Przedstawienie przygotowane przez polsko-białoruski zespół twórców będzie można zobaczyć już 11 lipca w Teatrze w Stodole w Teremiskach.
mat. plakat Teatru w Stodole w Teremiskach
Historia ludzi zmuszonych do opuszczenia swoich domów podczas I wojny światowej wybrzmi w wielojęzycznym spektaklu „Bieżeńcy 1915”, opartym na głośnej książce Anety Prymaki-Oniszk. Przedstawienie przygotowane przez polsko-białoruski zespół twórców będzie można zobaczyć już 11 lipca w Teatrze w Stodole w Teremiskach. Po spektaklu odbędzie się spotkanie z autorką książki oraz reżyserem.
Wyjeżdżali w pośpiechu, uciekając przed nadchodzącą wojną. Zostawiali domy, ziemię, rodzinne pamiątki, wspomnienia i groby bliskich. Wyruszali w nieznane, szukając miejsca, w którym mogliby rozpocząć nowe życie. Wielu z nich nigdy już nie wróciło do swoich rodzinnych stron.
To właśnie o tych niemal zapomnianych wydarzeniach opowiada spektakl „Bieżeńcy 1915”, który 11 lipca o godz. 19.00 zostanie zaprezentowany w Teatrze w Stodole w Teremiskach w ramach cyklu „Puls Kultury w Puszczy 2026”.
Przedstawienie powstało na podstawie głośnej książki Anety Prymaki-Oniszk „Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy”, uznawanej za jedno z najważniejszych reporterskich opracowań poświęconych dramatowi przymusowej ewakuacji mieszkańców wschodnich terenów dawnej Rzeczypospolitej podczas I wojny światowej. W 1915 roku, na polecenie władz carskich, setki tysięcy ludzi zostały zmuszone do opuszczenia swoich domów i wyjazdu w głąb Imperium Rosyjskiego. Przez dziesięciolecia ich historia pozostawała niemal nieobecna w zbiorowej pamięci.
Scenariusz spektaklu przygotował Roman Pawłowski-Felberg, a reżyserii podjął się Andrei Novik. Twórcy nie rekonstruują jedynie wydarzeń sprzed ponad stu lat. Opowiadają o doświadczeniu utraty domu, wykorzenienia, emigracji i próbie odnalezienia własnego miejsca w świecie – doświadczeniu, które pozostaje boleśnie aktualne również dziś.
Szczególnego znaczenia przedstawieniu dodaje fakt, że przygotował je m.in. BY Teatr – działający w Warszawie kolektyw tworzony przez białoruskich ludzi teatru, którzy z powodów politycznych zostali zmuszeni do opuszczenia swojej ojczyzny. Ich własne doświadczenia emigracji, utraty domu oraz budowania życia od nowa w obcym kraju stają się naturalnym dopełnieniem historii bieżeńców z 1915 roku.
Jak podkreślała Ilona Karpiuk, spektakl rozgrywa się jednocześnie w kilku językach. Aktorzy posługują się językiem białoruskim, lokalnymi dialektami białoruskimi z Podlasia, językiem polskim oraz rosyjskim, odwzorowując w ten sposób rzeczywistość pogranicza i świat bohaterów żyjących na styku kultur. Wielojęzyczność nie jest tu jedynie zabiegiem formalnym – staje się ważnym elementem opowieści o ludziach, których los naznaczyły wojna, przymusowa ucieczka i konieczność życia pomiędzy różnymi tożsamościami.
Po prezentacji w Teremiskach spektakl będzie można zobaczyć także w Orli i Narewce, a pod koniec października również w Białymstoku.
Na łamach portalu Teatr dla Wszystkich spektakl recenzował już Wiesław Kowalski. W tekście zatytułowanym „Ziemia, która pamięta” zwracał uwagę na siłę emocjonalnego oddziaływania przedstawienia oraz jego niezwykłą aktualność wobec współczesnych doświadczeń uchodźstwa i przymusowych migracji. Naszą recenzję można przeczytać tutaj:
„Ziemia, która pamięta”
https://teatrdlawszystkich.pl/ziemia-ktora-pamieta/
Po zakończeniu przedstawienia organizatorzy zapraszają publiczność na spotkanie z twórcami. W rozmowie udział wezmą Aneta Prymaka-Oniszk, autorka książki „Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy”, oraz reżyser Andrei Novik. Spotkanie poprowadzi Joanna Troc.
Reżyseria: Andrei Novik
Scenariusz i dramaturgia: Roman Pawłowski-Felberg
Muzyka: Darya Novik
Scenografia i kostiumy: Alena Semeniuk
Reżyseria światła: Daniła Goncharov
Produkcja: BY Teatr
„Bieżeńcy 1915”
11 lipca 2026 (sobota), godz. 19.00
Spektakl jest częścią cyklu „Puls Kultury w Puszczy 2026”.
Projekt realizuje Fundacja Edukacyjna Jacka Kuronia we współpracy z partnerami: Divadlo Líšeň, Wrocławską Fundacją Filmową oraz Domem Przyrody i Kultury w Teremiskach.
Projekt został dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury „SYNERGIE” – edycja 2026. Realizację przedsięwzięcia wsparły również darowizny oraz środki zebrane w ramach publiczznej zbiórki, którą organizatorzy nadal prowadzą.
Miejscem prezentacji spektaklu będzie Teatr w Stodole w Teremiskach – jedna z najbardziej niezwykłych scen offowych w Polsce. Prowadzony przez Fundację Edukacyjną Jacka Kuronia teatr mieści się w drewnianej stodole należącej do Katarzyny i Pawła Winiarskich, w samym sercu Puszczy Białowieskiej.
Scena działa od 2004 roku i była pierwszym miejscem w tej części Podlasia, które rozpoczęło regularną prezentację profesjonalnych spektakli teatralnych oraz koncertów zapraszanych zespołów z Polski i z zagranicy. Od początku swojego istnienia pozostaje miejscem spotkania artystów, mieszkańców regionu i osób odwiedzających Puszczę Białowieską, tworząc przestrzeń otwartego dialogu poprzez sztukę.
Teatr funkcjonuje w sezonie od początku maja do połowy września, a jego program koncentruje się przede wszystkim na teatrze zaangażowanym społecznie, przedstawieniach nurtu offowego oraz wydarzeniach muzycznych. W Teremiskach regularnie goszczą najciekawsze niezależne zespoły teatralne z Polski i Europy, a kameralna, drewniana stodoła od ponad dwóch dekad udowadnia, że wielki teatr może powstawać również z dala od dużych ośrodków miejskich.
