Za koncepcję artystyczną i reżyserię odpowiada Mariusz Grzegorzek.
Wśród zapowiedzianych wykonawców są Maria Peszek, Coals, Maja Kleszcz i Wojciech Krzak, Maciej Musiałowski, a także Emilia Krakowska i Olgierd Łukaszewicz.
Wydarzenie przygotowuje Narodowe Centrum Kultury Filmowej w ramach Roku Andrzeja Wajdy.
Koncert „Wajda. Kto nam obiecał tę ziemię?” połączy wykonywaną na żywo muzykę z działaniami scenicznymi i projekcjami. W programie zapowiedziano jazz Krzysztofa Komedy z „Niewinnych czarodziejów”, pieśni z „Brzeziny”, orkiestrowe fragmenty kompozycji Wojciecha Kilara oraz pieśń Chochoła z „Wesela”. Towarzyszyć im będą fragmenty filmów, fotosy i materiały archiwalne wyświetlane w dużym formacie. Poszczególne utwory otrzymają nowe opracowania.
O koncepcji przedsięwzięcia Grzegorzek opowiadał podczas konferencji prasowej poświęconej listopadowemu wydarzeniu. Jak wynika z relacji opublikowanej przez EC1, uczestniczyły w niej również Monika Głowacka i Małgorzata Moskwa-Wodnicka. Organizatorzy kierują uwagę ku muzyce jako jednemu z istotnych składników filmowego języka Wajdy: współtworzącemu atmosferę scen, wyznaczającemu ich rytm i pozostającemu w pamięci widzów razem z obrazami.
Komeda i „Niewinni czarodzieje”
Zapowiedziany repertuar obejmuje różne obszary twórczości reżysera. „Niewinni czarodzieje” z 1960 roku pozwalają wrócić do Wajdy obserwującego młodych ludzi, ich obyczaje, pragnienia i trudności w porozumieniu. Muzykę do filmu skomponował Krzysztof Komeda, który pojawił się także na ekranie. W obsadzie znaleźli się m.in. Tadeusz Łomnicki, Krystyna Stypułkowska, Zbigniew Cybulski i Roman Polański.
Jazz współtworzy w tym filmie środowisko bohaterów i ich sposób bycia. Bazyli, grany przez Łomnickiego lekarz i muzyk, porusza się w świecie, w którym swoboda, dystans i towarzyska gra pomagają ukrywać emocje. Przywołanie Komedy podczas koncertu otwiera zatem również obyczajowy wątek kina Wajdy, związany z potrzebą niezależności i poszukiwaniem własnego języka przez młode pokolenie.
Z dzisiejszej perspektywy ten wybór pozwala przypomnieć, jak szeroki był zakres zainteresowań reżysera. Obok filmów poświęconych wojnie, historii i politycznym konfliktom powstawały opowieści o intymności, samotności i codziennych zachowaniach. Muzyka umożliwia przejście między tymi obszarami, ponieważ w każdym z nich pełni inne zadanie: opisuje środowisko, ujawnia emocje, porządkuje rytm opowieści.
Aktorzy „Brzeziny” ponownie przy jej muzyce
Inny charakter mają zapowiedziane pieśni z „Brzeziny”, inspirowane muzyką ludową. Film z 1970 roku, oparty na opowiadaniu Jarosława Iwaszkiewicza, z muzyką Andrzeja Korzyńskiego, należy do najbardziej przejmujących opowieści Wajdy o umieraniu, cielesności i przywiązaniu do życia. Kameralna historia dwóch braci rozgrywa się w bliskości przyrody, a napięcie między chorobą a pragnieniem miłości określa relacje bohaterów.
Udział Emilii Krakowskiej i Olgierda Łukaszewicza nadaje tej części zapowiedzi szczególną wagę. Krakowska zagrała w „Brzezinie” Malinę, Łukaszewicz — Stanisława, chorego brata Bolesława, którego kreował Daniel Olbrychski. Na listopadowej scenie pojawią się więc aktorzy bezpośrednio związani z filmem przywoływanym w programie.
Ich obecność pozwala spojrzeć na koncert również jako na spotkanie z doświadczeniem pracy u Wajdy. Dla części publiczności „Brzezina” pozostaje filmem pamiętanym od dziesięcioleci, dla młodszych widzów może dopiero stać się odkryciem. Wspólny występ aktorów i studentów łódzkiej Filmówki daje możliwość skonfrontowania tych perspektyw w jednym wydarzeniu. Organizatorzy nie ujawnili dotąd szczegółowego podziału zadań między wykonawców.
Pieśń Chochoła i pytania „Wesela”
W zapowiedzi znalazła się również pieśń Chochoła z „Wesela”, ekranizacji dramatu Stanisława Wyspiańskiego. Muzykę do filmu stworzył Stanisław Radwan, a głos Chochołowi dał Czesław Niemen. To przypomnienie istotne także ze względu na szczególny charakter filmowej adaptacji, w której dźwięk, taniec i ruch kamery współtworzą obraz zbiorowości.
Wajdowskie „Wesele” pozostaje wyrazistym przykładem pracy z rytmem. Weselna izba skupia ludzi należących do różnych środowisk, obciążonych własnymi wyobrażeniami, urazami i oczekiwaniami. Muzyka organizuje ich spotkanie, a chocholi taniec nadaje finałowi wymiar znacznie wykraczający poza historię jednej uroczystości.
Powrót do pieśni Chochoła przywołuje pytania o wspólnotę, jej wyobrażenia o sobie i zdolność do działania. W programie koncertu ten utwór może też połączyć teatralne i filmowe zainteresowania Wajdy: dramat Wyspiańskiego, ekranową interpretację reżysera oraz współczesne wykonanie sceniczne.
Muzyka Kilara i łódzki kontekst
Osobne miejsce w programie zajmą orkiestrowe fragmenty muzyki Wojciecha Kilara. Organizatorzy nie podali jeszcze pełnej listy kompozycji ani filmów, z których zostaną zaczerpnięte. W kontekście koncertu odbywającego się w Łodzi warto jednak przypomnieć „Ziemię obiecaną” — jeden z najważniejszych rezultatów współpracy kompozytora z Wajdą.
Film na podstawie powieści Władysława Reymonta miał premierę 21 lutego 1975 roku. Opowieść o Karolu Borowieckim, Morycu Welcie i Maksie Baumie, granych przez Daniela Olbrychskiego, Wojciecha Pszoniaka i Andrzeja Seweryna, przedstawiła przemysłową Łódź jako miasto wielkich ambicji, gwałtownych fortun i społecznej przemocy. Kilar otrzymał za muzykę do tego filmu nagrodę na festiwalu polskich filmów w Gdańsku w 1975 roku.
Tytuł „Kto nam obiecał tę ziemię?” można odczytać jako nawiązanie do „Ziemi obiecanej” i jako pytanie kierowane do współczesnej publiczności. Taka interpretacja wydaje się szczególnie uzasadniona w Łodzi, której historia i architektura współtworzyły filmowy świat Wajdy. Sam koncert odbędzie się w Hali Maszyn EC1, w przestrzeni dawnej elektrowni. Przemysłowe otoczenie może nadać dodatkowy sens zestawieniu archiwalnych obrazów ze współczesnymi wykonaniami muzyki.
Mariusz Grzegorzek między teatrem, filmem i muzyką
Powierzenie widowiska Mariuszowi Grzegorzkowi wiąże projekt z twórcą od lat pracującym zarówno w kinie, jak i w teatrze. Reżyser jest absolwentem i wykładowcą łódzkiej Szkoły Filmowej, którą kierował jako rektor w latach 2012–2020. Zrealizował m.in. „Rozmowę z człowiekiem z szafy”, „Królową aniołów” i „Jestem twój”. Wspólnie ze studentami przygotował także „Śpiewający obrusik”, pełnometrażowy film będący dyplomem aktorskim.
Jego doświadczenie obejmuje również filmy muzyczne poświęcone takim twórcom jak Arvo Pärt, Meredith Monk, Gija Kanczeli i Paweł Szymański. To istotny kontekst listopadowego przedsięwzięcia, wymagającego ułożenia relacji między dźwiękiem, aktorem i obrazem. W teatrze Grzegorzek przez lata współpracował z łódzkim Teatrem im. Stefana Jaracza; realizował też przedstawienia m.in. w warszawskich teatrach Powszechnym i Studio oraz w Starym Teatrze w Krakowie.
W EC1 będzie pracował z artystami reprezentującymi różne doświadczenia sceniczne. Zapowiedziano udział Marii Peszek, zespołu Coals, duetu Maja Kleszcz i Wojciech Krzak oraz Macieja Musiałowskiego. Obok Krakowskiej i Łukaszewicza wystąpią studenci Szkoły Filmowej w Łodzi. Taki skład daje możliwość spotkania osób, które współpracowały z Wajdą, z wykonawcami odczytującymi jego twórczość z perspektywy kolejnych pokoleń.
Dobór nowych aranżacji będzie miał dla tego spotkania zasadnicze znaczenie. Utwory znane z konkretnych scen filmowych zostaną wykonane przez artystów o własnym języku i sposobie interpretacji. Projekcje zachowają ich związek z kinem, podczas gdy wykonania na żywo pozwolą usłyszeć je w innych głosach i brzmieniach.
Sto lat od urodzin Wajdy
Widowisko jest częścią obchodów Roku Andrzeja Wajdy ustanowionego przez Senat RP. Reżyser urodził się 6 marca 1926 roku; w 2026 roku przypadają setna rocznica jego urodzin oraz dziesiąta rocznica śmierci. Senackie upamiętnienie obejmuje dorobek współtwórcy polskiej szkoły filmowej i kina moralnego niepokoju, a także jego działalność teatralną oraz publiczną.
Dla odbiorców teatru istotne pozostają związki Wajdy ze Starym Teatrem w Krakowie i Teatrem Powszechnym w Warszawie, przypomniane również w senackiej charakterystyce patrona roku. Jego zainteresowanie aktorem, literaturą i zbiorowym doświadczeniem znajdowało wyraz w obu dziedzinach. Sceniczna formuła koncertu w EC1 pozwala przypomnieć tę rozległość zainteresowań reżysera.
Narodowe Centrum Kultury Filmowej prowadzi w roku jubileuszowym szerszy program poświęcony Wajdzie. Obejmuje on m.in. cykl „Soboty z Wajdą” na wystawie „Kino Polonia”, oprowadzania dotyczące życia i twórczości artysty oraz ścieżkę edukacyjną „Polska historia według Andrzeja Wajdy”. W rocznicowym programie znalazły się również warsztaty „Historie przyszłości: reinterpretacje polskiego kina”, inspirowane jego filmami.
Listopadowe widowisko poszerzy te działania o wykonania na żywo. Zapowiedziany repertuar pozwala przejść od jazzu i obyczajowego portretu młodości przez kameralną opowieść Iwaszkiewicza po zbiorowe doświadczenie „Wesela”. W tych różnicach widać zarówno skalę dorobku Wajdy, jak i znaczenie kompozytorów oraz wykonawców, którzy współtworzyli jego kino.
Termin i bilety:
„Wajda. Kto nam obiecał tę ziemię?” odbędzie się 21 listopada 2026 roku o godz. 19.00 w Hali Maszyn EC1 przy ul. Targowej 1/3 w Łodzi. Organizatorem jest Narodowe Centrum Kultury Filmowej. Bilety kosztują 79 zł w przedsprzedaży do 31 października, a cena regularna wynosi 90 zł. Są dostępne w kasach i przez internet.
