez różne społeczności, języki i religie. To właśnie doświadczenia wyniesione z takiego miasta miały zasadniczy wpływ na późniejsze poszukiwania Zamenhofa i jego ideę stworzenia języka międzynarodowego.
Połączenie spektaklu z oprowadzaniem po wystawie daje więc możliwość skonfrontowania dwóch perspektyw: teatralnej, opartej na swobodnym łączeniu historii i fikcji, oraz dokumentalnej, pozwalającej przyjrzeć się realiom życia Zamenhofa i Białegostoku jego młodości.
„ESPERO” powstaje w ramach programu Przestrzenie Sztuki – Taniec, finansowanego ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego i realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca.
Lokalnymi operatorami programu są Białostocki Teatr Lalek, Białostocki Ośrodek Kultury oraz Fundacja Rozwoju Sztuki Tańca w Białymstoku.
Program ma wspierać rozwój środowiska tańca, produkcję nowych spektakli, działania edukacyjne oraz zwiększanie dostępności sztuki tańca dla publiczności.
Choreografia i reżyseria: Edyta Szachniewicz
Wykonanie:
Weronika Banul
Weronika Juchimiuk
Nela Tołwińska
Radosław Kamiński
Gabriel Piotrowski
Karol Polecki
29 i 30 sierpnia 2026, godz. 15.00
Białostocki Teatr Lalek
„Białystok młodego Zamenhofa” – bezpłatne oprowadzanie po wystawie
30 sierpnia 2026
godz. 12.00 i 15.00
Centrum im. Ludwika Zamenhofa
ul. Warszawska 19
