Po wojnie zostaje pustynia

Spektakl oddaje głos zarówno wojownikom, jak i kobietom, które od początku wiedzą, że tragedia nie jest czarno-biała. Świat, w którym mężczyźni toczą swoje wojny, przeradza się w nieuniknione zniszczenie i upadek wartości oraz w pole zemsty, gdzie tak zwana słaba płeć często płaci najwyższą cenę – rozdarta między miłością, powinnością i patriotyzmem. Budowany przez reżysera dramatyzm sytuacji pozwala skupić uwagę na aktorkach, które w pełni to wykorzystują. Hanna Skarga w roli Sabiny – Albianki, żony Horacjusza i siostry Kuriacjusza – zdumiewa aktorską dojrzałością, umiejętnością cieniowania i świadomego operowania środkami wyrazu. Irmina Liszkowska jako Kamilla, siostra głównego bohatera, znakomicie oddaje charakter dumnej córki Rzymu, która nie chce wyrzec się ludzkich uczuć i empatii. Z kolei Modest Ruciński pokazuje Horacjusza jako rycerza zgodnego z intencją autora, a jednocześnie wzbogaca tę postać o własną interpretację – słowa dopełnia ruchem, mimiką i gestem. Katastrofa, do której zmierza każda tragedia, już się dokonała, dlatego cierpienie i ciężar odpowiedzialności za losy rodziny i ojczyzny będą mu towarzyszyć do końca. To wspaniała kreacja, której nie ustępuje Szymon Kuśmider jako Stary Horacjusz – z piękną dykcją i wyczuciem klasycznego tekstu. Kuriacjusz, grany przez Ignacego Lissa, wnosi jeszcze więcej wątpliwości i dylematów, a jego wypowiedzi podczas debat o powinnościach wobec dowódców, ojczyzny, przyjaciół i ukochanej przekonują widza do jego racji. To kreacja delikatna, a zarazem nasycona emocjami. Sławomir Grzymkowski jako Tullus – władca bez twarzy, pozbawiony ludzkich rysów – pojawia się dopiero w ostatnim akcie. Władca absolutny manipuluje wszystkimi dla własnych korzyści, nawet religią. Niczym bóg stoi ponad prawem i dowolnie je kształtuje, nie zważając na dramat jednostek bezsilnych wobec „wyższych idei” i jego gładkiej demagogii. Postacie drugoplanowe również zostały zbudowane z naturalnością i powagą właściwą antycznej tragedii – dotyczy to Walerego Maksymiliana Rogackiego oraz Rzymianki Julii w interpretacji Doroty Landowskiej, opiekunki i powierniczki rodu Horacjuszy.

Justyna Łagowska stworzyła odpowiednie tło dla refleksyjnych, poruszających scen. Jej scenografia to oszczędny minimalizm z nutą rozmachu, inspirowany francuskimi pałacami, a symboliczny piasek, zasypujący dawny świat, nieustannie budzi niepokój. Z kolei intrygująca, ostra w brzmieniu muzyka Wacława Zimpela podkreśla okrucieństwo przedstawionej rzeczywistości i wzmacnia wydźwięk tej opowieści.

„Horacjusz” jest historią przegranej, która w centrum uwagi stawia cierpienie i koncentruje się na nieuniknionym upadku wartości. Tu wszyscy skazani są na klęskę, a nasze współczucie trwa tylko chwilę. Trudno oprzeć się wrażeniu, że wzniosłe słowa o narodowych mitach, heroicznych walkach i honorze brzmią fałszywie. Tak samo w starożytności, jak i dziś, wojna oznacza ból, zniszczenie i okaleczenie – i nic nie jest w stanie nadać jej sensu.

Teatr Polski w Warszawie