Dramat wyśpiewany

Teatr Pieśń Kozła to jedna z lepiej rozpoznawalnych, cenionych na świecie polskich grup teatralnych, która za swoje inscenizacje, spajające w jedno pieśń, tekst, głos i ruch wciąż otrzymuje prestiżowe nagrody oraz liczne wyróżnienia.

Awangardowy zespół założył we Wrocławiu Grzegorz Bral wraz z Anną Zubrzycki na przełomie 1996 i 1997 r. Do 1998 r. działał pod nazwą Teatr Tragon, z powodzeniem realizując przedstawienia głęboko zakorzenione w muzyce i tradycjach sztuki widowiskowej, ze szczególnym uwzględnieniem jej źródeł.

„Pieśni Leara”, widowisko o charakterze oratorium, swoją premierę miały w sierpniu 2012 roku na Fringe Festival w Edynburgu, gdzie spektakl wzbudził zachwyt najsurowszych krytyków. Otrzymał tam aż trzy prestiżowe nagrody.

Reżyser spektaklu wraz z artystami Teatru Pieśni Kozła w opowieści budowanej ze słów, z gestów i muzyki prezentuje tylko niektóre wątki z szekspirowskiej tragedii. Ten niesamowity, muzyczno-chóralny eksperyment nie przypomina klasycznego spektaklu. Jest rodzajem rozbudowanej, narracyjnej kompozycji instrumentalno-wokalnej, w której każda z dwunastu pieśni stanowi punkt wyjścia do kolejnego „dramatycznego poematu”.
„Z Szekspirem sprawa jest bardzo prosta. To jest dla mnie najlepsza dramatyczna diagnoza świata. Wieloznaczna, wielopoziomowa, błyskotliwa. Lepsza niż wielu teoretyków psychologii razem wziętych. No i poetycka” – w ten sposób Grzegorz Bral podsumowuje swoją pracę. W inscenizacji aktorzy stanowią rodzaj jednego, żywego instrumentu, wykonującego niezwykle ekspresyjną, przesyconą emocjami muzykę, skomponowaną przez Macieja Rychłego, multiinstrumentalistę, kompozytora, aranżera, pisarza i antropologa kultury.

Bral jako podstawę wybrał m.in. dawne pieśni koptyjskie oraz korsykańskie i gregoriańskie motywy wielogłosowe. Teksty napisane w języku koptyjskim, języku czasów faraonów, mogą zaskakiwać, ale w zaproponowanej formie oddają przesłanie szekspirowskiego dramatu i otwierają nowe przestrzenie odbioru historii Leara i jego córek. Archaizująca muzyka pomaga odszyfrować muzyczny kod poezji Szekspira, rytm utworu i śpiewności wersów „Króla Leara”.

Polifoniczny, czyli wielogłosowy śpiew, precyzyjna praca zespołu i muzyczna struktura przedstawienia sprawiają, że najważniejsze wydarzenia oraz uczucia zamykają się w brzmieniu. Linie melodyczne płyną obok od siebie, spotykają się, oddalają, równocześnie tworząc jedną, rozwibrowaną, ale harmonijną, miłą dla ucha całość. Podczas przedstawienia cały zespół aktorski wykonuje trudne polifonie, wraz z muzykami spajając w jedno gest, wokal i dźwięki. „Łacińską linię” pieśni skomponował Jean Claude Acquaviva, a chór prowadzi sam reżyser. Bral jest narratorem, opowiada o genezie widowiska, przypomina pokrótce wydarzenia dramatu i zapoznaje widza z tytułami kolejnych pieśni. Dla osób niezaznajomionych z dramatami Szekspira luźno połączone fragmenty, interpretacje solistów, a nawet nie do końca jasna treść może być idealnym początkiem fascynacji twórczością Stratfordczyka. Artyści „rozmawiają” z sobą, żywo dyskutują, wręcz spierają się. Rzadko zwracają się do słuchaczy, cali zanurzeni w śpiewie i muzyce. Choć aktorskie środki wyrazu są tu ograniczone do minimum, oratorium żyje i pulsuje – dzięki zdecydowanym, szerokim gestom i niezwykłej mocy ukrytej w wokalu. Ogromne emocje towarzyszą występom solowym artystek, których urok tkwi w głosach o pięknym, aksamitnym brzmieniu, dużej sile wyrazu i nośności. Pieśni i lamentacje wykonuje m.in. znakomita solistka Monika Dryl – Kordelia oraz Iwona Wall – błazen.