O „Marionetce”, słuchowisku Teatru Polskiego Radia w reżyserii Adama Wojtyszki, pisze Krzysztof Krzak.
Katarzyna Warnke, Ignacy Liss; fot. Piotr Podlewski
Lalkomania zatacza kolejne kręgi: po serialu i filmie kinowym Opera na Zamku w Szczecinie przygotowała premierę baletu, a Teatr Polskiego Radia nadał dwuczęściowe słuchowisko „Marionetka” (premiera: 10 i 11 października).
Autorem książki, na której podstawie audycja powstała, jest Jakub Jarno (krążą pogłoski, których Remigiusz Mróz nie potwierdza, ale i im nie zaprzecza, że to jego pseudonim), a reżyserią zajął się Adam Wojtyszko.
W insynuacjach, iż to Remigiusz Mróz pod pseudonimem wydał „Marionetkę”, może tkwić sporo prawdy, bowiem konstrukcja świata w niej przedstawionego, utrzymana na pograniczu powieści sensacyjnej i political fiction, jako żywo przypomina cykl „W kręgach władzy”. Bardzo zwartej adaptacji skupionej na losach dwójki głównych bohaterów dokonał Doman Nowakowski (m.in. „Miodowe lata”, „Świat według Kiepskich”).
Akcja zaczyna się latem 1978 r. W barze mlecznym Sady na warszawskim Żoliborzu pracuje 20- letni Zbyszek Wokulski (w tej roli słuchamy Ignacego Lissa). Od jakiegoś czasu regularnie lokal odwiedza niejaka Sylwia Łęcka (Katarzyna Warnke), kobieta lat 40 licząca, zamężna, matka niewiele młodszego od Zbyszka Jana. Sylwia jest prawnuczką bohaterki powieści Bolesława Prusa (pracuje w księgarni przy ul. Słowackiego), Zbyszek – praprawnukiem Stanisława Wokulskiego i jest zwolennikiem panującego wówczas w Polsce ustroju politycznego. Sylwia zaś – przeciwnie – działa w demokratycznej opozycji, konkretnie w Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO). Jest na celowniku Służby Bezpieczeństwa. Kobieta nawiązuje kontakt z młodzieńcem, wyjawiając mu zachodzące między nimi więzy rodzinne, przekazuje mu listy, które jego przodek pisał do jej prababki. Z listów wynika, że Wokulski zostawił sporo złota, do którego obydwoje chcą dotrzeć. Sylwia chce je przeznaczyć na antykomunistyczną działalność.
Jaka jest prawda i co zaszło między bohaterami – tego żaden recenzent nie może powiedzieć, bowiem śledzenie losów i relacji między Sylwią a Zbyszkiem jest autentyczną przyjemnością, tym bardziej że słuchacz zostaje kilkukrotnie zaskoczony przez niespodziewaną zmianę biegu akcji i zaskakujących prawdziwych motywów działania bohaterów. Dodać można, a nawet trzeba, że w tle głównego wątku pojawia się rzeczywistość lat 70. poprzedniego wieku, czyli inwigilacja, podsłuchy, presja, najścia funkcjonariuszy SB.
„Marionetka” ma wszelkie przymioty bardzo dobrego, interesującego słuchowiska. Przede wszystkim jest tu ciekawy pomysł polegający na niebanalnej opowieści o domniemanych potomkach bohaterów jednej z najznakomitszych powieści w dziejach literatury polskiej. Jest intrygująca fabuła (z nawiązaniem wprost do wątków dzieła Prusa), niejednoznaczne postaci świetnie zinterpretowane przez wspomnianych już: Warnke i Lissa, ale również Lucynę Malec (pani Stefa), Kingę Tabor (matka Zbyszka), Marcina Przybylskiego (major SB Korgiel), a także Macieja Makowskiego, Roberta Kowalskiego oraz występującego w roli narratora Zbigniewa Zamachowskiego. Muzykę ilustracyjną do historii Sylwii i Zbyszka skomponowała Renata Baszun, realizacją dźwięku zajął się Maciej Kubera. A Adam Wojtyszko prawdziwie po mistrzowsku wyreżyserował to trzymające w napięciu dwuczęściowe słuchowisko.
